Ο Γιάνναρης πάει στο ΜΟΜΑ, το Χόλιγουντ μπήκε από την πίσω πόρτα (χωρίς Χόλιγουντ) και οι μεταφερόμενοι θεατές έμειναν στην Αθήνα. Στην 52η διοργάνωσή του, το κινηματογραφικό γεγονός της Θεσσαλονίκης αναζητά τον ρόλο του, την ώρα που το παγκόσμιο σινεμά κινδυνεύει να χάσει τον δικό του.
Αποστολή: Ορέστης Ανδρεαδάκης – Θανάσης Πατσαβός
*Λιγότεροι φέτος οι μεταφερόμενοι φεστιβαλιστές, οι κινηματογραφικοί παράγοντες, οι συνδικαλιστές των κρατικών επιτροπών, οι σκηνοθέτες των μη-ταινιών. Αφενός έχουν μειωθεί δραματικά λόγω των αλλαγών του νέου νόμου για τον κινηματογράφο και αφετέρου δεν προσκλήθηκαν – και δικαίως – από το φεστιβάλ λόγω των περικοπών και του μειωμένου μπάτζετ. Στις αίθουσες συναντάς πια μόνο φανατικούς σινεφίλ. Στα πηγαδάκια μιλάνε μόνο για ταινίες. Η Αποθήκη Γ' – άντρο, κάποτε, του παρασκηνίου – είναι τώρα σχεδόν άδεια.
Αυτό που κάποτε είχε οριστεί ως “γιορτή του ελληνικού σινεμά” και λίγο αργότερα είχε κατηγορηθεί ως “σκέτη γιορτή χωρίς σινεμά”, επιχειρεί -για πολλοστή είναι αλήθεια φορά- να ξαναβρεί τον ρόλο του.
* «Το Χόλιγουντ δεν έχει θέση στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης», δήλωνε πριν από λίγες μέρες ο διευθυντής του, Δημήτρης Εϊπίδης. Παράξενη δήλωση, αν σκεφτεί κανείς ότι η επίσημη έναρξη του φεστιβάλ έγινε με τους «Απόγονους», πίσω από τους οποίους βρίσκεται η κολοσσιαία χολιγουντιανή εταιρεία 20th Century Fox. Η αλήθεια είναι βέβαια ότι η ταινία του Αλεξάντερ Πέιν είναι καταπληκτική, μία από τις καλύτερες των τελευταίων χρόνων. Γεγονός που αποδεικνύει – για άλλη μία φορά – ότι οι αφορισμοί και οι βιαστικές κατηγοριοποιήσεις δεν έχουν και μεγάλη σχέση με το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Καλό σινεμά υπάρχει και εντός και εκτός Χόλιγουντ.
* Μετά τη μαγική περιπέτεια των «Χαμένων Ονείρων», o Εμανουέλε Κριαλέζε επισκέπτεται ξανά τα αιολικά νησιά της Νότιας Ιταλίας, που μας σύστησε στο «Ανασαίνω», αυτές τις απομονωμένες λωρίδες γης καταμεσής του πελάγους που ο χρόνος έμοιαζε να έχει ξεχάσει. Μόνο που στο «Στη Στεριά» («Terraferma») το τοπίο έχει πια αλλάξει. Απέναντι στους παραδοσιακούς ψαράδες και στους άγραφους νόμους της θάλασσας βρίσκονται πλέον οι περιπολίες των λιμενικών και η τουριστική υστερία που μοιάζει να έχει καταλάβει τους κατοίκους. Την ίδια στιγμή που οι ορδές των τουριστών βουλιάζουν το νησί, λαθρομετανάστες ταξιδεύουν κάτω από τις πιο άθλιες συνθήκες, θαλασσοπνίγονται και ξεβράζονται σωρηδόν στις ακτές, «σπιλώνοντας» την εικόνα του παραδεισένιου τόπου απόδρασης που με τόσο ζήλο προσπαθούν να χτίσουν οι ντόπιοι επιχειρηματίες.
