Πρώην επαναστατημένος νέος, νυν συνειδητοποιημένος δημιουργός, πάλαι ποτέ δημοφιλής κωμικός της γιαπωνέζικης τηλεόρασης, ο Τακέσι Κιτάνο άφησε πίσω του μια πολυτάραχη και εξαιρετικά πολυάσχολη ζωή προκειμένου να συστήσει στη μεγάλη οθόνη ένα ιδιοσυγκρασιακό και ταυτόχρονα συναρπαστικό σινεμά, με κύρια χαρακτηριστικά τη σφοδρή βία, το κατάμαυρο χιούμορ και την ανέλπιστη ποίηση και μελαγχολία των εικόνων του. Η καινούρια του ταινία Αδελφός Εξ Αίματος σηματοδοτεί και την πρώτη σκηνοθετική επίσκεψη του Κιτάνο σε αμερικανικό έδαφος. . .
Η απόφασή σας να μεταφέρετε προσωρινά τις σκηνοθετικές σας δραστηριότητες στην Αμερική είχε ως πρόθεση να διευρύνετε τον καλλιτεχνικό σας ορίζοντα, ανοίγοντας πιθανότατα φτερά και σε μια ευρύτερη εμπορικά αγορά;
Τακέσι Κιτάνο: Δεν υπήρχε η παραμικρή σκοπιμότητα. Μιας και το Αδελφός Εξ Αίματος ασχολείται και πάλι με ένα χαρακτήρα βγαλμένο από την οργάνωση της Γιακούζα, σκέφτηκα ότι θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον να έφερνα το συγκεκριμένο ήρωα, με όλες τις ιδιοσυγκρασίες που κουβαλά, σε αντιπαράθεση με έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο από το δικό του. Το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό ήταν ασφαλώς η Αμερική, καθώς ως κουλτούρα δε μοιάζει σε τίποτα με τον ανατολικό τρόπο ζωής.
Σκοπεύετε να επαναλάβετε το πείραμα σε αμερικανικό έδαφος;
Τ.Κ:Νομίζω πως δεν είναι ιδιαίτερα εύκολο. Όταν ένας ξένος σκηνοθέτης αποφασίζει να δουλέψει εκεί, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν έχει κανένα δικαίωμα στο τελικό μοντάζ. Κι αυτό είναι κάτι που εγώ δε διαπραγματεύομαι. Επειτα, είμαι ένας άνθρωπος του οποίου οι σκηνοθετικές μέθοδοι θεωρούνται παράξενες στη χώρα του, πόσο μάλλον σε ένα μέρος σαν την Αμερική. Συνηθίζω, για παράδειγμα, να αλλάζω το φινάλε, πολλές φορές στη διάρκεια των γυρισμάτων, ένα είδος αυθορμητισμού που μου αρέσει να μένει ελεύθερο στη δική μου δικαιοδοσία. Στην Αμερική κάτι τέτοιο δεν επιτρέπεται φυσικά.
Τι έχετε να απαντήσετε σε αυτούς που ενδεχομένως θα σας κατηγορήσουν, για άλλη μια φορά, ότι ενδίδετε σε μια ακραία και αιματηρή κινηματογράφηση;
Τ.Κ:Είναι απλά μία ταινία! Ουδέποτε υπήρξε σκοπός μου να στοιβάζω σωρούς πτωμάτων στην οθόνη ή να προκαλώ χωρίς λόγο. Η βία είναι αναπόσπαστο κομμάτι του κόσμου που περιγράφω στις δημιουργίες μου και μόνο ως σοκ πρέπει να ειδωθεί, αλλιώς θα καταντήσει να μοιάζει με όλες εκείνες τις ταινίες που δείχνουν ανθρώπους να πεθαίνουν σωρηδόν, χωρίς ο θεατής να νιώσει την παραμικρή αποστροφή. Πρέπει κάθε πυροβολισμός να έχει κάποιον αντίκτυπο.
Πιστεύετε πως το γιαπωνέζικο κοινό δείχνει μεγαλύτερη ανοχή απ ό,τι το αμερικανικό στο θέμα της απεικόνισης της βίας;
Τ.Κ:Μου φαίνεται απολύτως λογικό. Η έννοια της βίας είναι απόλυτα συνυφασμένη με την ιαπωνική ιστορία και κουλτούρα. Αν τύχει να περπατήσεις στους δρόμους της χώρας και ανταλλάξεις χειραψίες με κάποιους ανθρώπους, θα διαπιστώσεις ότι στα χέρια μερικών λείπει το ένα δάχτυλο. Για τους Αμερικανούς δεν ξέρω. Μου φαίνεται πως έχουν την ψευδαίσθηση ότι η βία ανήκει μόνο στις ταινίες κι ότι δεν πρόκειται ποτέ να διασταυρωθούν μαζί της.
