Στα μιούζικαλ τα λόγια γίνονται τραγούδια, τα συναισθήματα γίνονται χορός. Οι πρωταγωνιστές αρχίζουν αναπάντεχα να τραγουδούν και να χορεύουν. Στο σπίτι («Μαίρη Πόπινς»), στην εξοχή («Η Μελωδία της Ευτυχίας»), στο δρόμο («Τραγουδώντας στη Βροχή»), στη δουλειά («West Side Story»), σε αεροπλάνα («Funny Lady») και βαπόρια («Funny Girl»). Οι περαστικοί συνεχίζουν αδιάφορα το δρόμο τους. Ούτε ακούν ούτε βλέπουν («Γεντλ»). Άλλες φορές, αντίθετα, συμμετέχουν στο χορό («Hello, Dolly!»).
Η πλοκή ακολουθεί ορισμένα απαράβατα πρότυπα. Συνήθως παρακολουθούμε μια «boy meets girl» ιστορία («Ο Πειρατής», «Ο Βασιλιάς και Εγώ», «Pal Joey»). Το χάπι εντ δεν είναι σίγουρο («Funny Girl»), αν και τελικά κυριαρχεί το μήνυμα ότι νικά πάντα η αγάπη.
Συχνά το κεντρικό αγόρι αναπτύσσεται μέσα στην ίδια ζούγκλα του θεάματος («Love Me or Leave Me», «Ένα Αστέρι Γεννιέται», «Τραγουδώντας στη Βροχή», «Moulin Rouge!», «A Chorus Line», «Πυρετός το Σαββατόβραδο»), όπου οι ήρωες αγωνίζονται για να γίνουν γνωστοί. Η επιτυχία έρχεται κάποια στιγμή, δεν φέρνει όμως μαζί της και την ευτυχία.
Με αφορμή το μιούζικαλ του Ντάμιεν Σαζέλ «La La Land», που σαρώνει τα κινηματογραφικά βραβεία, επιχειρούμε μια ανασκόπηση σε βασικά σημεία της ιστορίας του μιούζικαλ στο σινεμά, καθώς και σε κάποιες από τις σημαντικότερες στιγμές του.
Καλύτερα οι δύο μας
Το πιο γοητευτικό σημείο ενός μιούζικαλ είναι η στιγμή που το πρωταγωνιστικό δίδυμο εκφράζει τον έρωτά του. Συνήθως τους συνοδεύει η ομορφότερη μελωδία της ταινίας, την οποία το ζευγάρι σιγοτραγουδά. Τα πράγματα, όμως, δεν είναι πάντα τόσο ήσυχα. Άλλες φορές οι πρωταγωνιστές στροβιλίζονται σε έντονους ρυθμούς, φτάνοντας στην καταλυτική κορώνα του αποκορυφώματος του έρωτά τους.
Από όλα τα ντουέτα που μας έχουν μαγέψει ξεχωρίζουμε τους Τζιν Κέλι και Τζούντι Γκάρλαντ, ντυμένους κλόουν στον «Πειρατή», τον Φρεντ Αστέρ και την Τζίντζερ Ρότζερς, οι οποίοι χορεύουν μάγουλο με μάγουλο στο «Top Hat», τους «μαζί δεν κάνουμε και χώρια δεν μπορούμε» Τζον Τραβόλτα και Ολίβια Νιούτον στο «Γκριζ», τους γνήσια εκρηκτικούς Τζορτζ Τσακίρις και Ρίτα Μορένο στο «West Side Story» και τις Μέρλιν Μονρόε και Τζέιν Ράσελ, που επιβεβαιώνουν ότι «τα διαμάντια είναι οι καλύτεροι φίλοι της γυναίκας» στο «Οι Άντρες Προτιμούν Τις Ξανθιές».
The Walt Side Story
O αναβαθμισμένος ρόλος της μουσικής στα καρτούν ξεκίνησε από τον Γουόλτ Ντίσνεϊ, ο οποίος πρώτος στήριξε σε τραγούδια τις ιστορίες που αφηγείτο με τα κινούμενα σχέδιά του. Προηγήθηκε το πρώτο ομιλούν καρτούν (Steamboat Willie) και το πρώτο αμερικανικό κινούμενο σχέδιο μεγάλου μήκους (Η Χιονάτη και οι Επτά Νάνοι). Η χλιαρή υποδοχή της «Φαντασίας» το 1940, όμως, τον οδήγησε στη διακοπή του εγχειρήματος.
Ακολούθησαν μιούζικαλ με συνδυασμό κινούμενων εικόνων και ανθρώπινων χαρακτήρων (Song of the South, Μαίρη Πόπινς), αλλά και η προσπάθεια αναγέννησης των κλασικών μιούζικαλ- που το Χόλιγουντ είχε πάψει να χρηματοδοτεί- με ταινίες κινουμένων σχεδίων όπως «Η Μικρή Γοργόνα», «Η Παναγία των Παρισίων» και η «Πεντάμορφη και το Τέρας» ή το παραπλήσιο «Χριστουγεννιάτικος Εφιάλτης» του Χένρι Σέλικ.
