Έχει πλέον περάσει κάμποσος καιρός από τον περασμένο Μάιο, τότε που στις Κάννες ο διακεκριμένος Ιταλός σκηνοθέτης Ματέο Γκαρόνε («Γόμορρα») έδινε συνεντεύξεις στο πλαίσιο της συμμετοχής της νέας του ταινίας στο επίσημο διαγωνιστικό τμήμα του φεστιβάλ.
Το εξαιρετικό του «Dogman» – προσωπικά μιλώντας τη βρίσκω την κορυφαία δουλειά του μέχρι σήμερα – γύρισε από την Κρουαζέτ μονάχα με το βραβείο καλύτερης ανδρικής ερμηνείας για τον απίθανο Μαρτσέλο Φόντε, το φιζίκ και η αύρα του οποίου μας παρέπεμψε σε βαθιά χαραγμένες κινηματογραφικές μνήμες ιταλικού νεορεαλισμού. Πάνω σε εκείνον άλλωστε χτίζεται η ιστορία, σε έναν ανθρωπάκο, τον Μαρτσέλο, που υπομένει το μπούλινγκ ενός νταή και που παλεύει να κρατήσει με νύχια και με δόντια μέρος της θρυμματισμένης του αξιοπρέπειας μέσα σε έναν κόσμο ολόπλευρης βίας. (Διαβάστε την άποψή μας για την ταινία εδώ).
Με το «Dogman» να έχει βρει εδώ και λίγες μέρες το δρόμο για τις ελληνικές αίθουσες, παίρνουμε την κατάλληλη αφορμή προκειμένου να ανατρέξουμε στη συζήτηση που είχαμε μαζί του στις Κάννες.
Για μένα ο Μαρτσέλο είναι σαν μοντέρνα εκδοχή του Μπάστερ Κίτον.
Διαβάζουμε πως η αληθινή ιστορία ήταν στην πραγματικότητα πολύ πιο βίαιη απ’ όσο η ταινία δείχνει. Μιλήστε μας λίγο για αυτή σας την επιλογή.
Το έκανα έτσι επειδή πάντα με ενδιαφέρει περισσότερο η σύγκρουση, το ξεδίπλωμα της ψυχολογίας του ατόμου και η ψυχολογική βία παρά το αίμα, το σπλάτερ μέσα στο οποίο κάποιος γίνεται το τέρας που βασανίζει έναν άλλο άνθρωπο. Πρώτα απ’ όλα επειδή απλά με ενδιαφέρει αυτή η προσέγγιση, και δεύτερον επειδή ένας καλός άνθρωπος που γίνεται τέρας μέσα από την εκδίκηση, είναι μία ταινία που έχω την αίσθηση πως την έχω δει τόσες πολλές φορές.
Αντίθετα, το να μιλήσω για έναν άνθρωπο που προσπαθεί να μην παραμείνει εγκλωβισμένος μέσα σε ένα βίαιο σύστημα και που παλεύει μέχρι τέλους να επιβιώσει μου φαντάζει πιο ενδιαφέρον. Γι αυτό και αποφάσισα να ακολουθήσω έναν δρόμο ανεξάρτητο από την αληθινή ιστορία.
Υπάρχουν άλλωστε νήξεις πως ο Μαρσέλο τρέφει αισθήματα για τον Σιμόνε.
Ακριβώς, η προσέγγισή που ακολουθεί σε ό,τι αφορά τη σχέση που έχει μαζί του είναι αντιφατική. Άλλες φορές ανησυχεί για εκείνον και άλλες τον φοβάται, επομένως ο Μαρτσέλο είναι ένας χαρακτήρας πολύ ενδιαφέρων, επειδή είναι λογικός, μικροκαμωμένος, γλυκός και ζει υπό το φόβο. Θα ήταν χαρούμενος αν ήταν αγαπητός και αν τα είχε καλά με όλους. Παρότι δεν είναι εύκολο, προσπαθεί και πιστεύει πως μπορεί να το καταφέρει αυτό.
Όμως τότε τα πράγματα πάνε στραβά και εκείνος παραμένει δέσμιος ενός μηχανισμού βίας. Δεν πρόκειται για ταινία εκδίκησης, γιατί ο Μαρτσέλο είναι ένας τύπος που στο τέλος θέλει να αναγνωρίζεται η αξιοπρέπειά του ως άνθρωπος, θέλει σεβασμό, γι αυτό και ζητάει [απ’ τον Σιμόνε] να του πει συγνώμη και να τελειώσουν όλα εκεί, να μην καταφύγει στη βία.
Αυτή η σκηνή μοιάζει με την πρώτη στο μαγαζί του, εκεί όπου τον βλέπουμε να προσπαθεί να τιθασεύσει το εξαγριωμένο σκυλί…
Ναι, προσπαθεί να χειριστεί [την κατάσταση], ψάχνει τρόπο να μην καταφύγει στη λύση της βίας. Όμως κάποιες φορές στις ανθρώπινες σχέσεις δεν είναι εύκολο το να μην εμπλακείς σε μια κατάσταση που μπορεί να σε κάνει να χάσεις τον έλεγχο.
