Το σενάριο του πιο αναρχικού στουντιακού φιλμ από την εποχή του FIGHT CLUB το υπογράφουν οι αδελφοί Γουατσόφσκι, οι περιβόητοι δημιουργοί του MATRIX. Κι ήταν οι μόνοι που δεν παρευρέθηκαν στο φεστιβάλ του Βερολίνου για να μας μιλήσουν για την εμπειρία της κινηματογράφησης του V FOR VΕΝDΕΤΤΑ…
Συνεντεύξεις, κείμενο: Ιωάννα Παπαγεωργίου
for inspiration
Ο σκιτσογράφος Ντέιβιντ Λόιντ, συνδημιουργός του περίφημου κόμικς, δηλώνει ενθουσιασμένος με την κινηματογραφική μεταφορά του, αντίθετα με τον συνεργάτη του Αλαν Μουρ, που έχει εκφράσει ανοιχτά και έντονα τις διαφωνίες του. «Ο Αλαν είναι ισχυρογνώμων» σχολιάζει. «Τον καταλαβαίνω και τον σέβομαι γι αυτό. Για μένα όμως ήταν σημαντική η πραγματοποίηση της ταινίας, γιατί κατά τη γνώμη μου παραμένει πιστή στην ουσία της ιστορίας μας και μπορεί να φέρει σε ένα πολύ ευρύτερο κοινό σημαντικά μηνύματα. Εξάλλου, όταν γράφαμε το κόμικς το 1981, ήθελα να το φτιάξω έτσι ώστε να προκαλέσω τους ανθρώπους που συνήθως δεν διαβάζουν κόμικς να το διαβάσουν. Αποφάσισα λοιπόν να μην ακολουθήσω τις παραδοσιακές τεχνικές και να δοκιμάσω τη χρήση των ορθογώνιων καρέ, που παραπέμπουν άμεσα στο σινεμά». Η κινηματογραφική ποιότητα της δουλειάς του δεν άφησε ασυγκίνητο τον σκηνοθέτη Τζέιμς ΜακΤιγκ. «Οταν σκηνοθετείς τη διασκευή ενός κόμικς δεν θέλεις να μπεις στο πειρασμό (της εύκολης λύσης) να μεταφέρεις κάθε καρέ του αυτούσιο στην οθόνη» λέει. «Από την άλλη υπάρχουν τόσες πολλές, πανέμορφες κινηματογραφικές εικόνες στο V, που δεν μπορούν παρά να αποτελέσουν αστείρευτη πηγή έμπνευσης. Κάποιες φορές λοιπόν μείναμε απόλυτα πιστοί, εικαστικά, σε αυτές, ενώ άλλες δοκιμάσαμε διαφορετικά στιλ. Ελπίζω μόνο να διατηρήσαμε ατόφια την ουσία των ιδεών του Αλαν και του Ντέιβιντ». Τι έχει να πει, όμως, για τις φήμες που κυκλοφορούν ότι στην πραγματικότητα την ταινία τη σκηνοθέτησαν οι αδερφοί Γουατσόφσκι; «Υποθέτω ότι τέτοιου είδους φήμες δημιουργούνται επειδή οι Γουατσόφσκι αποφεύγουν συστηματικά να μιλήσουν στον Τύπο. Αν όμως έχεις σκηνοθετήσει μια ταινία, δεν μπορείς παρά την υπογράψεις. Είναι πολύ και σκληρή δουλειά για να την κάνεις ανώνυμα. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Γουατσόφσκι ήταν απόντες. Ως σεναριογράφοι και παραγωγοί της ταινίας συμμετείχαν ενεργά στη δημιουργία της και με υποστήριξαν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο».
