Ο Στράτος Τζίτζης, γνωστός στο κινηματογραφικό κοινό ως σκηνοθέτης ταινιών όπως το «Σώσε Με» και το «45m²», είχε κάνει την παρθενική του εμφάνιση στο χώρο του θεάτρου με την «Καύση», μια «μαύρη κωμωδία ενός κόσμου υπό… διάλυση».
Τώρα μεταφέρει το θεατρικό έργο στον κινηματογράφο σαν μία «κρυφή» αλληγορία πάνω στη σημερινή κρίση. Μια παρέα πέντε ατόμων μαζεύεται σε ένα σπίτι, όπου έχει πεθάνει ένας δικός τους. Ενώ το κέντρο της πόλης «καίγεται» από ταραχές, αυτοί – κλεισμένοι στο σπίτι – δε μπορούν να συμφωνήσουν για τον τρόπο ταφής του. Το πτώμα σαπίζει, όμως αυτοί επιμένουν στις διαφωνίες τους. Η ανικανότητά τους να επικοινωνήσουν κορυφώνεται με απρόοπτα αποτελέσματα…
Έτσι, με αφορμή μια οριακή κατάσταση και με αρκετό χιούμορ, ερχόμαστε αντιμέτωποι με το «μεταπολιτευτικό» μας εαυτό στις διάφορες εκδοχές του, όπως αντιπροσωπεύονται από τα πέντε πρόσωπα του έργου.
Πρωταγωνιστούν οι: Νίκος Γεωργάκης, Γωγώ Μπρέμπου, Γιώργος Χρανιώτης, Ιωάννα Μαυρέα, Βασιλική Τρουφάκου
Η νέα σας ταινία «Καύση» έρχεται πέντε χρόνια μετά τα «45 Τετραγωνικά» του 2011. Τι άλλαξε για σας μέσα σ’ αυτά τα χρόνια και ποια πράγματα που σας απασχολούν θέλατε να εκφράσετε αυτή τη φορά;
Αυτό που άλλαξε για μένα, άλλαξε για όλους τους Έλληνες. Ξέσπασε η κρίση ή μάλλον αποκαλύφθηκε. Η κρίση ήταν πάντα εκεί, κρυμμένη κάτω από το χαλί. Όταν μαζεύτηκε πολλή βρωμιά, φανερώθηκε. Εγώ ένιωθα τη μπόχα από τις ένδοξες μέρες των Ολυμπιακών κι έφυγα Βερολίνο τότε. Για να μπορώ να ανασάνω. Δεν έπαυσε, όμως, να με απασχολεί η πατρίδα μου και έτσι όταν «ξέσπασε η κρίση», άφησα τα άλλα σχέδιά μου και έγραψα την Καύση.
Η ταινία αποτελεί κινηματογραφική διασκευή του ομώνυμου θεατρικού σας έργου. Ποιες είναι οι κινηματογραφικές προκλήσεις ενός «θεατρικού» ανεβάσματος;
Το θεατρικό είχε κινηματογραφικότητα, ήδη. Πολλοί θεατές της παράστασης έλεγαν ότι ήταν σαν να βλέπουν σκηνές από μια ταινία. Απλά, η ταινία διαδραματίζεται στο μεγαλύτερο μέρος της μέσα σε ένα σαλόνι. Έχει ξαναγίνει. Δεν είναι κάτι δύσκολο. Αρκεί αυτά που συμβαίνουν εκεί να έχουν ενδιαφέρον.
Φωτογραφία από το θεατρικό ανέβασμα της «Καύσης»
Οι δύο πόλοι της ταινίας σας είναι ο θάνατος και η ζωή. Από τη μία ένας χαρακτήρας που δεν βλέπουμε ποτέ και γνωρίζουμε απλώς ότι έχει πεθάνει από την άλλη μια εγκυμοσύνη. Είναι αυτή μια δήλωση ότι βρισκόμαστε, ως κοινωνία σε ένα διάστημα μεταξύ θανάτου και μιας επικείμενης γέννησης;
Ακριβώς. Ο θάνατος είναι δεδομένος. Μια ολόκληρη εποχή – αυτή της πλασματικής ευμάρειας – τέλειωσε. Το ερώτημα είναι η γέννηση της επόμενης εποχής. Κι αυτή γέννα θα έχει πολύ πόνο.
