Είναι ίσως η πιο γνωστή γυναίκα σκηνοθέτρια του Νέου Γερμανικού Σινεμά. Πριν ξεκινήσει να κάνει δικές της ταινίες, συνεργάστηκε με τον Ράινερ Βέρνερ Φάσμπίντερ και τον Φόλκερ Σλέντορφ. Καλεσμένη του 14ου Πανοράματος της “Ελευθεροτυπίας” και του “Goethe Institut”, η Μαργκαρέτα φον Τρότα βρίσκεται αυτές τις μέρες στην Αθήνα, όπου και τη συναντήσαμε.
Είπατε πριν από την προβολή της ταινίας σας (“Η Υπόσχεση”) ότι το μοναδικό μέρος που δε θα θέλατε να έχετε γεννηθεί είναι η Γερμανία. Γιατί;
Όχι, δεν είπα το μοναδικό. Είπα ότι δεν ξέρω (αν ας πούμε με ρωτούσαν που θέλεις να γεννηθείς) αν θα διάλεγα τη Γερμανία. Και σίγουρα, αν γινόταν να διαλέξω, δε θα διάλεγα τη Γερμανία. Μιλάμε για το 1942, στο Βερολίνο, στη μέση του πολέμου. Και φυσικά με όλα αυτά που έγιναν, όλο αυτό το παρελθόν, δε νομίζω ότι η Γερμανία ήταν το καλύτερο μέρος για να ζήσει κανείς.
Αισθάνεστε άβολα με τους Γερμανούς;
Ναι. Με το γερμανικό παρελθόν μας, με το γερμανικό χαρακτήρα. Έτσι κι αλλιώς, εδώ και δέκα χρόνια ζω στο Παρίσι και πάντοτε ταξίδευα αρκετά. Όμως η Γερμανία είναι η πατρίδα μου, εκεί γεννήθηκα, τα γερμανικά είναι η γλώσσα μου, η κουλτούρα μου είναι γερμανική. Αυτό δεν αλλάζει.
Τι έχει κάνει ο γερμανικός λαός για αυτό το “βαρύ” παρελθόν;
Νομίζω ότι πολλοί άνθρωποι έχουν κάνει αρκετά πράγματα για να επανορθώσουν. Και αυτό ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 60, με καθυστέρηση. Τότε πρώτη φορά τέθηκε η ερώτηση “Μα πώς;”. “Πώς έγινε αυτό, πώς το αφήσατε να συμβεί, πώς μπορέσατε;” Και από τότε πρέπει να ομολογήσω ότι έχουν αλλάξει πολλά πράγματα. Σήμερα η Γερμανία είναι μια Δημοκρατία.
Τι είναι αυτό που έχετε κρατήσει από εκείνη την εποχή του Μάη του 68, από τον Φασμπίντερ, τον Χέρτζογκ, τον Βέντερς, τον Σλέντορφ;
Για μας ήταν μια εποχή που ήμασταν πολύ δυνατοί και ενωμένοι και που όλος ο κόσμος αναγνώριζε και εκτιμούσε τη δουλειά μας. Σήμερα, όταν καμιά φορά παραπονιέμαι για τον Κινηματογράφο στη Γερμανία, μια φίλη μου μού λέει: “Συμμετείχες σε μία από τις μεγαλύτερες στιγμές του γερμανικού κινηματογράφου. Να χαίρεσαι που ήσουν εκεί και μην παραπονιέσαι για το τι γίνεται τώρα.” Και έτσι είναι, πρέπει να το αναγνωρίσω, ότι για μένα ήταν μια πολύ σημαντική στιγμή της ζωής μου.
Στις ταινίες σας οι γυναίκες έχουν το δικό τους πεπρωμένο. Ένα “γυναικείο πεπρωμένο” θα μπορούσα να πω. Οι γυναίκες έχουν τη δύναμη, αλλά παρ’ όλα αυτά απογοητεύονται από τους άντρες.
Οι γυναίκες απογοητεύονται πάντα από τους άντρες. Και δεν έχει παρά να τους κοιτάξει κανείς για να το καταλάβει. Ή να δει τι είναι αυτό που οι ίδιοι προβάλλουν. Ας πούμε το ότι είναι τόσο δυνατοί. Φυσικά όταν τους έχεις δίπλα σου, συνειδητοποιείς ότι δεν είναι τόσο δυνατοί, αλλά ούτε και τόσο σημαντικοί. Και ως προς το “δυνατοί”, θα έλεγα πως είναι καλύτερα, από το να τους βλέπουμε συνέχεια να κάνουν τους πολεμιστές. Το βασικό όμως είναι πως τελικά δεν είναι τόσο σημαντικοί και κυρίως πως δεν ενδιαφέρονται πραγματικά για τις γυναίκες. Παρά μόνο όταν οι γυναίκες τους βοηθούν, με επαίνους, με στοργή, με πίστη. Και φαίνεται και στην πράξη: πόσες γυναίκες έχουν στηρίξει άντρες να κάνουν πράγματα και πόσοι άντρες έχουν στηρίξει γυναίκες…
Πως βλέπετε τους σημερινούς Γερμανούς καλλιτέχνες;
Δε ζω πια στη Γερμανία και δεν ξέρω πολλά πράγματα για το πώς λειτουργούν οι καλλιτέχνες στη Γερμανία. Νομίζω όμως ότι δεν εκφράζονται πια τόσο εύκολα, όπως τη δεκαετία του 70. Η πολιτική πλευρά έχει χαθεί. Και αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό. Απλώς τότε πιστεύαμε πραγματικά αυτά που διαβάζαμε στις εφημερίδες, αυτά που ακούγαμε στις ειδήσεις. Μετά τον Πόλεμο του Κόλπου, έγινε πλέον κατανοητό, ότι δεν υπάρχει αληθινή πληροφορία. Μαθαίνουμε ελάχιστα πράγματα κι αυτά είναι ψέματα.
Υπάρχει κάποιο θέμα για το οποίο δεν έχετε “μιλήσει” ακόμη;
Δεν έχω κάνει ποτέ ταινίες γιατί με ενδιέφερε ένα θέμα. Πάντα με ενδιαφέρουν οι άνθρωποι, το πεπρωμένο τους, η εποχή που ζουν. Όλα ξεκινούν από τους ανθρώπους. Τα θέματα από μόνα τους δεν είναι “ζωντανά”.
Αυτό το διάστημα ετοιμάζω την καινούρια μου ταινία. Διαδραματίζεται στο Βερολίνο, το 1943. Αλλά ξεκινάω από το Σήμερα. Η Νέα Υόρκη και το Βερολίνο σήμερα και το Βερολίνο το 1943.
Βλέπετε, με ενδιαφέρει η σύνδεση με το παρελθόν. Οι άνθρωποι, τα συναισθήματα τους, οι σχέσεις τους, οι ζωές τους, αλλά πάντα μέσα στο ιστορικό πλαίσιο της εποχής που ζουν, μέσα στην Ιστορία.