for journey
«Η Νάταλι είναι η Ιβι» λέει ο παραγωγός Τζόελ Σίλβερ για την πρωταγωνίστρια Νάταλι Πόρτμαν. «Το κλειδί της ιστορίας μας είναι το ταξίδι της Ιβι: οι εμπειρίες που την οδηγούν στη μεταμόρφωση, στην ωρίμανση. Και η Νάταλι, εκτός από ωραία κοπέλα, είναι και απίστευτα διαισθητική ηθοποιός. Είμαι πολύ περήφανος γι αυτήν. Εκανε τον ρόλο δικό της». Ισως γιατί το εν λόγω ταξίδι ήταν ένα από τα στοιχεία που προσέλκυσαν την Πόρτμαν στο V. «Ο χαρακτήρας της Ιβι μου κέντρισε το ενδιαφέρον γιατί είναι περίπλοκος, καθώς από ένα κορίτσι που φοβάται να εκφράσει τις πολιτικές της θέσεις και να έχει άποψη εξελίσσεται σε μια κοπέλα με πολιτική συνείδηση» λέει η ίδια. «Το μονοπάτι που ακολουθεί από το ένα στο άλλο άκρο είναι τόσο παράξενο, ώστε δεν είσαι σίγουρος αν υπέστη πλύση εγκεφάλου, αν είναι δική της, συνειδητή απόφαση, ή αν είναι απλά η μοίρα της. Μου άρεσε αυτή η αμφιλεγόμενη ποιότητα του ταξιδιού της, γιατί πάντα αναρωτιόμουν τι κάνει τους ανθρώπους να βιαιοπραγήσουν με κίνητρο τα πολιτικά τους πιστεύω – πώς καταφέρνουν να πείσουν σε τέτοιο βαθμό τον εαυτό τους ότι έχουν δίκιο ώστε να ξεπεράσουν την ανθρωπιά τους και να κάνουν κακό σ’ έναν συνάνθρωπό τους». Τη ρωτάω αν συμφωνεί με την άποψη του Μάικλ Γουλφ, που στο… επαναστατικό άρθρο του στο περιοδικό Vanity Fair υποστηρίζει ότι η Ιβι είναι ένας συνδυασμός της Βασίλισσας Αμιντάλα του Star Wars και της Ανα Φρανκ του πασίγνωστου θεατρικού έργου. «Δεν προσπάθησα συνειδητά να δώσω στην ερμηνεία μου αποχρώσεις αυτών των δύο ηρωίδων. Ταυτόχρονα, όμως, όλες οι εμπειρίες μου διαμορφώνουν, προφανώς, ως ένα βαθμό το ποια είμαι. Εχοντας λοιπόν αφιερώσει δέκα χρόνια από τη ζωή μου στο Star Wars και εννέα μήνες στις καθημερινές παραστάσεις του «Το Ημερολόγιο Της Ανα Φρανκ», είναι μοιραίο να φέρει η Ιβι ίχνη της Αμιντάλα και της Ανα. Από την άλλη, στη σχέση της τελευταίας με τον V εγώ αναγνωρίζω μια ηχώ της σχέσης της Ματίλντα με τον Λεόν, στο Λεόν. Υποθέτω, τελικά, ότι όταν βλέπεις έναν ηθοποιό στην οθόνη, το πρόσωπό του κουβαλά με κάποιον τρόπο όλους τους προηγούμενους ρόλους που έχει ερμηνεύσει».
for ideas
«Οταν διάβασα το σενάριο σκέφτηκα: να μια σπουδαία πρόκληση!» λέει ο Χιούγκο Γουίβινγκ. Ο σπουδαίος Αυστραλός ηθοποιός που έγινε διάσημος ως Ελροντ στην τριλογία του Αρχοντα Των Δαχτυλιδιών και ως Κύριος Σμιθ στην αντίστοιχη του Matrix, είναι, αναπάντεχα, ένας από τους πιο γοητευτικούς ανθρώπους που συνάντησα ποτέ και εκείνος που δίνει υπόσταση στον V, χωρίς ποτέ να φανερώνει το πρόσωπό του. «Η ιδέα του να ερμηνεύσω έναν χαρακτήρα πίσω από μια μάσκα ήταν άκρως συναρπαστική για μένα. Οταν είδα για πρώτη φορά τη ταινία, τα πρώτα δέκα λεπτά ήθελα να του βγάλω τη μάσκα για να δω τα μάτια, το πρόσωπο. Μετά από λίγο όμως αποδέχθηκα ότι έτσι είναι ο ήρωας, μασκοφορεμένος και άρχισα να ακούω προσεχτικά αυτά που είχε να πει. Οπως λέει και ο ίδιος: πίσω από αυτή τη μάσκα