Συνέντευξη Κρίστοφερ Νόλαν: Αναζητώντας το Χαμένο Χρόνο

Ένας ήρωας που πάσχει από αμνησία. Ενα έγκλημα που ζητά απεγνωσμένα λύση. Ενα φιλμικό μυστήριο πάνω στη μνήμη και το χρόνο. Ενα θρίλερ που αγγίζει τα όρια μιας υπαρξιακής οδύσσειας. Κι ένας δημιουργός αποφασισμένος να παίξει με τους κώδικες και τους κανόνες του σινεμά για να τους ανατρέψει. Ηθικός αυτουργός των παραπάνω, ο Κρίστοφερ Νόλαν, σκηνοθέτης του Memento, μας εξηγεί τα πάντα σε πρώτο πρόσωπο.


H αρχή του μυστηρίου

Το φιλμ ξεκίνησε ουσιαστικά μέσα σε ένα αυτοκίνητο. Οδηγούσαμε με το μικρότερο αδελφό μου Τζόναθαν από το Σικάγο προς το Λος Αντζελες κι εκείνος μου διηγήθηκε μια σύντομη ιστορία που είχε γράψει: ένας άντρας που πάσχει από αμνησία ξεκινά να βρει τον υπαίτιο για το φόνο της γυναίκας του, ορμώμενος από ένα σημείωμα γραμμένο επάνω στο σώμα του. Μεμιάς μου φάνηκε εξαιρετικό υλικό για ένα πρώτης τάξης σενάριο. Του πρότεινα λοιπόν να τη δουλέψει μετατρέποντας την αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο. Εκείνος σκέφτηκε το ενδεχόμενο η ιστορία να εξελιχτεί ως μια αφηγηματική τράπουλα σε ένα φανταστικό παιχνίδι με χαρτιά. Η τράπουλα μοιράζεται στους χαρακτήρες, καθένας από τους οποίους δεν ξέρει τι κρύβει το χαρτί του άλλου.


Ξεκινώντας από το τέλος

Η ταινία κινείται χρονικά από το τέλος προς την αρχή και το εύρημα προέκυψε από την απόφασή μου να διηγηθώ την ιστορία από την οπτική του πρωταγωνιστή, ενός ήρωα που αναζητά τους υπαίτιους για το φόνο της γυναίκας του, ενώ πάσχει από αμνησία. Σκεφτόμουν λοιπόν τρόπους να απεικονίσω τη σπάνια ασθένειά του και μου φάνηκε πως η πιο ταιριαστή μέθοδος θα ήταν να πω την ιστορία ανάποδα, έτσι ώστε το κοινό να μπει στη διφορούμενη κατάσταση του ήρωα. Σταδιακά το φιλμ γίνεται μια διαδικασία συνεχούς αναθεώρησης στο τι ο χαρακτήρας επιλέγει να πιστεύει, στο πώς επιλέγει να δράσει. Αυτή η δομική προσέγγιση βοηθά να εμβαθύνουμε στα ηθικά ερωτήματα που τίθενται καθ οδόν. Τα περισσότερα από τα θρίλερ δεν αφήνουν στο κοινό την ευκαιρία να ζυγίσει σε ηθικό επίπεδο τα όσα βλέπει. Το Memento είναι ένας τρόπος να στοχαστείς, μεταξύ άλλων, πάνω σε στοιχειώδεις έννοιες, όπως η εκδίκηση και η ματαιότητά της.


Το πριν και το μετά

Ανέκαθεν ήθελα να κάνω ταινίες. Ξεκίνησα να γυρίζω φιλμάκια από 8 ετών με την κάμερα του πατέρα μου. Σπούδασα αγγλική φιλολογία, αλλά κατέληξα να περνάω τα φοιτητικά μου χρόνια γυρίζοντας μικρές πειραματικές ταινίες. Στο διάστημα εκείνο διάβασα μερικά πολύ συναρπαστικά πράγματα, ανάμεσά τους κι ένα βιβλίο που με είχε εντυπωσιάσει ιδιαίτερα για τη χρονική σειρά με την οποία ο συγγραφέας αφηγούνταν την ιστορία του, δημιουργώντας ταυτόχρονα μια εντελώς φρέσκια αφηγηματική εμπειρία. Ηταν η “Υδάτινη Χώρα” του Γκράχαμ Σουίφτ και μπορώ να σου πω πως σκεφτόμουν αρκετά αυτό το μυθιστόρημα όταν γύριζα την πρώτη μου ταινία, το Following, και φυσικά το Memento. Μια άλλη πολύ σημαντική επίδραση ήταν ο Εγγλέζος. Στην ταινία αυτή ο Στίβεν Σόντερμπεργκ νομίζω πως προσπάθησε να κάνει το ίδιο πράγμα που επιχειρώ κι εγώ με την ταινία μου: να επικαλεστεί τις ριζοσπαστικές τεχνικές δημιουργών όπως ο Νίκολας Ρεγκ πάνω στο μοντάζ και το φιλμικό χρόνο και να προσπαθήσει να τις προσαρμόσει στις απαιτήσεις ενός mainstream κινηματογραφικού είδους, όπως είναι το θρίλερ.


Απόσπασμα από την συνέντευξη του Κρίστοφερ Νόλαν στον Λουκά Κατσίκα που δημοσιεύτηκε στο τ. 123 του Περιοδικού ΣΙΝΕΜΑ