Το 9ο Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου της Αθήνας συνεχίζει τις προβολές του μέχρι και τη Δευτέρα 29 Οκτωβρίου, και στο εξαιρετικά ενδιαφέρον τμήμα «Μερικοί το Προτιμούν Μικρό» (Some Like it Short) ξεχωρίζει η μικρού μήκους ταινία της Μάρτα Ματέους «Farpões, Baldios» (Άγανα, ξεραΐλα) που έκανε πρεμιέρα στο Δεκαπενθήμερο των Σκηνοθετών του 70oυ Φεστιβάλ Καννών (2017).
Στην ταινία η Ματέους μέσα από δυναμικές εικόνες και ποιητικό ύφος, αφηγείται την ιστορία του Αλεντέζου της Πορτογαλίας, όταν στα τέλη του 19ου αιώνα οι αγρότες ξεκίνησαν έναν θαρραλέο αγώνα για καλύτερες συνθήκες εργασίας δίνοντας το έναυσμα στην Επανάσταση των Γαρυφάλλων που οδήγησε στην Αγροτική Μεταρρύθμιση. Ιδίως στην περιοχή Αλεντέζου, οι αγρότες κατέλαβαν τις τεράστιες ιδιοκτησίες στις οποίες κάποτε δούλευαν υπό την εξουσία των αρχόντων τους.
Η ταινία είναι μία προσωπική και αρκετά ποιητική ματιά στους θρύλους και τις ιστορίες του Αλεντέζου. Πόσο δύσκολο ήταν να μιλήσεις για μία τόσο ξεχωριστή στιγμή στην ιστορία της Πορτογαλίας, ειδικά με την πρώτη σου ταινία;
Αφού το θέτεις έτσι, πρέπει να πω ότι ήταν πολύ, πολύ δύσκολο! Όχι όμως επειδή είναι η πρώτη μου ταινία. Πιστεύω πως κάθε ταινία είναι δύσκολη γιατί κάθε ταινία οφείλει να είναι μια «πρώτη ταινία», δηλαδή δεν πρέπει να επαναλαμβανόμαστε. Η ταινια είναι ένα συλλογικό έργο, φίλοι και ηθοποιοί αφοσιώθηκαν πλήρως στην παραγωγή. Πρόκειται για μία ιστορία που εδράζεται σε αυτό το τοπίο. Τα χέρια και η φωνή του λαού λένε την ιστορία.
Η παρουσία των ηλικιωμένων στην ταινία ενισχύει την αυθεντικότητά της. Μοιάζει με «ηχώ» στον χρόνο. Πως ήταν η συνεργασία σας;
Ξέρω κάποιους από αυτούς τους ανθρώπους πολύ καιρό, ενώ μερικούς τους γνώρισα κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας, ειδικά τα παιδιά. Σπούδασα θέατρο και έμαθα από πολύ νωρίς να «μην δουλεύω» με τους ηθοποιούς. Αυτοί οι άνθρωποι ζουν εκεί, είναι η ιστορία τους, είναι η Ιστορία προσωποποιημένη. Φυσικά και προσπάθησα να ενώσω κομμάτια της Ιστορίας, αλλά ουσιαστικά μιλούν για τον εαυτό τους. Όλα τα υπόλοιπα, είναι θέμα παραγωγής, όχι απαραίτητα περισσότερων μέσων. Αυτό που οφείλαμε ήταν να τους δώσουμε δίκαιο χρόνο, να τους κάνουμε να αισθανθούν άνετα και να σεβαστούμε τους ρυθμούς τους.
Με την ευκαιρία, ο ρυθμός και ο ήχος της γλώσσας είναι σαν να δημιουργούν μία έξτρα αφήγηση στην ταινία. Πρόκειται για ξεχωριστή διάλεκτο;
Δεν είναι ακριβώς διάλεκτος, αλλά ένας πολύ ιδιαίτερος τρόπος χρήσης της πορτογαλικής γλώσσας. Ακούγεται κάπως ποιητική, αλλά για μένα είναι πολύ συμπαγής σε συνδυασμό με τις χειρονομίες και την οπτική τους. Στις λέξεις αυτών των ανθρώπων ο ρυθμός και ο τόνος κρύβουν μία γνώση, μια σοφία, που αποκαλύπτει τη σκέψη και τον τρόπο της συγκεκριμένης κοινότητας. Χρησιμοποιώ τα λόγια τους, που είναι κατά κάποιο τρόπο η μητρική μου γλώσσα. Πολύ καλή ερώτηση. Επιπλέον αφηγήσεις … Νομίζω ότι υπάρχουν πολλές αφηγήσεις σε αυτή την ταινία και αρκετές κρύβονται στη γλώσσα.