υπάρχει σάρκα, αλλά το σημαντικό δεν είναι αυτό. Σημαντικά είναι όσα σκέφτεται, λέει, αισθάνεται και με τι είναι παθιασμένος: οι ιδέες του». «Ο Χιούγκο είναι φανταστικός τύπος» λέει ο Σίλβερ. «Λατρεύει τις προκλήσεις. Εκανε εκπληκτική δουλειά. Σε κάνει να προσπερνάς τη μάσκα και να βλέπεις πέρα από αυτή». Γιατί η μάσκα δεν πρέπει να βγει ποτέ. «Είναι πολύ σημαντικό να μην δεις ποτέ τον V πίσω από τη μάσκα» τονίζει ο Λόιντ. «Γιατί ο V είναι μια ιδέα: η ιδέα της ελευθερίας. Αντιπροσωπεύει κάθε άνθρωπο…». Τι σήμαινε, όμως, αυτό όσον αφορά την ερμηνευτική προσέγγιση του ρόλου; «Οταν δίνεις φωνή σε έναν διαρκώς μασκοφορεμένο ήρωα έχεις τα περιθώρια να του προσθέσεις μια ή δύο ατάκες, αργότερα στο ντουμπλάζ» λέει ο Γουίβινγκ. «Ωστόσο, η μάσκα κινείται, απειροελάχιστα έστω, όταν μιλάς. Και ανακαλύψαμε ότι ήταν πολύ σημαντικό να τελειοποιούμε την ερμηνεία του V κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων κάθε σκηνής και μετά, να είμαστε πολύ προσεχτικοί με το τι αλλάζαμε στο διάλογο. Γιατί υπάρχουν συγκεκριμένες κινήσεις του κεφαλιού που δίνουν συγκεκριμένη έμφαση σε όσα λέγονται. Κι αν αλλάξεις τα τελευταία, ξαφνικά μπορεί να μην ηχούν πειστικά. Ηταν απαραίτητο να βρούμε έναν τρόπο να ξεπεράσουμε την ακαμψία της μάσκας και να τον οπλίσουμε ως ένα βαθμό με εξυπνάδα και γοητεία».
for politics
Μεγαλωμένη σε ένα έντονα πολιτικοποιημένο οικογενειακό περιβάλλον η Νάταλι δεν θα μπορούσε να αγνοήσει τις πολιτικές διαστάσεις του σεναρίου. «Ενας από τους λόγους που ήθελα να κάνω την ταινία είναι γιατί σε φέρνει αντιμέτωπη με πολλές ερωτήσεις, στις οποίες δεν βρίσκεις εύκολα απάντηση» παρατηρεί. «Και αυτές είναι οι καλύτερες ερωτήσεις, οι πιο ενδιαφέρουσες και οι πιο σημαντικές. Ερωτήσεις για τη βία, την τρομοκρατία, τις δικαιολογίες της τρομοκρατίας…». Ακανθώδη θέματα, τα οποία μέχρι πριν από λίγο καιρό το Χόλιγουντ απέφευγε συστηματικά να θίξει. «Δεν με τρόμαξαν οι πολιτικές διαστάσεις του σεναρίου» επιμένει ο σκηνοθέτης. «Το φιλμ είναι μια αλληγορία για τους καιρούς που ζούμε. Ο Ντέιβιντ και ο Αλαν έγραψαν το κόμικς πριν 20 χρόνια, αγγίζοντας όμως θέματα που παραμένουν επίκαιρα. Το πρωτότυπο «V For Vendetta» γράφτηκε ως αντίδραση στην κυβέρνηση της Θάτσερ. Ηταν μια εποχή που, όπως και τώρα, ο λαός αισθάνθηκε έντονα την ανάγκη να αμφισβητήσει την εξουσία. Να τη… βομβαρδίσει με δύσκολα ερωτήματα. Ελπίζω αυτά να καταφέρνει να θέσει και η ταινία μας τώρα». Παραδόξως, ο Σίλβερ συμφωνεί. «Νομίζω ότι πλέον ο κόσμος είναι πιο ανοιχτός στις πολιτικοποιημένες ταινίες. Θεωρώ ότι το σινεμά οφείλει πάνω απ όλα να είναι διασκεδαστικό. Και το V μπορείς να το δεις ως μια καλογραμμένη, συναρπαστική ιστορία. Ταυτόχρονα όμως είναι κι ένα ανορθόδοξο φιλμ χαρακτήρων κι ένα παραμύθι αφύπνισης, που σχολιάζει τη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα. Νομίζω ότι είναι η κατάλληλη εποχή για τέτοιου είδους ταινίες». Ο