Από τις βίαιες, γκανγκστερικές δημιουργίες σας μέχρι τις πιο ιδιαίτερες απόπειρές σας, όπως το συγκινητικό, A Scene at the Sea, διακρίνει κανείς μια διάθεση πειραματισμού με τα κινηματογραφικά είδη.
Τ.Κ:Βαριέμαι πολύ εύκολα, είναι τόσο απλό. Υπάρχει όμως μια μερίδα κόσμου που μου αποδίδει ότι κάνω συνέχεια το ίδιο βίαιο σινεμά, ενώ ταυτόχρονα υποδέχεται κάθε διαφορετική μου κίνηση με επιφύλαξη. Οι Γιαπωνέζοι, ξέρετε, έχουν μια παράξενη συνήθεια: επικροτούν και σέβονται κάποιον που επιλέγει να αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή του σε ένα και μοναδικό πράγμα, ενώ αντίθετα αδιαφορούν για κάποιον που επιλέγει να εμπλέκεται διαρκώς με κάτι διαφορετικό, να διευρύνει τα εκφραστικά του μέσα. Τις περισσότερες φορές μου είναι δύσκολο να τους καταλάβω.
Ο σκηνοθέτης των Γιακούζα
Το φιλμ είναι γεμάτο τελετουργικές χειρονομίες των Γιακούζα που μπορεί σε πολλούς να φανούν εξωπραγματικές, στην ουσία όμως, αποτελούν ρεαλιστική πτυχή της ιαπωνικής κουλτούρας.
Ασφαλώς. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα επιτρέπεται τελευταία να κινηματογραφήσεις αυτές τις τελετουργίες, οπότε καταλαβαίνετε ότι δεν αποτελεί και κανένα μυστικό. Κάποτε ένας εκπρόσωπος της οργάνωσης με πλησίασε κατόπιν εντολής εκ των έσω, για να μου προτείνει να τραβήξω κι εγώ μια από τις κλειστές συγκεντρώσεις τους. Αρνήθηκα με ευγενικό τρόπο, γιατί φαίνεται πως με δένει μια ιδιόρρυθμη σχέση μαζί τους.
Πόσα από τα πράγματα που διηγείστε στην ταινία αντανακλούν μέρος της σημερινής πραγματικότητας της Γιακούζα;
Μπορεί οι Γιαπωνέζοι Γιακούζα να μοιάζουν στους περισσότερους ως η ανατολίτικη εκδοχή των Ιταλών μαφιόζων, τα πράγματα όμως είναι λίγο πιο πολύπλοκα. Δε θα έλεγα ότι όλοι τους είναι ψυχροί εκτελεστές που σκοτώνουν χωρίς κανένα περιορισμό. Καλό είναι όμως, να τηρείς τις αποστάσεις σου.
Συνηθίζετε στις ταινίες σας να παρουσιάζετε την Ιαπωνία ως μια χώρα πεισματικά προσκολλημένη σε παραδόσεις του παρελθόντος.
Αν αναφέρεσαι στον εθιμοτυπικό “τρόπο των σαμουράι”, αυτός αρχίζει να μοιάζει με μακρινό μύθο που βλέπεις πια μόνο στο σινεμά. Οι πρώτες μεταπολεμικές γενιές κληρονόμησαν στις επόμενες τη συνήθεια της ανεξέλεγκτης αφομοίωσης στοιχείων από το δυτικό κόσμο, μ’ έναν τρόπο που δεν είναι καθόλου ακριβής και που γέννησε φτωχές απομιμήσεις. Αυτή τη στιγμή η χώρα μου περνά έντονη κρίση ταυτότητας. . .
Το Αδελφός Εξ Αίματος δίνει την αίσθηση ενός επιλόγου στη μακρά μυθολογία της Γιακούζα που αναπτύξατε σε παλιότερες ταινίες σας. Αυτή ήταν η πρόθεσή σας;
Τ.Κ:Δεν είναι τόσο το τέλος ενός κεφαλαίου, όσο μια περίεργη παύση στη φιλμογραφία μου. Θα την περιέγραφα ως ένα είδος εξανθήματος, από αυτά που ανακαλύπτεις ένα πρωί στο σώμα σου και αρχίζει να σε ανησυχεί. Για μένα, το Αδελφός εξ Αίματος μοιάζει με το σύμπτωμα μιας βαριάς ασθένειας που δεν ξέρεις ότι έχεις, παρά μόνο όταν το ανακαλύψεις αργά. Σε βάζει σε σκέψεις για το μέλλον σου από αυτό το σημείο και μετά.
Απόσπασμα από την συνέντευξη του Τακέσι Κιτάνο στον Λουκά Κατσίκα που δημοσιεύεται στο τ. 124 του Περιοδικού ΣΙΝΕΜΑ.
