Τσέχικα παιχνίδια διχασμού…κι εγκυμοσύνης

Η έξοδος στις ελληνικές αίθουσες της νέας ταινίας του Γιαν Χρέμπεκ Παιχνίδια Διχασμού κι. . . Εγκυμοσύνης αποτελεί μια καλή αφορμή για μια σύντομη ματιά στα κινηματογραφικά πράγματα μιας χώρας όπου τα τελευταία χρόνια συντελούνται μικρά θαύματα. Πράγματι η δεκαετία του 1990, περίοδος που σηματοδοτείται από την πτώση του πάλαι ποτέ Ανατολικού Μπλοκ και το “βελούδινο” διαχωρισμό της χώρας το 1993, φέρνει -μετά από μια άγονη περίοδο- ξανά στο προσκήνιο τον κινηματογράφο μιας χώρας με μεγάλη παράδοση και ξεχωριστό χαρακτηριστικό την λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο κωμικό και το δραματικό.


Το νέο αυτό κύμα ωστόσο, πατά γερά στις βάσεις μιας άλλης γενιάς σκηνοθετών (Μίλος Φόρμαν, Ιβαν Πάσερ, Γίρι Μέντζελ, Εβαλντ Σερμ), που πραγματοποίησε τη δική της επανάσταση τη δεκαετία του 60, συμβάλλοντας με τον τρόπο της στην περίφημη “Άνοιξη της Πράγας”, μια εποχή έντονης φιλελευθεροποίησης και δημιουργικών αναζητήσεων που τερματίστηκε βίαια με τη σοβιετική εισβολή το 1968, αναγκάζοντας πολλούς σκηνοθέτες να διαφύγουν στη Δύση. Πρωτεργάτης της νέας άνθησης υπήρξε αναμφισβήτητα ο Γιαν Σβέρακ που κερδίζει με το Δημοτικό Σχολείο (1991) την υποψηφιότητα για το Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας και λίγο αργότερα με το τρυφερό Ο Μικρός Κόλια (1997), το πολυπόθητο αγαλματάκι. Την ίδια περίοδο κάνουν τα πρώτα βήματά τους μια σειρά από νέους δημιουργούς, όλοι τους γεννημένοι στα τέλη της δεκαετίας του 60, με σημαντικότερα ονόματα τους Πετρ Ζελένκα (Buttoners), Ντάβιντ Οντριτσεκ (Whisper, Loners), Γιαν Χρέμπεκ και τον σεναριογράφο Πετρ Γιαρκόφσκι.

Ο Γιαν Χρέμπεκ μαζί με τον -μελλοντικά μόνιμο συνεργάτη του- Γιαρκόφσκι υπογράφουν το 1993 το Sakali Leta (Big Beat) έναν απολαυστικό φόρο τιμής στα χρόνια της “εισβολής” του ροκ εντ ρολ στην κομμουνιστική Τσεχοσλοβακία στα τέλη της δεκαετίας του 50. Αποτέλεσμα, μια σειρά από σημαντικά κρατικά βραβεία αλλά και οι καλύτερες υποσχέσεις για τον 26χρονο τότε δημιουργό της.

Ωστόσο, η μεγάλη επιτυχία έρχεται λίγα χρόνια αργότερα με το Pelisky (Cozy Dens) μια νοσταλγική όσο και διεισδυτική ματιά στα τέλη της δεκαετίας του 60, στην περίοδο λίγο πριν τη σοβιετική εισβολή. Η ταινία σάρωσε τα ταμεία στην Τσεχία το 1999 ξεπερνώντας σε εισιτήρια τις αμερικανικές υπερπαραγωγές. Ακολουθεί η πιο ώριμη και ολοκληρωμένη μέχρι σήμερα δουλειά του, το συγκλονιστικό Παιχνίδια Διχασμού κι. . . Εγκυμοσύνης βασισμένο σε ένα αληθινό περιστατικό από την γερμανική κατοχή κατά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Γιαρκόφσκι είχε έτοιμο το σενάριο της ταινίας αρκετά χρόνια πριν, αλλά η έλλειψη χρηματοδότη τον οδηγεί το 1998 να το εκδώσει ως αυτόνομο βιβλίο. Η τεράστια εμπορική επιτυχία του σε συνδυασμό με την ανοδική πορεία του Χρέμπεκ εξασφαλίζουν τελικά την πολυπόθητη χρηματοδότηση από την Τσεχική τηλεόραση. Η ταινία γνωρίζει μεγάλη επιτυχία, ταξιδεύει σε σημαντικά διεθνή φεστιβάλ και το Μάρτιο του 2001 είναι υποψήφια για το Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας μετατρέποντας το σκηνοθέτη της σε ένα δημιουργό διεθνούς κύρους.


Λευτέρης Αδαμίδης