Χιούγκο είναι πιο αναλυτικός: «Υπάρχουν πολλές διαστάσεις στο χαρακτήρα του V. Εχει υπάρξει θύμα κακοποίησης και βασανισμού από μια απολυταρχική κυβέρνηση. Γεγονός που έχει προκαλέσει κάποιου είδους διαστροφή στην προσωπικότητά του. Είναι μια εκδικητική δύναμη. Από την άλλη συνειδητοποιεί ότι στον κόσμο που ζει, ο λαός, όντας φοβισμένος, δεν απαιτεί από τις κυβερνήσεις του να είναι υπεύθυνες. Και αποφασίζει να γίνει δύναμη αφύπνισης. Οσον αφορά αυτή την τελευταία διάστασή του, ταυτίζομαι απόλυτα μαζί του. Πιστεύω ότι επικρατεί πολύς φόβος, ο οποίος χρησιμοποιείται από τις κυβερνήσεις ως εργαλείο για να αποτρέπουν τους πολίτες τους από το να σκέφτονται. Νομίζω ότι όλοι μας, λίγο πολύ, διστάζουμε να υπερασπιστούμε τα πιστεύω μας σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Ιδιαίτερα, όταν η πλειοψηφία παραμένει σιωπηλή. Σε πολλά μέρη στον κόσμο, αυτή τη στιγμή, είναι ευκολότερο να σιωπάς. Στην πραγματικότητα όμως, δεν είναι τόσο δύσκολο να μιλήσεις». Και οι κύριοι Στίβεν Ρέι και Τζον Χαρτ, κάθε άλλο παρά σιωπούν. «Το κόμικς γράφτηκε την εποχή της Θάτσερ στη Βρετανία. Αυτή δεν είναι πια στην εξουσία. Εφυγε. Και τα πράγματα είναι χειρότερα» υποστηρίζει ο μεν και ο δε συμφωνεί γελώντας. «Είναι όντως χειρότερα! Νομίζω ότι το βασικό ερώτημα που θέτει η ταινία και πρέπει να απαντηθεί είναι γιατί υπάρχει η τρομοκρατία. Και γιατί την αποκαλούμε έτσι. Για παράδειγμα, οι τρομοκρατικές επιθέσεις στο Λονδίνο δεν με εξέπληξαν. Περίμενα ότι θα υπάρξει κάποιο αντίτιμο που θα έπρεπε να πληρώσουμε για την απόφασή μας να ακολουθήσουμε τις ΗΠΑ στον πόλεμο στο Ιράκ, σαν υπάκουα κουτάβια. Νομίζω ότι ο τρόπος που αντιμετωπίζεται η τρομοκρατία είναι εντελώς λανθασμένος, καθώς δεν διερευνώνται καθόλου οι αιτίες της ύπαρξής της, οι οποίες σαφώς πηγάζουν από την εξωτερική πολιτική των υπερδυνάμεων, εδώ και πολλά χρόνια. Και νομίζω ότι ακόμα και το αμερικανικό κοινό θα αντιληφθεί τις πολιτικές παραμέτρους αυτής της ταινίας, αφού πλέον έχει γίνει προφανέστατη η ανικανότητα της κυβέρνησης Μπους».
for trivia
- Το φιλμ γυρίστηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου στο Βερολίνο. Η παραγωγή μετακόμισε μόνο για δύο εβδομάδες στο Λονδίνο για κάποια εξωτερικά πλάνα.
- Τον ρόλο του V είχε αρχικά αναλάβει και ερμήνευσε τις πρώτες ημέρες των γυρισμάτων ο Τζέιμς Πιουρφόι. Η έντονη αμηχανία όμως που του προκαλούσε η μάσκα τον έκανε να αποφασίσει να αποσυρθεί. Για να μην υπάρξει παρεξήγηση με τον Γουίβινγκ, αντάλλαξαν γράμματα.
- Η σκηνή κατά την οποία ξυρίζεται το κεφάλι της Πόρτμαν γυρίστηκε μόνο μια φορά, με τρεις διαφορετικές κάμερες.
- Οι Γουατσόφσκι εμπιστεύτηκαν στον ΜακΤιγκ τη σκηνοθεσία, γιατί πίστευαν ότι ήταν η καταλληλότερη εποχή για να φέρουν στον κόσμο το «V For Vendetta», αλλά έχοντας μόλις ολοκληρώσει τη χρονοβόρα τριλογία του Matrix δεν είχαν κουράγιο να κάτσουν τόσο σύντομα, στις σκηνοθετικές καρέκλες τους.