Ωστόσο δείχνετε πως η απόσταση μεταξύ φόβου και βίας δεν είναι τόσο μεγάλη.
Στη συγκεκριμένη ιστορία με έναν τρόπο συνδέονται, επειδή το ένα είναι συνέπεια του άλλου. Αλλά [ο Μαρτσέλο] αναζητά κάποιου είδους εξιλέωση. Ως προς αυτό, είναι πολύ σημαντική η σχέση του με την κοινότητα, καθώς κατά το δεύτερο μέρος απομονώνεται και θέλει να προσπαθήσει να δείξει σε όλους το λόγο που τον έκανε να είναι καλός με τους πάντες.
Αυτός είναι και ο λόγος που επιλέξατε να μη δείξετε τι του συνέβη όσο βρισκόταν στη φυλακή;
Ναι, για μένα ήταν πιο σημαντικό να αφήσω το μυστήριο να πλανάται σχετικά με το τι μπορεί να συνέβη εκεί, οπότε δεν ξέρουμε. Βλέπουμε απλά το πρόσωπό του να έχει αλλάξει και επικεντρωνόμαστε στο πώς προσπάθησε να ξαναχτίσει τη ζωή του μετά τη φυλακή.
Υπάρχει τόση ένταση αυτή τη στιγμή σε παγκόσμιο επίπεδο, που το κάνει δύσκολο να είσαι αισιόδοξος.
Πιστεύετε ότι ζούμε πλέον σε κόσμο όπου ο φόβος και η βία είναι πολύ κοντά;
Ανέκαθεν ίσχυε αυτό, σε κάθε πτυχή της Ιστορίας. Η προσέγγισή μου είναι πάντα ανθρωπιστική υπό μίαν έννοια, καθώς ενδιαφέρεται στην ανάπτυξη της ψυχολογίας του χαρακτήρα και στις αρχετυπικές πτυχές του.
Κατά τα άλλα, ξέρουμε ότι ο φόβος μπορεί να λειτουργεί σε διαφορετικά επίπεδα: μπορεί να είναι προσωπικός αλλά μπορεί επίσης και να χειραγωγείται από την κορυφή προς όφελος της εξουσίας. Επομένως, ο Μαρτσέλο είναι ένας μικροκαμωμένος τύπος που ζει με το φόβο, όπως όλοι μας υπό μίαν έννοια. Έχει κι αυτός τη φωτεινή και τη σκοτεινή του πλευρά, είναι από μία άποψη αθώος σαν παιδί και για μένα είναι κάτι σαν μοντέρνα εκδοχή του Μπάστερ Κίτον.
Μία αναφορά που είχα σχετικά με αυτόν ήταν οι βωβές ταινίες του Κίτον και του Τσάπλιν. Στο πρώτο μέρος της ταινίας εμφανίζεται η κωμική πτυχή του Μαρτσέλο, η φωτεινή. Η σκοτεινή εμφανίζεται όταν το υλικό γίνεται πιο σκληρό, επειδή αγαπά την κόρη του και τη δουλειά του και προσπαθεί να προστατεύσει τη ζωή του. Επομένως η προσέγγισή μου στη συγκεκριμένη ταινία είναι εφάμιλλη των προηγουμένων μου. Είναι σαν ένα μοντέρνο παραμύθι, όπως τα «Γόμορρα» ή το «Παραμύθι των Παραμυθιών».
Την ίδια στιγμή, η ταινία αποτελεί μεταφορά της σύγχρονης κοινωνίας, όχι μόνο της ιταλικής αλλά γενικότερα. Υπάρχει τόση ένταση αυτή τη στιγμή σε παγκόσμιο επίπεδο, που το κάνει δύσκολο να είσαι αισιόδοξος. Αλλά αυτό δε σημαίνει πως όσο μικρή και αν είναι η ζωή, δεν υπάρχουν και άνθρωποι καλοί που προσπαθούν να κινηθούν αντίθετα απ’ όλο αυτό, που πιστεύουν στον αλληλοσεβασμό και σε μια ζωή που δεν κινείται με γνώμονα το ατομικό κέρδος αλλά κάτι μεγαλύτερο.
Βέβαια, [η ταινία] ήταν επίσης μια ιστορία που στο οπτικό κομμάτι της με ενέπνεε, για παράδειγμα η σχέση του πρωταγωνιστή με τα σκυλιά, τα σκυλιά που παρακολουθούν σαν κοινό εκείνη τη μάχη μεταξύ του Μαρτσέλο και του Σιμόνε, γεγονός που λειτουργεί ως μία ανατροπή της προοπτικής. Και τέλος υπάρχει και κάτι το θρησκευτικό, δεν ξέρω πώς ακριβώς αλλά ο Μαρτσέλο σε εκείνο το σημείο είναι σαν τον Χριστό που κουβαλά το σταυρό.