Η δουλειά σου στο «Farpões, Baldios» συνδυάζει το στιλ και την κινηματογραφική γλώσσα των Ζαν-Μαρί Στρομπ, Πέντρο Κόστα, Τζον Φορντ μεταξύ άλλων. Ποιος/-α ήταν η μεγαλύτερη επιρροή σου;
Τσάπλιν, Στρόχαϊμ, Αϊζενστάιν, Όρσον Γουέλς, Σαντάλ Ακερμάν, Ζαν Ρους, Μπαχ, Τουρνέρ, Μαργκερίτ Ντιράς, Ντοβζένκο, Φριτς Λανγκ, Βιτόριο Ντε Σέτα, Μάιλς Ντέιβις, Λουίς Μπουνιουέλ, Ρομπέρ Μπρεσόν, Παζολίνι, Ρενουάρ, Χίτσκοκ, Όζου, Ναρούσε, Μιζογκούτσι, Ζαν-Λικ Γκοντάρ, ο γιος μου, η οικογένειά μου, πολλοί καλοί φίλοι, Μπιλ Έβανς, Αρίθα Φράνκλιν, Κόλτρεϊν, Μπίλι Χόλιντεϊ, η συλλογή της Ογκάουα, οι πιο ενδιαφέρουσες ταινίες που ανακάλυψα μόλις αυτή τη χρονιά… Και τόσα άλλα… Η φύση, η ζωή, η πραγματική ζωή. Πιστεύω ότι το «Farpões» συνδυάζει τα παραπάνω και πολλά ακόμη. Και όσοι παίζουν στην ταινία έχουν συνεισφέρει τις δικές τους επιρροές.
Η ταινία είναι ένας ανοιχτός διάλογος σε παρελθόντα και ενεστώτα χρόνο. Ο κινηματογράφος είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για όλους όσους αποκηρύσσουν ή ξεχνούν το παρελθόν;
Ο κινηματογράφος χρησιμοποιεί χρόνο και χώρο, και γι' αυτό το λόγο είναι ένα μοναδικό εργαλείο με το οποίο θυμόμαστε ή ξεχνάμε – για καλό και για κακό. Το παρελθόν είναι πάντα παρόν, πιθανότατα το ίδιο ισχύει και για το μέλλον. Πιστεύω πως όλοι ψάχνουμε τον τρόπο να βγούμε εκτός αυτών των δομών, να σκεφτούμε εναλλακτικά. Ίσως θα ήταν χρήσιμο να επιστρέψουμε στους κλασικούς, στην αρχαία φιλοσοφία, να χαλαρώσουμε λίγο, να ψάξουμε και να περιπλανηθούμε λίγο μακριά από τον εαυτό μας.
Ο κινηματογράφος είναι ένα πλούσιο εργαλείο, όπως κάθε τέχνη άλλωστε. Η χρήση του εξαρτάται από τον καθένα μας. Αλλά είναι ήδη παλιός και επίσης εμπεριέχει πολύ εμπόριο και διασημότητα. Σαν να χάνεται… Δείτε τις σημερινές ταινίες και στη συνέχεια δείτε τηλεοπτικά προγράμματα και βρείτε τις διαφορές. Όλα είναι θέμα γλώσσας και ζούμε μία τεράστια γλωσσική κρίση. Δεν είμαστε σίγουροι αν η φωνή είναι δική μας, τί ψάχνουμε ή τί επαναλαμβάνουμε. Ακούω κάποιες αποκαλούμενες «αριστερές φωνές» να διαδίδουν φασιστικές σκέψεις… Η γλώσσα μπορεί να μας προδώσει, όπως και οι εικόνες. Ξεχνάμε τη σημασία των εικόνων. Και φανταστείτε πως εχουμε ήδη παρακαταθήκη Βαν Γκογκ, Σεζάν, Θουρμπαράν, Κουρμπέ και Άντι Γουόρχολ!
Δεν είχα την ευκαιρία να δω το «Βιβλίο των Εικόνων» του Γκοντάρ. Η ταινία αυτή έρχεται αμέσως μετά το «Αποχαιρετισμός στη Γλώσσα». Βαθιές, μυστικές σιωπές και διάλογοι είναι όλο και πιο σημαντικοί. Νομίζω πως πρέπει μερικές φορές να ξεχνάμε πράγματα και μετά να θυμόμαστε κάτι νέο.
Πληροφορίες
Η ταινία θα προβληθεί στο τμήμα «Μερικοί το Προτιμούν Μικρό» την Παρασκευή 26 (22:30) και το Σάββατο 27 Οκτωβρίου (17:00). Στο ίδιο πρόγραμμα συμπεριλαμβάνεται η μικρού μήκους ταινία του Αλκαίου Σπύρου «Ανίνα» και το «Όταν Πεθάνω θα Τελειώσει ο Κόσμος» της Τζένιφερ Ρέινσφορντ με πρωταγωνιστή τον Άρη Σερβετάλη.
Αναλυτικά το πρόγραμμα Some Like it Short
«Ανίνα» (Alcaeus Spyrou)
«Άγανα, Ξεραΐλα» (Marta Mateus)
«Μεγάλο Σεκλέτι» (Céline Devaux)
«Όταν Πεθάνω θα Τελειώσει ο Κόσμος» (Jennifer Rainsford)
«Νύχτα στο Γκάρντεν» (Marshall Curry)
«Στο Πόδι» ( Joanna Rytel)
Ενημερωθείτε αναλυτικά για το πρόγραμμα του 9ου Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου της Αθήνας
