Έχοντας ήδη γίνει γνωστός στο χώρο από τις δουλειές του «Πάρβας: Άγονη Γραμμή» και «Συνήθειες», ο Γεράσιμος Ρήγας επιχειρεί κάτι το πραγματικά ευρηματικό και φιλόδοξο με την νέα του ταινία: να εισχωρήσει στο Κέντρο Επιχειρήσεων της Ελληνικής Αστυνομίας και να καταγράψει την καθημερινότητα των αστυνομικών που απαντούν στα τηλέφωνα άμεσης ανάγκης των πολιτών. Μέσα από αυτές τις ιστορίες, το «100» επιχειρεί να δει την Αθήνα αλλιώς, και να συλλάβει την ικανότητα μας να συνυπάρχουμε και να επιβιώνουμε σε αυτήν.
Μιλήσαμε στον σκηνοθέτη Γεράσιμο Ρήγα για την αφορμή για ένα τέτοιο πρότζεκτ, τις δυσκολίες που παρουσίασε και τον στόχο της ταινίας.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα για την ταινία; Η αφορμή ήταν ένα εντελώς διαφορετικό πρότζεκτ, σωστά;
Η αρχική επαφή με την Αστυνομία γίνεται στα πλαίσια μιας προσπάθειας που έχω κάνει για την έρευνα μιας ταινίας κινουμένων σχεδίων. Έτσι, μου γεννήθηκε η επιθυμία να παρακολουθήσω το πώς λειτουργεί η Άμεση Δράση και καταλήγουμε στο να γίνει αυτή η ταινία, δηλαδή η ταινία με τίτλο “100”.
Πόσο δύσκολο ήταν να αποκτήσετε πρόσβαση στο Κέντρο Επιχειρήσεων; Είχατε πλήρη ελευθερία ή δεχθήκατε παρεμβάσεις σε κάποια γυρίσματα ή το μοντάζ;
Η άδεια να ξεκινήσουμε τα γυρίσματα μάς δόθηκε πολύ εύκολα. Θα έλεγα ότι είχαμε ελευθερία αλλά και κάποιους περιορισμούς οι οποίοι σχετίζονται με την σημασία αυτών που συνέβαιναν στο κέντρο της Αθήνας. Παρ’ όλα αυτά οι περιορισμοί λειτουργούν τελικά προς όφελος της ταινίας, γιατί σε οδηγούν να προσέχεις την κάθε μικρή λεπτομέρεια αυτών που συμβαίνουν. Έτσι οι εκφράσεις του προσώπου, οι διακυμάνσεις της φωνής, οι σιωπές βρίσκονται στο επίκεντρο της ταινίας. Στο μοντάζ δεν δεχθήκαμε καμία αλλαγή, παρά το ότι υπήρξε μια διαπραγμάτευση και γι’ αυτό. Αλλά εγώ θεώρησα πως δεν είναι δίκαιο για τον θεατή αλλά και για όσους δουλέψαμε για να γίνει η ταινία να υπάρξει οποιαδήποτε παρέμβαση στο μοντάζ.
Κατάφεραν οι πρωταγωνιστές σας να χαλαρώσουν και να φερθούν φυσικά στην κάμερα, τουλάχιστον όσο θα θέλατε ως κινηματογραφιστής;
Οι άνθρωποι που δουλεύουν στο Κέντρο Επιχειρήσεων ήταν απορροφημένοι σε αυτό που κάνουν με αποτέλεσμα να μας ξεχάσουν σιγά σιγά.
Ποιος ήταν ο στόχος σας στον χειρισμό του υλικού στην περίοδο του μοντάζ; Ποιο χαρακτηριστικό αυτού του περιβάλλοντος και αυτής της δουλειάς θέλατε να αναδείξετε;
Από την στιγμή που μας δόθηκε η άδεια να κινηματογραφήσουμε την καθημερινότητα στο Κέντρο Επιχειρήσεων η προσπάθεια ήταν να κάνουμε την καλύτερη δυνατή ταινία με αυτό το θέμα, ξεχνώντας κάθε προσωπική ιδεολογία σε σχέση με αυτό που κινηματογραφούμε.
Είχαμε δηλαδή την υποχρέωση απέναντι στους ανθρώπους που κινηματογραφήσαμε να μην απλοποιήσουμε αυτό που κάνουν. Να το παρουσιάσουμε με ειλικρίνεια και να αφήσουμε τον θεατή να αντιληφθεί την πολυπλοκότητα της πραγματικότητας τους. Θα έλεγα πάντως πως η ταινία στην πραγματικότητα δεν έχει σχέση με την αστυνομία αλλά με την ικανότητα συμβίωσης στην Αθήνα και στο πώς αντιμετωπίζουμε την διαφορετικότητα. Δυστυχώς στην Ελλάδα δημιουργούμε συνεχώς εχθρούς και καλλιεργούμε τον φόβο. Νομίζω πάντως πως είναι σημαντικό να αντιληφθούμε τον κόσμο που ζούμε, να τον κατανοήσουμε.
Προβληματιστήκατε με το γεγονός ότι αυτό το επάγγελμα, και ο χώρος γενικότερα, είναι ταυτισμένα με κάποια στερεότυπα και προκαταλήψεις στην Ελλάδα; Ελπίζετε ότι ίσως η ταινία τις ανατρέπει ή τις βάζει σε μια προοπτική, ή δεν ήταν ίσως καθόλου ανάμεσα στους στόχους σας;
Η πραγματική απάντηση σε αυτό το ερώτημα δίνεται μέσα από την ίδια την ταινία. Κατά την διάρκεια κατασκευής της ταινίας θέτεις συνεχώς ερωτήματα για το πώς μπορείς να δώσεις μορφή σε κάτι που είναι ασύνδετο και άμορφο. Άρα αυτό που βλέπει ο θεατής είναι ένα κατασκεύασμα που το έχουμε δημιουργήσει εμείς, οι συντελεστές της ταινίας, κάνοντας συνεχώς επιλογές. Μέσα από τις ιστορίες που διηγούνται οι πολίτες που καλούν το 100 αρχίζει σιγά-σιγά να χτίζεται η εικόνα μιας πόλης και να κατανοούμε την λειτουργία της συγκεκριμένης υπηρεσίας.
Το βασικό ερώτημα είναι να κάνουμε τον θεατή να αναρωτηθεί γιατί. Η ταινία ξεκινάει με ένα πολίτη που καλεί το 100 ενώ έχει εγκλωβίσει κάποιον που πήγε να τον ληστέψει στο γραφείο του. Γιατί η ταινία ξεκινάει με αυτή την σκηνή; Η ταινία θέτει ερωτήματα τα οποία τα κατασκευάζουμε εμείς οι συντελεστές της μέσα από την διαδικασία του μοντάζ και την αλληλουχία των σκηνών. Μέσα από αυτά τα ερωτήματα ο θεατής θα ανατρέξει σε δικές του εμπειρίες και ίσως τελικά υποσυνείδητα να κατανοήσει και τον εαυτό του. Μπορεί και τίποτα από όλα αυτά να μην συμβεί και κάποιος να πει "ήταν μια ταινία υπέρ της Αστυνομίας", ή "ήταν μια ταινία κατά της Αστυνομίας", ή "αστυνομικοί, ήρωες της καθημερινότητας". Σε τέτοια σχόλια απλά αισθάνεσαι τρομερή λύπη.
Χριστίνα Λιάπη
Η ταινία «100» προβάλλεται στον κινηματογράφο Δαναό.