Δεν γνωρίζουμε το ακριβές χρονικό πλαίσιο εκτύλιξης των γεγονότων. Ποιο είναι αυτό;
Χρονολογικά θα μπορούσε να είναι οποιαδήποτε στιγμή που υπάρχουν ταραχές και αίσθηση διάλυσης του κράτους. Όπως έχουμε δει, οι φασαρίες δεν έχουν σταματήσει και ούτε πρόκειται, κατά τα φαινόμενα. Η αναφορά στην καύση των νεκρών και πόσο δύσκολη είναι αυτή στην Ελλάδα, προσδιορίζει χρονολογικά την ταινία στη δεκαετία 2010-2020.
Φαντάζομαι ότι μετά το ’20 θα έχει εξευρωπαϊστεί η ταφική παράδοση και δεν θα είναι τόσο δύσκολη η καύση, σαν πρακτική. Κατά τα άλλα, η ιστορία διαδραματίζεται σε ένα 2ήμερο Πρωτομαγιάς (εξ ου και οι ταραχές). Μόνο που κάνει πολύ ζέστη σαν να είναι καύσωνας καλοκαιριού. Με την κλιματική αλλαγή κάτι τέτοιο δεν είναι καθόλου περίεργο.
Πού τοποθετείτε το σινεμά σας σε σχέση με το κίνημα του weird wave; Ποιες οι ομοιότητες και ποιες οι διαφορές;
Δεν καταλαβαίνω να υπάρχει κάποιο κίνημα. Προέκυψε μια τάση, μετά τη διάκριση του Κυνόδοντα. Όπως είχε προκύψει μια τάση αγγελοπουλικού σινεμά, μετά τις διακρίσεις του Αγγελόπουλου στις Κάννες. Το ίδιο έχει γίνει στο ιρανικό σινεμά, μετά τις διακρίσεις του Κιαροστάμι. Στο ρουμανικό, μετά τον Μουτζίου, κλπ.
Προσωπικά, κάνω ταινίες που προκύπτουν από την επαφή μου με τον κόσμο και όχι με τα φεστιβάλ. Γενικά, λειτουργώ ανεξάρτητα. Δεν ανήκω σε κάποια σχολή, παρέα ή κύκλωμα. Υπάρχουν ταινίες όλων των σχολών που μ αρέσουν, όπως και σκηνοθέτες που εκτιμώ σαν μονάδες, χωρίς να τους εντάσσω σε κάποιο «κίνημα».
Το καστ της ταινίας είναι το ίδιο με της παράστασης. Σκεφτήκατε να αλλάζατε κάποιον/α από τους/τις ηθοποιούς;
Το καστ είναι το ίδιο και είμαι περήφανος που είχα αυτούς τους ηθοποιούς κοντά μου, να με υποστηρίζουν για τόσο καιρό, από την παράσταση ως την ταινία. Είναι καταπληκτικοί ηθοποιοί και όλοι έχουν να λένε ότι η Καύση ξεχωρίζει για τις ερμηνείες τους.
Στον θεματικό πυρήνα της «Καύσης», υπάρχει –μέσω των διαλογικών αναμετρήσεων των χαρακτήρων- μια διαρκής σύγκρουση ιδεολογιών, κοσμοθεωριών, μεταφυσικών και άρθρων πίστης, που εμπερικλείει τον μικροαστισμό, τον στωικισμό, την αναρχία και τον φασισμό. Αυτή θεωρείτε ότι είναι και η κατάσταση που βιώνουμε σήμερα, ως χώρα;
Η βασική αιτία της διάλυσης που βιώνουμε είναι, κατά τη γνώμη μου, η απουσία μιας κοινής πίστης, Οι «πίστες» που στήριζαν στο παρελθόν συλλογικότητες και συγκρατούσαν τα διαλυτικά φαινόμενα της κοινωνίας είναι ξεπερασμένες. Ιδεολογίες που έπαιξαν ρόλο σε συνθέσεις εθνών (εθνικισμός), τάξεων (κομμουνισμός), ανθρωποτήτων (χριστιανισμός), ατόμων (αναρχισμός), κλπ., δεν πείθουν πια. Έχουν φανατικούς που φέρονται ολοκληρωτικά, για να πείσουν τους εαυτούς τους, ασκώντας βία προς όλους τους άλλους.
Τα «αναρχικά Εξάρχεια» από τόπος ελευθεριακής εξαίρεσης έγιναν μια περιοχή που φιλοξενεί τη βία, χωρίς να μπορεί κανείς να την ελέγξει. Η ανημπόρια αυτή οφείλεται στην απουσία μιας κοινής πίστης, βάσει της οποίας να κανονικοποιήσουμε τις συμπεριφορές μας. Χωρίς μια συναποφασισμένη κανονικότητα, το χάος είναι εδώ.
