Συνεργάτιδα μυθικών ονομάτων (Μπρεσόν, Βαρντά, Βέντερς, Ρενέ, Γκρίναγουεϊ), συνοδοιπόρος πολλών σύγχρονων γαλλικών φωνών και αδελφή ψυχή της Κλερ Ντενί για 1/4 του αιώνα, η βραβευμένη με Σεζάρ, Ανιές Γκοντάρ, δεν χρειάζεται συστάσεις, αλλά χρειάζεται περαιτέρω αναγνώριση.
Καλησπέρα σας, είναι προνόμιο να μιλάμε μαζί σας.
Καλησπέρα σας, ευχαριστώ πολύ.
Πόσο διαφορετικά είναι τα πράγματα από τότε που πρωτομπήκατε στον κινηματογράφο στις αρχές του '80;
Το μόνο κοινό είναι το πώς προσπαθείς να συνεργαστείς με τον σκηνοθέτη! Πολλά έχουν αλλάξει. Η παραγωγή, η χρηματοδότηση, γενικώς λιγότερα χρήματα και λιγότερος χρόνος για έναν μεγάλο αριθμό ταινιών! Και πάρα πολλές ταινίες κάθε χρόνο. Η τεχνολογία επίσης, σαφώς. Η αντικατάσταση του αναλογικού από το ψηφιακό οπωσδήποτε έφερε πλήθος αλλαγών και κατά τη διάρκεια του γυρίσματος και στο post production, ακόμα και στο μοντάζ.
Σας λείπει εκείνη η εποχή;
Για μένα, που μεγάλωσα με τα νεγκατίφ, ήταν μια δοκιμασία να πρέπει να αποχωριστώ την λεπτομέρεια της αναλογικής φωτογραφίας. Τώρα αυτή η νοσταλγία πέρασε, αλλά αρχικά ήταν και λίγο τρομακτικά, ήταν λίγο σα να ξεκινάς από την αρχή σε μια ξένη χώρα που δεν ξέρεις την γλώσσα. Και στην αρχή δεν ήξερα καν αν θα μπορούσα να το τιθασεύσω. Τώρα πια ο ψηφιακός εξοπλισμός είναι εξαιρετικά πλούσιος και προσφέρει άφθονες δυνατότητες. Αλλά ναι, μου λείπει ο αυθορμητισμός της αναλογικής φωτογραφίας, το παραδέχομαι.
Μια γυναίκα διευθύντρια φωτογραφίας! Δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει η φράση, όμως αλίμονο αυτό μόνο πρόσφατα άρχισε να αλλάζει. Πόσο «μοναχικά» ήταν για σας την δεκαετία του '90;
Και σήμερα χρειάζεται ακόμα περισσότερες αποδείξεις πάντως για να πάρεις τη θέση, πάντως! Στην εποχή μου ήταν εκφοβιστικά τα πράγματα. Υπήρχαν κάποιες γυναίκες στο επάγγελμα, η Νουρίθ Αβίβ, η Αν Χριπουνόφ, η Ντομινίκ Λα Ριγκολέρ, υπήρχε και η Μπαμπέτ Μανγκόλτ (σ.σ. επίσης παρούσα καλεσμένη του 12ου Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου), που σπούδασε στη Γαλλία αλλά έφυγε μακριά στις ΗΠΑ μετά. Έμοιαζε εφικτό!
Ελάχιστες ωστόσο, πιστεύω συμφωνούμε. Πώς αισθανόσασταν τότε ξεκινώντας λοιπόν; Και μάλιστα σε μια περίοδο δίχως την θετικότητα του #metoo
Η αλήθεια είναι ότι ήμουν κάπως αφελής, κάπως σαν «καλός στρατιώτης». Περισσότερο με ενδιέφερε πόσο επαρκής ήμουν παρά το περιρρέον κλίμα σε βάρος των γυναικών. Αυτό το αντιλήφθηκα αργότερα, τι θα πει να είσαι γυναίκα στον χώρο. Αρχικά ήταν μια εποχή που δεν τολμούσες καν να αναφέρεις ότι είχες παιδί… Σήμερα συντελείται μια επανάσταση, οι φωνές των γυναικών ακούγονται.
Δεν ξέρω αν μπορεί το σινεμά να σώσει τον κόσμο, δεν ξέρω καν αν μπορούμε να τον καταλάβουμε τον κόσμο αυτόν, αλλά νομίζω ότι αποτελεί μια καλή προσπάθεια
Είστε ενεργή;
Ναι, ακολουθώ το κύμα αυτό, κουβεντιάζω, προσέχω τα νέα, είμαι σε επαφή με μια νεότερη γενιά γυναικών. Είναι απαραίτητο να προσεγγίζει κανείς τα προβλήματα με δύναμη και διαύγεια, αποφεύγοντας όσο το δυνατόν την θυματοποίηση. Προσωπικά δεν υπέφερα φυσικές και ψυχολογικές επιθέσεις, αλλά βέβαια ο μισογυνισμός ήταν πανταχού παρών κι αυτό δεν είναι κάτι που θα εξαφανιστεί σε μια εβδομάδα ή έναν χρόνο. Τον βλέπεις ακόμα, συχνά και από τις ίδιες τις γυναίκες (!), ξέρεις αυτό που μιλούν σαν να είσαι διάφανη, αόρατη. Αλλά προσωπικά δεν τον έχω αντιμετωπίσει τον μισογυνισμό στο επίπεδο της βίας που έχει αποκαλύψει το κίνημα προσφάτως.
