Ας μιλήσουμε για λίστες λοιπόν. Όχι όμως όπως το κάνουν αυτοί που ευθέως ή εμμέσως πιστεύουν ότι κατέχουν το κριτήριο της αντικειμενικότητας. Άλλωστε άπαξ και μιλάμε για κριτήριο καταργούμε την αντικειμενικότητα. Εδώ όλα έγκεινται στο από που θα διαλέξεις να παρατηρήσεις. Χωρίς οπτική γωνία δεν υπάρχει κριτική. Χωρίς κριτική δεν υπάρχει συζήτηση. Χωρίς συζήτηση δεν διαμορφώνονται κριτήρια. Και χωρίς κριτήρια δεν υπάρχει ούτε αποτίμηση της καλλιτεχνικής έκφρασης, ούτε ιστορία της.
Ένα κακό, μεγάλο κακό, είναι ότι η αυθεντία, η έννοια δηλαδή ενός ανθρώπου ο οποίος τρώει τη ζωή του να διαβάζει, να μαθαίνει, να βλέπει και να σκέπτεται σε έναν τομέα, είναι μια εχθρική έννοια για το μεγάλο κοινό. Κυρίως γιατί το τελευταίο νομίζει ότι η γνώμη της αυθεντίας όχι μόνο του επιβάλλεται (ΔΕΝ του επιβάλλεται) αλλά και το υποτιμά – επειδή δεν επιλέγει τις δικές του προτιμήσεις. Αυτά βέβαια είναι θέματα που άπτονται άλλου είδους μελέτη για τον καθένα και την ιδιοσυγκρασία του. Από την άλλη είναι τόσο μα τόσο απλό να παραδεχθείς τα ειδικά γνωστικά σου όρια (δεν είναι δυνατόν να βλέπει κανείς τον αριθμό ταινιων ενός ευσυνείδητου επαγγελματία), να είσαι ευτυχής με τις προτιμήσεις σου ΚΑΙ να είσαι ανοιχτός στις τροποιήσεις τους, εάν κι εφ' όσον τις έχεις ανάγκη.
Δεν θα ήταν πιο εύκολα τα πράγματα τότε; Δεν θα τσακωνόμασταν λιγότερο και μάλιστα με πράγματα (η ανθρώπινη καλλιτεχνική έκφραση) που είναι εδώ για την ικανοποίηση που δίνει το μοίρασμα, την ένταση που δίνει η σκέψη και την απόλαυση που χαρίζει η ωραιότητα; Θα ήταν, αλλά έχουμε τους λόγους μας που προτιμάμε την αυτοϊκανοποίηση της καβγατζίδικης σοσιομιντιακής μας εκτόνωσης.
Οι λίστες είναι ωραίες. Γιατί, μιλώντας για σινεμά, προτείνουν έργα. Γιατί καθρεφτίζουν οπτικές γωνίες. Γιατί αντανακλούν τις στιγμές που συντέθηκαν. Οι λίστες δεν είναι ωραίες μόνο για να ανοίγουν κουβέντα, σαματά και να ανεβάζουν το traffic στα ειδικά site. Ούτε για να λένε την αυτάρεσκη «τελευταία λέξη» οι συντάκτες τους. Οι λίστες είναι ωραίες γιατί διαβάζοντάς τες πας καρφί να δεις έργα και, αν ανήκεις σε αυτή τη σπάνια πια κατηγορία ανθρώπων που συνομιλεί με τον κριτικό, έχεις αυτόματα ένα προφίλ προσωπικότητας μιας υπογραφής ώστε να ξέρεις καλύτερα. Όχι να αποφεύγεις ή να πηγαίνεις τυφλά – αυτός δεν είναι ρόλος κριτικού, δεν είναι τροχονόμος ο κριτικός, ούτε διαιτολόγος. Αλλά για να ξέρεις με ποιον κουβεντιάζεις.