Ποιες ήταν οι κινηματογραφικές ή άλλες επιρροές σας όταν γυρίζατε την «Καύση»;
Δεν κάνω συνειδητές αναφορές μέσα μου όταν σχεδιάζω μια ταινία. Μπορεί να μου συμβαίνουν ασυνείδητα. Το μόνο που συζητήσαμε σαν reference με τους καλλιτεχνικούς συντελεστές της Καύσης, για να συνεννοηθούμε για το εικαστικό/φωτογραφικό μέρος της, ήταν τα χρώματα στις ταινίες του Ρόι Αντερσον.
Οι χαρακτήρες στους μονολόγους τους, εκφράζουν ποικίλους φιλοσοφικούς προβληματισμούς για τον χρόνο, το θάνατο, την πίστη και την ηθική. Γνωρίζοντας ότι επιδίδεστε στη συγγραφή φιλοσοφικών κειμένων μπορούμε να υποθέσουμε ότι αυτοί είναι και δικοί σας προβληματισμοί;
Σε ένα βαθμό είναι δικοί μου προβληματισμοί και κάποια σημεία περιέχουν αυτούσιες σκέψεις μου. Προσπάθησα, όμως, να μην καπελώσω τους χαρακτήρες του έργου με τη δική μου φιλοσοφία. Ήθελα να δώσω στον κάθε ένα το δίκιο του, έτσι όπως εκφράζεται μέσα από τις βαθύτερες σκέψεις του, χωρίς να είναι αναγκαστικά δικές μου. Αυτό που είναι δικό μου είναι η προσπάθεια να αφουγκραστώ το βαθύ του πιστεύω. Εκεί βρήκα κάποια κοινά σημεία με το δικό μου. Νομίζω ότι όσο πια βαθειά πάμε, τόσο πιο κοντά ερχόμαστε.
Είναι η ταινία μια παραβολή για την Ελλάδα της κρίσης ή η κοινωνικοπολιτική στόχευσή της είναι ευρύτερη;
Η ελληνική κρίση είναι μέρος μιας γενικότερης κρίσης αξιών, μόνο που στην Ελλάδα το κακό παράγινε, γιατί σαν λαός φερόμαστε ανώριμα. Η ωριμότητα των κεντρο-Ευρωπαίων συγκρατεί τη σοβούμενη κρίση με τη σωφροσύνη και τον αυτοέλεγχο που έχουν αποκτήσει μετά από δύο παγκοσμίους πολέμους. Δεν ξέρω, όμως, πόσο θα αντέξει η Ευρώπη στις πιέσεις που δέχεται σήμερα. Αν παραδοθεί στην κρίση, τότε η Καύση θα τους αφορά άμεσα.
Η ταινία «Καύση» θα κυκλοφορήσει στις αίθουσες στις 3 Μαρτίου.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Σενάριο – Σκηνοθεσία: Στράτος Τζίτζης
Διεύθυνση φωτογραφίας: Ηλίας Αδάμης GSC
Μοντάζ: Ιωάννα Σπηλιοπούλου
Σκηνογράφος: Δήμητρα Παναγιωτοπούλου
Ενδυματολόγος: Σάντρα Σωτηρίου
Ηχοληψία: Αντώνιος Σαμαράς
Μίξη Ήχου: Γιάννης Σκανδάμης
Μουσική: The Last Drive, Θάνος Αμοργινός
Συνεργάτης Παραγωγός: Παναγιώτης Μπίσδας
Παραγωγοί: Νίκος Μουστάκας, Νάνσυ Κοκολάκη
ΦΙΛΜΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΖΙΤΖΗ
2015 Καύση, 70’
2010 45m2, 80’ (βραβείο πρωτοεμφανιζόμενης ηθοποιού-Νύχτες Πρεμιέρας, καλύτερης ηθοποιού και βραβείο κοινού-διεθνές φεστιβάλ Κύπρου, καλύτερης ελληνικής ταινίας 2011 διεθνές φεστιβάλ Πάτρας, καλύτερου σεναρίου-φεστιβάλ ελληνικού κινηματογράφου στο Λονδίνο)
2001 Σώσε με, 99’ (κρατικό βραβείο α’ γυναικείου ρόλου), (φεστιβάλ Μελβούρνης, Αλεξάνδρειας, Μόντρεαλ)
2000 Η αγάπη είναι ελέφαντας, 87’
1993 Κεραίες, τηλεταινία ΕΡΤ, 60’ (διάκριση νέων δημιουργών)
1989 Ενός λεπτού σιγή, 11’ (α’ βραβείο καλύτερης ταινίας μικρού μήκους φεστιβάλ Θεσσαλονίκης)
1988 Μωρό μου, 5’
1987 Στάκ, 5’