Τι θα συνιστούσε νίκη για το #metoo
Η αναγνώριση των δικαιωμάτων. Το ιδανικό θα ήταν να μην μιλάμε για γυναίκες και άντρες διευθυντές φωτογραφίας. Είναι δυαδική αντίληψη αυτή. Από την μεριά μου, εάν οι εικόνες κατοπτρίζουν κάτι από τον φωτογράφο και την δουλειά του, αυτό είναι πρωταρχικά η έκφραση ενός ανθρώπου, μιας ανθρώπινης μοναδικότητας και ευαισθησίας. Δεν βλέπω γιατί πρέπει αυτό να ορίζεται από το φύλο. Γιατί να μην σκεφτόμαστε μια οντότητα φωτογράφου, όπου Γυναίκες και Άνδρες αντιπροσωπεύουν μια ποικιλία προσωπικοτήτων;
Στα «Φτερά του Έρωτα» με τον Βιμ Βέντερς
Αν κάποιος το 1982, πριν την παρθενική σας συνεργασία με τον Βιμ Βέντερς σας προφήτευε ότι το 2022 τα πράγματα στη δουλειά θα είναι όπως σήμερα, θα σας αποθάρρυνε;
Δεν νομίζω ότι θα άλλαζα απόφαση. Πιστεύω ότι πρέπει να προχωράμε στο παρόν, όσο δύσκολο κι αν φαίνεται. Άλλωστε εκτιμώ ότι το πιο δύσκολο πράγμα είναι να αναλύεις το παρόν σου. Πρέπει βέβαια να αντιμετωπίζεις το παρελθόν, χτίζεις το μέλλον σου έτσι, αλλά είναι σημαντικό να συλλαμβάνεις τον παροντικό χρόνο, να βρίσκεις την λογική των πραγμάτων, να παίρνεις αποφάσεις με το βάρος ότι οι συνέπειές τους σου καθορίζουν τη ζωή.
Για περίπου 1/4 του αιώνα έχετε μια συνεργασία-ορισμό του γόνιμου με την Κλερ Ντενί. Απολαμβάνετε επίσης συστηματικές συνεργασίες και με άλλους δημιουργούς, την Ούρσουλα Μέγιερ, την Κατρίν Κορσινί, τη Νοεμί Λβόβσκι για να αναφέρουμε κάποιες. Πώς είναι αυτό;
Σε ζεσταίνει να είσαι μέρος μιας ομάδας. Και φέρνει πρόσθετη ενεργητικότητα να συνεργάζεσαι με ανθρώπους που γνωρίζεις και ταιριάζεις. Κατά κάποιο τρόπο υλοποιεί την υπόσχεση του να προχωράς συνεχώς παραπέρα. Είμαι τυχερή που μου προσφέρθηκαν αυτές οι συνεργασίες.
Θα έλεγε κανείς ότι μοιράζεστε ένα κοινό όραμα ούσα «μόνιμη» φωτογράφος ενός δημιουργού. Ποια είναι η σχέση σκηνοθεσίας-φωτογραφίας; Είναι διαρκής η συνεργασία ή κάποια στιγμή οι αρμοδιότητες συγκρούονται;
Το να βρίσκεις τον τρόπο να αναπτύξεις μια συνεργασία και να μοιραστείς την εγγύτερη δυνατή εννόηση του έργου είναι το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της δουλειάς. Όπως και στη ζωή, βέβαια, δεν περνάς πάντοτε τα ίδια φεγγάρια με τον σκηνοθέτη σου, φυσικό είναι. Ποικίλει πάντως, ανάλογα με τους ανθρώπους. Άλλοι σκηνοθέτες, άλλα χρώματα. Εμείς οι φωτογράφοι πρέπει να είμαστε και λίγο χαμαιλέοντες! Όμως η σανίδα σωτηρίας είναι να κρατάς το έργο και τη δουλειά σαν το κύτταρο της σχέσης. Το πιο σημαντικό πράγμα είναι η ταινία, μείνε συγκεντρωμένος σε αυτή. Υπάρχει κάποιο σημείο πάντως, που ο διευθυντής φωτογραφίας είναι μόνος με τις επιλογές και τις αμφιβολίες του. Οι αμφιβολίες είναι μόνιμη συντροφιά!
Θα διαλέγατε κάποιες ταινίες στις οποίες δουλέψατε ως πιο σημαντικές για εσάς;
Δύσκολη ερώτηση αυτή, κάθε ταινία είναι εμπειρία. Ωστόσο ναι, αν πρέπει να διαλέξω θα έλεγα ότι το «Beau Travail» είναι αυτό που απόλαυσα για την απόλυτα πειραματική του διάθεση. 100% ένα τεστ πάνω στην πίστη για το σινεμά και την φωτογραφία του.