Η «Πεντάμορφη και το Τέρας» απέσπασε μια υποψηφιότητα για Όσκαρ καλύτερης ταινίας, διθυράμβους των κριτικών, την αγάπη μικρών και μεγάλων, ενώ μεταφέρθηκε και στο Μπροντγουεϊ, όπως αργότερα και ο «Βασιλιάς των Λιονταριών».
Τα φιλμ αυτά ήταν ο απόηχος του ένδοξου παρελθόντος. Γρήγορα ακολούθησαν και οι ανταγωνίστριες εταιρείες (Ο Πρίγκιπας της Αιγύπτου, Αναστασία), αλλά με λιγότερο εντυπωσιακά αποτελέσματα.
Η Ευρώπη της Πεντάρας
Η υπόθεση μιούζικαλ φάνηκε να μην ενδιαφέρει ποτέ πραγματικά την Ευρώπη, η οποία ούτε Μπροντγουεϊ διέθετε ούτε και τις εταιρείες που θα στήριζαν τέτοιες υπερπαραγωγές.
Υπήρξαν κάποιες απόπειρες εκ Γαλλίας, όπως το «French Can Can» (1954), το πρωτότυπο για την εποχή του «Οι Ομπρέλες του Χερβούργου» (1964) ή το «Les Demoiselles De Rochefort» (1967), αμφότερα του λυρικού και ευφάνταστου Ζαν Ντεμί, οι οποίες ως εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν τον κανόνα.
Η Αγγλία πρωτοπόρησε με τα τρία μιούζικαλ (;) των Beatles (Α Hard Day’s Night το ΄64, Help το ΄65 και The Yellow Submarine το '68), ενώ μας έκανε να βαρεθούμε με το «Doctor Dolittle» του ΄67. Πρτόσφατες εκπλήξεις, το βιογραφικό «Η Παράσταση Μιας Ζωής» του Μάικ Λι και το ανατρεπτικά μελοδραματικό «Χορεύοντας στο Σκοτάδι».
Two for the Road
Στη μεγαλύτερη ακμή που γνώρισε το μιούζικαλ τη δεκαετία του '50, δύο ήταν οι σκηνοθέτες που το στήριξαν: ο Βινσέντε Μινέλι και ο Στάνλεϊ Ντόνεν. Ο πρώτος ξεκίνησε ως ενδυματολόγος και ντεκορατέρ, γεγονός που επέτρεπε στον Μπίλι Γουάιλντερ να τον περιφρονεί, και ο δεύτερος ως χορευτής και χορογράφος.
Πολλές από τις ταινίες που δημιούργησαν για τη MGM παραμένουν αξεπέραστες μέχρι σήμερα. Εντούτοις ο Μινέλι κατηγορήθηκε για τα προσεγμένα στη λεπτομέρεια, αλλά βαριά σκηνικά του και ο Ντόνεν για τις passé ιστορίες του.
Όλα αυτά είναι πταίσματα αν θυμηθεί κανείς τις ονειρικές στιγμές που μας έχουν χαρίσει οι ταινίες τους, όπως το μυθικό κυνήγι του αγριόχοιρου στο «Home From Hill» (1960) του Μινέλι ή το χορό της Οντρεϊ Χέπμπορν στο «Funny Face» (1956) του Ντόσεν, φορώντας μια μαύρη ολόσωμη κολλητή φόρμα σε ένα καταγώγιο του Παρισιού.
Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι;
Είναι να αναρωτιέται κανείς πως βρήκε το θάρρος η ελληνική κινηματογραφία να παράξει μιούζικαλ. Στη δεκαετία του 1960, όταν η συγκομιδή για τα ελληνικά φιλμ ήταν μεγάλη, γεννήθηκε ένα αυτόνομο είδος, επηρεασμένο και από την εγχώρια επιθεώρηση.
Χάρη στα λεφτά της εύρωστης Φίνος Φιλμς και την επιμονή του Γιάννη Δαλιανίδη γυρίστηκαν ταινίες που «έσκισαν» στα ταμεία. Το σχέδιο δοκιμασμένο. Επιστρατεύτηκαν αστέρια του μουσικού show, ηθοποιοί-χορευτές, συνθέτες, οι εγχώριοι σταρ, νέα μουτράκια και χορογράφοι του μουσικού θεάτρου και της πίστας, για να δημιουργηθεί τελικά ένα «τουριστικό» είδος ταινιών που χαρακτηρίζονται λιγότερο μιούζικαλ και περισσότερο μουσικές κωμωδίες.
Τα γραφικά αυτά φιλμ διασκέδασαν τον κόσμο, ανέδειξαν τραγούδια και ερμηνευτές και συνέβαλαν στην εικόνα μιας «λίγο κρασί, λίγο μπουζούκι, λίγη θάλασσα και το αγόρι μου» Ελλάδας. Με την αποκαθήλωση του ελληνικού εμπορικού σινεμά από τις αίθουσες και την ταυτόχρονη έλλειψη κονδυλίων, οι μουσικές κωμωδίες εξαφανίστηκαν.