Θα ήθελα να σας ρωτήσω για τις φωνές των ηθοποιών και τι ρόλο έπαιξε στο κάστινγκ, μιας και οι χροιές τους είναι πολύ ξεχωριστές. Επίσης, είναι οι αληθινές τους φωνές ή έχουν «πειραχτεί»;
Ναι, η φωνή του Σιμόνε έχει αλλαχτεί ελαφρώς, ενώ του Μαρτσέλο είναι η πραγματική του. Για τον τελευταίο ειδικά, πριν τη φωνή του για μένα το σημαντικότερο είναι το πρόσωπο, η όψη. Ο Μαρτσέλο έχει ένα πρόσωπο που στην Ιταλία αρχίζει να εκλείπει. Είναι ένα πρόσωπο «παλιό», προέρχεται από φτωχή οικογένεια αγροτών του ιταλικού νότου και στα μάτια του μπορείς να δεις μέρος της Ιστορίας. Και μάλιστα παίζει με τα μάτια, γι αυτό έλεγα πριν για τον Μπάστερ Κίτον, επειδή για μένα [το «Dogman»] μοιάζει μερικές φορές με βωβή ταινία. Επίσης ο «κακός», ο Σιμόνε, παίζει δίχως να λέει πολλά.
Πάντα δουλεύουμε σαν να πρόκειται για βωβή ταινία, από το σενάριο κιόλας. Και μας αρέσει να γράφουμε ιστορίες που είναι μεν ιταλικές, αλλά την ίδια στιγμή οικουμενικές, που μπορούν να γίνουν αντιληπτές και να γεννήσουν συναίσθημα σε κάθε γωνιά του κόσμου. Γι αυτό πριν μίλησα για αρχέτυπα, ξέρεις, την αιώνια μάχη μεταξύ του αδύναμου και του δυνατού. Η δομή της ταινίας είναι προφανώς πολύ απλή, τουλάχιστον η βάση της.
Πού έγιναν τα γυρίσματα;
Κοντά στη Νάπολη, ένα ιδιαίτερα οικείο μέρος για μένα επειδή εκεί γύρισα τον «Ταριχευτή» (2002) και τα «Γόμορρα»… Ήμουν εδώ [στις Κάννες] δέκα χρόνια πριν με τα «Γόμορρα», οπότε… μάλλον γερνάω! [σ.σ. γέλια]
Πάντως στην πραγματικότητα δεν είναι μια ιστορία για τη Μαφία, έτσι;
Όχι, το στοιχείο της εγκληματικότητας βρίσκεται στο φόντο αλλά δεν είναι κάτι τέτοιο. Υπάρχει βέβαια μια σύνδεση με το έγκλημα όμως περισσότερο εστιάζει στη σύγκρουση εντός του πλαισίου, είναι σαν ένα χωριό όπου όλους τους ξέρεις και όλοι σε ξέρουν. Συνεπώς είναι πολύ σημαντική η σχέση του Μαρτσέλο με τον κακό και τα υπόλοιπα μέλη της κοινότητας, αλλά και το πώς προσπαθεί να αποκαταστήσει την αξιοπρέπειά του, τον αυτοσεβασμό του στην κοινότητα, ως ανθρώπινο ον.
Αναφερθήκατε στον Μπάστερ Κίτον προηγουμένως, όμως νομίζω ότι η ιταλική κινηματογραφική παράδοση δηλώνει εξίσου έντονη παρουσία εδώ. Ήταν σημαντικό για εσάς να συνδεθεί η ταινία με αυτή την παράδοση;
Λοιπόν, αν πρέπει να σκεφτώ ως προς αυτό, άμεσα μπορώ να πω ότι υπάρχει σύνδεση με τον μάστερ του νεορεαλισμού, τον Ροσελίνι. Επίσης μπορώ να πω ότι ο χαρακτήρας του Μαρτσέλο μου θύμισε τον Νινέτο Ντάβολι στις ταινίες του Παζολίνι. Είμαστε τυχεροί που μεγαλώσαμε μέσα στη σημαντικότερη κινηματογραφική παράδοση στον κόσμο για τις δεκαετίες του ‘50 και του ‘60, ήταν καλό σχολείο αυτό. Όμως την ίδια στιγμή, νομίζω ότι η προσπάθεια που πρέπει να κάνουμε ως σκηνοθέτες είναι να πάρουμε το μάθημα που οφείλουμε από το παρελθόν, βρίσκοντας παράλληλα την προσωπική μας ματιά και γλώσσα.
Δεν ξέρω τι μπορώ να πω για τη δική μου γλώσσα πάντως, απλά προσπαθώ να κάνω ταινίες με χαρακτήρες που ζωντανεύουν στην οθόνη.
INFO
Η ταινία «Dogman» κυκλοφορεί ήδη στις αίθουσες από τη Feelgood.
