Το ξεκίνημα του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου πετυχαίνει τον δημιουργό της «Μεγάλης Χίμαιρας» να εγκαταλείπει την Γαλλία. Απογοητευμένος από τον εχθρικό τρόπο με τον οποίο το κοινό και οι κριτικοί της χώρας του είχαν αντιδράσει λίγο καιρό πριν στον «Κανόνα του Παιχνιδιού», μια ταινία που σήμερα κοσμεί τις λίστες με τα δέκα σπουδαιότερα φιλμ στη ιστορία του κινηματογράφου, ο Ζαν Ρενουάρ αυτομολεί σε Αμερικανικό έδαφος παρέα με την τότε σύζυγό του, μετακομίζει στην Καλιφόρνια και ξεκινά διαπραγματεύσεις με τα μεγάλα στούντιο, οι οποίες οδηγούν μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια, από το 1946 μέχρι το 1950, σε έξι συνολικά ταινίες. Για μια από τις ωραιότερες συγκυρίες της φιλμογραφίας του, ωστόσο, ο Γάλλος δημιουργός στράφηκε σε ανεξάρτητο παραγωγό.
Πρόθεσή του από καιρό ήταν να κινηματογραφήσει το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της συγγραφέως Ρουμέρ Γκόντεν με τίτλο «Το Ποτάμι», ένα χρονικό των παιδικών αναμνήσεών της στη Βεγγάλη, προσεγγίζοντας όμως την εμπειρία της Ινδίας από μια λιγότερο εθνολογική και γραφική σκοπιά. Η απάντηση των αμερικανικών στούντιο ήταν αρνητική, στο προσκήνιο όμως εισέρχεται ο Κένεθ Μακ Ελντάουνι, ιδιοκτήτης αλυσίδας ανθοπωλείων και κτηματομεσίτης ο οποίος αποφασίζει να χρηματοδοτήσει τον Ρενουάρ, αρκεί εκείνος να συνεργαζόταν με την συγγραφέα στο σενάριο. Δυσαρεστημένη με τις δυο προηγούμενες μεταφορές βιβλίου της στην οθόνη (το «Enchantment» του Ιρβινγκ Ράις και-περιέργως-τον εκπληκτικό «Μαύρο Νάρκισσο» των Μάικλ Πάουελ και Εμερικ Πρεσμπέργκερ), η Γκόντεν δέχεται τη συνεργασία, αφήνοντας όμως τον ολοκληρωτικό έλεγχο στον σκηνοθέτη.
Το «Ποτάμι» στέκει μέχρι σήμερα ως η πιο μυσταγωγική κορύφωση ενός ολόκληρου έργου. Για πρώτη φορά στην καριέρα του, ο Ρενουάρ παίρνει τις αρχετυπικές αντιθέσεις που αποτελούσαν κινητήριο άξονα των περισσότερων δημιουργιών του και τις θέτει σε τροχιά γύρω από τον ίδιο κύκλο δημιουργίας, ενηλικίωσης, έρωτα και απώλειας, τον κύκλο της ζωής.
Μπρος στην έκθαμβη κάμερά του, η Ινδία αποκτά τις διαστάσεις ενός τοπίου μυθικού και αμόλυντου ακόμη από τον άνθρωπο, μιας επίγειας Εδέμ της χαμένης αθωότητας, αλλά και ένα συμβολικό πέρασμα στη συνειδητοποίηση και παραδοχή της ύπαρξης ως μιας αέναης τελετουργίας η οποία υπερβαίνει τα πάντα και αποκτά κοσμικό χαρακτήρα. Κάποιος θα γεννηθεί, κάποιος θα πεθάνει, κάποιος θα αγαπήσει, κάποιος θα πληγωθεί, η νύχτα θα γίνει μέρα και ξανά νύχτα, οι εποχές θα συνεχίσουν να εναλλάσσονται στην ίδια τροχιά, τα νερά του ποταμού θα κυλήσουν αδιάκοπα και χωρίς γυρισμό.
Σκηνοθετημένη με έναν γαλήνιο και κατανυκτικό τρόπο, η λυρική πανδαισία του Ρενουάρ κρύβει πίσω από την τεχνικολόρ παλέτα της και μια από τις πιο εκθαμβωτικές δουλειές σε φωτογραφία που είδε ποτέ το σινεμά. Ήταν η πρώτη μιας σειράς ταινιών μέσω των οποίων ο σκηνοθέτης αποχαιρετούσε τον ρεαλισμό της πρότερης καριέρας του, εξερευνώντας πια όχι πτυχές της αληθινής ζωής, αλλά προβολές και απεικονίσεις της μέσα από την τέχνη.
Το «Ποτάμι» χάρισε επιπλέον στον δημιουργό του και μια πρώτη υπολογίσιμη επιτυχία στις Ηνωμένες Πολιτείες: προβλήθηκε στις αίθουσες της Νέας Υόρκης για 34 συνεχείς εβδομάδες και στο τέλος του 1951 βρέθηκε να κοσμεί πολυάριθμες δεκάδες των κριτικών με τα καλύτερα φιλμ εκείνης της χρονιάς. Όσο για τον κύριο Μακ Ελντάουνι, ο οποίος πούλησε το σπίτι και όλα τα ανθοπωλεία που είχε στην ιδιοκτησία του προκειμένου να συγκεντρώσει χρήματα για την ταινία, οι κόποι του φαίνεται τελικά πως ανταμείφθηκαν.
ΤΟ ΠΟΤΑΜΙ (THE RIVER)
Γαλλία, Ινδία, Αγγλία, Hνωμένες Πολιτείες, 1951
Σενάριο, Σκηνοθεσία: Ζαν Ρενουάρ Φωτογραφία: Κλοντ Ρενουάρ Μουσική: Μ. Α. Πάρθα Σαράθι Πρωταγωνιστούν: Νόρα Σουίνμπερν, Έσμοντ Νάιτ, Άρθουρ Σιλντς, Σουπρόβα Μουκέρτζι, Πατρίσια Γουόλτερς, Ράντα Διάρκεια: 99΄