Στα γυρίσματα του «Beau Travail» με την Κλερ Ντενί
Επηρεαστήκατε από άλλους ομότεχνους; Θαυμάζετε;
Είμαι πολύ ευαίσθητη με τους διευθυντές που έχω δουλέψει. Τον Ανρί Αλεκάν, το Σασά Bιερνί, τον Ρόμπι Μίλερ, όλοι για διαφορετικούς λόγους. Αν κάποιος με επηρέασε είναι ο Ρόμπι Μίλερ. Ίσως γιατί οι άλλοι δυο ανήκαν ήδη στην ιστορία του σινεμά, έρχονταν από άλλη εποχή. Ο Ρόμπι ήταν σύγχρονός μου. Ο θαυμασμός μου για τον τρόπο δουλειάς του κατέλαβε μόνιμο χώρο μέσα μου. Φυσικά υπάρχουν πολλοί ακόμα θαυμάζω, ο Σβεν Νίκβιστ, ο Μπρούνο Νιτέν, ο Γκόρντον Γουίλις…τόσοι πολλοί που εμπνέουν.
Εργάζεστε ακατάπαυστα σε σινεμά και τηλεόρασης, παρατηρώ μόνο το 2021 από τα τελευταία 30 χρόνια ανενεργό! Ήταν λόγω της πανδημίας;
Η πανδημία ήταν σκληρή για μένα διότι έχασα ένα από τα τρία αδέλφια μου, λόγω COVID, πέρυσι. Αυτή ήταν απροσδόκητη απώλεια, που δεν έχω μπορέσει να πιστέψω. Όμως ποτέ δεν υποκύπτω στην αδράνεια, δεν βαριέμαι ποτέ! Πάντοτε κάτι σκέφτομαι, γράφω, διαβάζω… Δεν φοβάμαι να μένω μόνη. Είχα και την βοήθεια ενός άλλου από τα αδέλφια μου, που είναι καρδιολόγος, για το πώς λειτουργεί η πανδημία, οπότε ήξερα πώς να συμπεριφερθώ ώστε να παραμείνω εδώ λίγο ακόμη!
Στο γύρισμα του «Η Αδελφή μου» της Ούρσουλα Μέγιερ
«Ο Κινηματογράφος Πέθανε, Ζήτω ο Κινηματογράφος», λέει το ρητό. Συμφωνείτε; Θα μπορούσε τώρα με το streaming να ισχύει ένα παράδοξο που θα λέει ότι οι δημιουργοί ανθούν και το σινεμά μαραίνεται;
Ξέρετε πριν 40 χρόνια, δούλεψα με τον Βιμ Βέντερς σε ένα ντοκιμαντέρ που κινηματογραφήσαμε στις Κάννες, το «Room 666» όπου ρωτούσαμε έναν μεγάλο αριθμό δημιουργών «Είναι ο κινηματογράφος μιας τέχνη που αργοπεθαίνει;», Πριν 40 χρόνια! Ο κινηματογράφος είναι ακόμα ζωντανός! Αλλά όντως η εποχή είναι διαφορετική, με τις πλατφόρμες, με το streaming, με τις σειρές.
Βλέπετε σειρές;
Όχι πολύ, αλλά κάποιες που έχω δει τις απόλαυσα. Πάντως αναφορικά με αυτό που ρωτήσατε αρχικά: η γενιά μου συνέδεε την φιλμοκατασκευή με την σινεφιλία. Όμως ίσως η μελλοντική γενιά να μην χρειάζεται τις ίδιες έννοιες, δεν μπορώ να το αντιληφθώ εγώ, αλλά ίσως έτσι είναι. Οι ρίζες της σημερινής εποχής για τους δημιουργούς είναι διαφορετικές, ο κόσμος κυματίζει αλλιώτικα.
Εκτός από τους φακούς, την εστίαση και το φως η δουλειά σας είναι αυτή που δίνει προοπτική, κατά κάποιον τρόπο περιγράφει τις αποστάσεις. Πιστεύετε ότι το σινεμά μπορεί να αλλάξει την κοινωνική προοπτική; Με άλλα λόγια μπορεί το σινεμά να σώσει τον κόσμο;
Το σινεμά είναι ένας θαυμάσιος τρόπος επικοινωνίας, επαφής με τον κόσμο, μοιράσματος σκέψεων, οικοδόμησης ενός δεσμού μαρτύρων, διπλά εννοούμενο αυτό, της ζωής και του κόσμου. Ενός δεσμού φανταστικού, κάτι πολύ διαφορετικό όμως από εξήγηση του κόσμου. Δεν ξέρω αν μπορεί το σινεμά να σώσει τον κόσμο, δεν ξέρω καν αν μπορούμε να τον καταλάβουμε τον κόσμο αυτό, αλλά νομίζω ότι αποτελεί μια καλή προσπάθεια. Κάπως σαν τον Μύθο του Σίσυφου. Πώς το έλεγε ο Καμύ; «Πρέπει να φανταστούμε τον Σίσυφο ευτυχισμένο». Μου αρέσει. Νομίζω είναι μια ωραία προτροπή.