- Στις σκηνές δράσης, ανάλογα με τις απαιτήσεις καθεμιάς από αυτές, τον Χιούγκο Γουίβινγκ, ως V, τον αντικατέστησαν πολλοί και διάφοροι κασκαντέρ. Εκείνος, εκ των υστέρων, ντούμπλαρε τους απαιτούμενους διαλόγους.
- Για τον χαρακτήρα του V στο πρωτότυπο κόμικς, πηγή έμπνευσης στάθηκε ο Γκάι Φόουκς, που εν έτει 1605 είχε συνωμοτήσει να ανατινάξει το κτίριο του βρετανικού κοινοβουλίου. Ο Φόουκς συνελήφθη και εκτελέστηκε. Από τότε η 5η Νοέμβρη θεωρείται εθνική γιορτή στη Βρετανία, κατά την οποία καίνε ομοιώματα του Φόουκς, στα οποία φοράνε χαρακτηριστικές μάσκες.
Αλαν Μουρ η εποχή των δολοφόνων
Παρά το γεγονός πως το έργο του Αλαν Μουρ στα κόμικς είναι ξακουστό για τις περίτεχνες δομές του και τα αφηγηματικά του τεχνάσματα, τις ιστορίες του στα 80s χαρακτηρίζει το πάθος που εισήγαγε στο είδος. Στις καλύτερες των περιπτώσεων, ο Μουρ ήθελε να περάσει στους αναγνώστες ένα μήνυμα που θα είχε νόημα για τη δική τους τη ζωή, κάτι που θα έκανε τα κόμικς μια υπέρτατη εμπειρία.
Ο Μουρ ξεκίνησε τη συγγραφή του κόμικς το 1981. Τον Μάρτιο του 1982 το «V For Vendetta» έκανε το ντεμπούτο του στο περιοδικό «Warrior» και ολοκληρώθηκε για λογαριασμό της DC Comics στα χρόνια 1988-89. Αποτελούσε μια προειδοποίηση του Μουρ προς την πατρίδα του για το κόστος του σύγχρονου φασισμού, και όχι μόνο. Τυλίγοντας το μήνυμά του στη ρομαντική συνείδηση του μασκοφόρου τυχοδιώκτη, το έργο έβαλε τις βάσεις για έναν ουσιαστικό επαναπροσδιορισμό της έννοιας του υπερήρωα.
Η ιστορία τοποθετείται σε μια μελλοντική φασιστική Βρετανία κι εστιάζει στον V, μια μυστηριώδη ταραχοποιό φιγούρα που αντιτίθεται στο καθεστώς και διασώζει μια κοπέλα, την Ιβι. Την ίδια στιγμή που ο σχεδιαστής Ντέιβιντ Λόιντ μας τροφοδοτεί με σκοτεινά ατμοσφαιρικές εικόνες ενός έθνους σε καθεστώς φόβου, το «V For Vendetta» είναι μια σειρά που μελετά την ανθρώπινη ψυχή. Αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία, ωστόσο, είναι ο τρόπος που οι δύο δημιουργοί παίζουν πάνω στο ειδύλλιο των παρανόμων και την αντίθεσή του με το διεφθαρμένο κράτος, έχοντας πλήρη επίγνωση των συνεπειών ενός τέτοιου ρομαντισμού. Με αυτό τον τρόπο μπολιάζουν το έργο τόσο με την πιο ρομαντική φύση του αναρχισμού, όσο και με τον σκεπτικισμό που πηγάζει από αυτόν. Το τέλος είναι ελεγειακό όσον αφορά την ελπίδα και ρεαλιστικό όσον αφορά τις προσδοκίες: Υπάρχει η παραδοχή του αναπόφευκτου διαχωρισμού μεταξύ καταστροφέων και δημιουργών, όπως και του τιμήματος του να ζεις με αξιοπρέπεια. Το ταλέντο του Μουρ λάμπει μέσα από μια σύνθετη και πολυδιάστατη πορεία ιδεών. Ετσι, η Ιβι προχωρά από εκεί που σταμάτησε ο V, ένα συμβολικό βήμα παρακάτω. Ο πρώτος V ήταν καταστροφέας αλλά ο επόμενος V, η κοπέλα, θα είναι μια δασκάλα και δημιουργός: «Δεν θα τους καθοδηγήσω. Αλλά θα τους βοηθήσω να χτίσουν. Θα τους βοηθήσω να δημιουργήσουν, δεν θα τους βοηθήσω να σκοτώσουν. Η εποχή των δολοφόνων πέρασε»… Λευτέρης Ταρλαντέζος