Μετά από όλα αυτά, ορίστε η 100άδα του ιστορικού και σημαίνοντος πολλά Variety. Μια λίστα σοβαρά διαφορετικής λογικής από αυτήν του Sight & Sound, μακράν πιο ορθή βάσει της αισθητικής ιστορίας του μέσου, αλλά και πολύ λιγότερο μοντέρνα υπό το πρίσμα καιρών στους οποίους οι έννοιες της γενικώς εννοούμενης ταυτότητας αποτελούν κριτήριο αποτίμησης. Από τις παρουσίες – αντί από τις θέσεις – των ταινιών που είναι παρούσες και στις δύο λίστες, ο ενδιαφερόμενος θεατής μπορεί να συμπεράνει πολλά.
Η λίστα του Variety:
100 The Graduate (1967)
99 12 Angry Men (1957)
98 Women on the Verge of a Nervous Breakdown (1988)
97 Alien (1979)
96 A Hard Day’s Night (1964)
95 Toy Story (1995)
94 Bridesmaids (2011)
93 Le Samouraï (1967)
92 Pink Flamingos (1972)
91 Scenes From a Marriage (1974)
90 The Shining (1980)
89 Belle de Jour (1967)
88 Malcolm X (1992)
87 The Sound of Music (1965)
86 Close-Up (1990)
85 Natural Born Killers (1994)
84 Pan’s Labyrinth (2006)
83 Kramer vs. Kramer (1979)
82 Parasite (2019)
81 The Dark Knight (2008)
80 Pixote (1980)
79 Waiting for Guffman (1996)
78 Jeanne Dielman, 23, quai du Commerce, 1080 Bruxelles (1975)
77 Goldfinger (1964)
76 The Tree of Life (2011)
75 Boogie Nights (1997)
74 My Neighbor Totoro (1988)
73 Intolerance (1916)
72 Breaking the Waves (1996)
71 My Best Friend’s Wedding (1997)
70 12 Years a Slave (2013)
69 Beau Travail (1999)
68 King Kong (1933)
67 Bicycle Thieves (1948)
66 Paris Is Burning (1990)
65 A Man Escaped (1956)
64 Carrie (1976)
63 Bambi (1942)
62 Dazed and Confused (1993)
61 The Passion of Joan of Arc (1928)
60 Moulin Rouge! (2001)
59 Vagabond (1985)
58 E.T. the Extra-Terrestrial (1982)
57 Brokeback Mountain (2005)
56 Rosemary's Baby (1968)
55 Pather Panchali (1955)
54 The Road Warrior (1981)
53 In the Mood for Love (2000)
52 The General (1926)
51 Apocalypse Now (1979)
50 Breathless (1960)
49 The Texas Chain Saw Massacre (1974)
48 The Piano (1993)
47 Mean Streets (1973)
46 Notorious (1946)
45 Titanic (1997)
44 L'Avventura (1960)
43 Shoah (1985)
42 Moonlight (2016)
41 The Wild Bunch (1969)
40 Fargo (1996)
39 Some Like It Hot (1959)
38 Lawrence of Arabia (1962)
37 Annie Hall (1977)
36 On the Waterfront (1954)
35 The Silence of the Lambs (1991)
34 Stagecoach (1939)
33 8½ (1963)
32 Vertigo (1958)
31 Network (1976)
30 The Empire Strikes Back (1980)
29 Double Indemnity (1944)
28 City Lights (1931)
27 Bonnie and Clyde (1967)
26 The 400 Blows (1959)
25 Bringing Up Baby (1938)
24 Tokyo Story (1953)
23 The Apartment (1960)
22 Chinatown (1974)
21 Gone With the Wind (1939)
20 Blue Velvet (1986)
19 The Godfather Part II (1974)
18 Persona (1966)
17 Nashville (1975)
16 Casablanca (1942)
15 Sunrise: A Song of Two Humans (1927)
14 Do the Right Thing (1989)
13 The Rules of the Game (1939)
12 Goodfellas (1990)
11 Singin’ in the Rain (1952)
10 Saving Private Ryan (1998)
09 All About Eve (1950)
08 It’s a Wonderful Life (1946)
07 2001: A Space Odyssey (1968)
06 Seven Samurai (1954)
05 Pulp Fiction (1994)
04 Citizen Kane (1941)
03 The Godfather (1972)
02 The Wizard of Oz (1939)
01 Psycho (1960)