Όταν μία οικογένεια υποθάλπει μία εξαντλημένη έγκυο Αφρικανή, η ήδη απεγνωσμένη προσπάθειά τους να εκσυγχρονίσουν τους τρόπους ζωής και βιοπορισμού τους απειλείται τόσο από τις τοπικές αρχές όσο και από τα προσωπικά τους διλήμματα. Παρά τις καλές του προθέσεις, ο Κριαλέζε αντιμετωπίζει, ομολογουμένως, το καυτό θέμα της παράνομης μετανάστευσης αλλά και της αντιπαράθεσης παλιού και νέου με απλοϊκό και σχηματικό τρόπο και όχι χωρίς κάποιο διδακτισμό. Αν όμως δεν κατορθώνει να σχολιάσει ανατρεπτικά το ζήτημα, καταφέρνει αβίαστα να αγγίξει συναισθηματικά το κοινό. Το ταλέντο του στο χειρισμό των ηθοποιών και των καταστάσεων τού επιτρέπει να χτίζει αυθεντική συγκίνηση (κάτι που ασφαλώς συμβαδίζει και με τη μακρά παράδοση του ιταλικού μελοδράματος), που δεν φτάνει στις καρδιές των θεατών ως επιτηδευμένη ή βεβιασμένη. Και όπως πάντα, στα χέρια του η κινηματογράφηση του μεσογειακού τοπίου αποφεύγει αποτελεσματικά την τόσο συνηθισμένη καρτποσταλική απεικόνιση, προτιμώντας να αναδείξει την αρχέγονη δύναμή του.
* Αποκάλυψη είναι οι υπέροχες πειραματικές μικρού μήκους ταινίες που έχει γυρίσει τα τελευταία είκοσι χρόνια ο Κωνσταντίνος Γιάνναρης. «Θραύσματα» τα ονομάζουν στον κατάλογο του αφιερώματος που έχουν οργανώσει εδώ γι' αυτόν και δεν είναι παρά κινηματογραφημένα ημερολόγια, μικρές στιγμές ζωής, εικόνες μίας αθέατης καθημερινότητας. Ο Λόρενς Κάρντις, βασικός προγραμματιστής του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης που βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη τα είδε, ενθουσιάστηκε και θα τα συμπεριλάβει στον κατάλογο του Μουσείου. Κακά τα ψέματα. Ο Γιάνναρης παραμένει στην κορυφή της κινηματογραφικής πρωτοπορίας: είναι ο πιο μοντέρνος, ο πιο τολμηρός και ο πιο ουσιαστικός στους κοινωνικούς και αισθητικούς προβληματισμούς του Έλληνας σκηνοθέτης.
*Συνήθης φεστιβαλικός ύποπτος, ο Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ («Η Επιστροφή»), επιστρέφει σε φόρμα μετά την ελαφρώς άψυχη και επιτηδευμένη «Αποξένωση». Ουσιαστικά, η «Ελένα» («Elena») του διαθέτει ένα εξαιρετικά απλό στόρι: μία μεσήλικη πρώην νοσοκόμα διχάζεται ανάμεσα στον ηλικιωμένο, πλούσιο αλλά σπαγκοραμμένο σύζυγό της και την οικογένεια του άχρηστου και ανεύθυνου γιου της από προηγούμενο γάμο της. Ο διχασμός της αυτός παίρνει ολοένα μεγαλύτερες διαστάσεις, οδηγώντας την σε ένα τραγικό δίλημμα και την ταινία σε μία απρόσμενη ανατροπή. Η περφεξιονιστική εμμονή του Ρώσου δημιουργού στις λεπτομέρειες, το αυστηρό σκηνοθετικό ύφος του, οι ηθικές ακροβασίες των ηρώων του, που ο ίδιος παρατηρεί «αμέτοχος», και ο αργός αλλά τόσο μεθοδικός ρυθμός του, όπου σχεδόν τίποτα δεν συμβαίνει τυχαία, αναδεικνύουν αυτό το φαινομενικά συμβατικό δράμα σε ένα στιβαρό, μινιμαλιστικό θρίλερ βραδύας καύσεως και εσωτερικών διεργασιών. Με μόνο τρεις ταινίες στο ενεργητικό του, ο Ζβιάγκιντσεφ έχει εξασφαλίσει με την αξία του περίοπτη θέση στην αφρόκρεμα των σπουδαιότερων σύγχρονων σκηνοθετών.
*Σε όλη τη διάρκεια της επίσημης προβολής του «Ελένα» στο Ολύμπιον, πάντως, ο ίδιος ο σκηνοθέτης, παρέμεινε όρθιος ακριβώς μπροστά από την έξοδο της αίθουσας – τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος και το βλέμμα καρφωμένο στην οθόνη – χωρίς να κουνήσει ούτε μισό μέτρο. Μία σκιά μέσα στο σκοτάδι. Πώς να φύγεις μετά αν δεν σ' αρέσει η ταινία! Λίγο ντρέπεσαι, λίγο σκέφτεσαι την KGB… ούτε στην τουαλέτα δεν τολμήσαμε να πάμε.
