Ήθελα να κάνω μια ταινία με ανεξάρτητη seventies αισθητική για τη λογοδιάρροια που πλημμυρίζει τ’ αυτιά της εποχής μας. Για τον ασθματικό δηλαδή τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι μιλούν σήμερα παντού και για οτιδήποτε, ακόμη και χωρίς λόγο. Σα να δημιουργήθηκε με τα χρόνια ένας ομιλών ανθρωπότυπος που καταναλώνει πληροφορίες και εκτονώνει πρόζα με καταιγιστική μορφή. Ένα talking animal που αν δεν μιλάει νιώθει ότι κάτι δεν πάει καλά και πρέπει να μιλήσει.
Αναρωτήθηκα επίσης αν λέμε την αλήθεια όταν μιλάμε. Ή μιλάμε για να μη μιλάμε στ’ αλήθεια; Από πού έρχεται η ανάγκη μας για να μιλήσουμε; Μιλάμε πάντα από ανάγκη; Μιλάμε για να επικοινωνήσουμε; Και όταν επικοινωνούμε, λέμε την αλήθεια; Ή την παρακάμπτουμε ως αναγκαίο κακό;
Και αν τοποθετούσαμε ανάμεσά μας έναν άνθρωπο που δεν μιλούσε καθόλου, θα μπορούσαμε τελικά να συνεννοηθούμε μαζί του; Θα μπορούσαμε να καταλάβουμε τη σιωπή του; Ή έχουμε ξεχάσει τι είναι σιωπή;
Έτσι μου ήρθε στο μυαλό αυτή η ιστορία: μια οικογένεια «λόγου» που το μικρότερό της παιδί παύει να μιλάει. Το σενάριο και η ταινία στήθηκε με έναν πειραματικό τρόπο. Αν μπορούσα θα το είχα κάνει αληθινό ντοκιμαντέρ που θα παρακολουθούσε σκηνές από ακραίες συμπεριφορές λόγου και σιωπής.
Η μικρή κόρη μιας οικογένειας εξαφανίζεται όταν χάνει τη φωνή της και κάνει κατάληψη στο παλιό σπίτι. Πώς όμως θα εμφανιστεί σε μια αγέλη ομιλώντων, όταν νιώθει ότι είναι a priori ανάπηρη σε μια ομιλούσα αγέλη; Όλοι που την επισκέπτονται προσπαθούν να καταλάβουν. Και μη μπορώντας να κάνουν κάτι άλλο, μιλούν… μιλούν… και ξεβράζουν επάνω της όλες τις ενοχές και την παθογένεια μιας ελεύθερης εποχής. Ο λόγος αντιστρέφει τη δυναμική της ελευθερίας που εμπεριέχει και αντί να απελευθερώνει, φυλακίζει τελικά την αλήθεια.
Στην πραγματικότητα επιχείρησα εν γνώση μου ένα πείραμα: όλη η ταινία θα διαδραματιζόταν σε ένα άδειο εμβληματικό σπίτι, μια οικογενειακή μήτρα ξεχασμένη και κλειστή, όπου το ένα μετά το άλλο, τα πρόσωπα της ζωής της ηρωίδας θα την επισκέπτονταν και εμείς ως θεατές θα τα γνωρίζαμε μόνον εκεί και μέσω της προσπάθειάς τους να επικοινωνήσουν μαζί της. Πώς θα μπορούσαν να επικοινωνήσουν; Πώς θα την καταλάβαιναν; Μπορούν πια; Μπορούν να ανεχτούν την αρνητική γι’ αυτούς συμπεριφορά της όταν εκείνη προσπαθεί μέρα με την ημέρα να ξαναβρεί τη φωνή της και ν’ αυτοθεραπευτεί;
Πώς είναι να μην μπορείς να μιλήσεις σε ανθρώπους που δεν σταματούν να μιλούν; Αλλά η βουβή ηρωίδα επιμένει να παλεύει απομονωμένη να βρει τη φωνή της και κυρίως, την ελεύθερη φωνή της. Και παλεύει απομονωμένη επειδή οι ?άλλοι? δεν μπορούν να αντιληφθούν τον κόσμο της. Σα να ‘χουν ξεχάσει να σωπαίνουν και να κοιτάζουν. Το σιωπηλό βλέμμα της ηρωίδας μεταφράζεται σε απειλή γι’ αυτούς. (Αναρωτήθηκα πολλές φορές αν με κοιτούσε κάποιος χωρίς να μου μιλάει, θα αισθανόμουν άνετα;)
Όλο το ζητούμενο φυσικά ήταν η δουλειά μου με τους ηθοποιούς. Ήταν δύσκολο ομολογώ και για κείνους εφ’ όσον μετέφερα τη συνθήκη του σεναρίου (ένας να μιλάει και ένας καθόλου) στους ίδιους τους ηθοποιούς: έπρεπε να παίζουν μαντεύοντας τη βουβή παρτνέρ τους. Και εκείνη από την άλλη θα εισέπραττε όλο το βάρος τους χωρίς να μπορεί να εκφραστεί.
Προσπάθησα να μετακινήσω παικτικές νοοτροπίες προς μια απλή και καθαρή ειλικρίνεια αλλά δεν ήταν και τόσο εύκολο να κρατάς μια κάμερα για έξι λεπτά στο πρόσωπο ενός ηθοποιού χωρίς να μπορεί να κρατηθεί από πουθενά. Γι’ αυτό το λόγο, παρά τη δουλειά μας στις πρόβες, ήθελα το γύρισμα να έχει φρεσκάδα και αδρεναλίνη.
Ήθελα επίσης όλη η ταινία να στηθεί με μια seventies αισθητική τύπου 16mm. Να κουβαλάει μια indie αίσθηση από την εποχή του τέλους της δεκαετίας του ‘60 και της δεκαετίας του ’70, που θα βοηθούσε την ταινία να κρατήσει μια αληθινή έως και «άσχημη» ματιά γι’αυτό που συμβαίνει μέσα σ’ αυτό το σπίτι. Γνωρίζω φυσικά πως πήρα ένα μεγάλο ρίσκο, ότι μπορεί δηλαδή αυτή η αισθητική να μη «μιλάει» και τόσο σήμερα, να τη βρουν κάποιοι (ακόμη και τα φεστιβάλ) λίγο παλιά αλλά για μένα είναι ένα back to the indie roots που το χρειαζόμουν. Ήθελα να βρω δηλαδή πώς μπορούσαν να ταυτιστούν παικτικές συμπεριφορές με μια ελεύθερη κάμερα (με κλειστούς ως επί το πλείστον φακούς) σε μια συνθήκη χωρίς μέσα και παραγωγικές δυνατότητες, αλλά με τις απορίες και το άβολο της σχέσης πρόζας-σιωπής να κυριαρχεί.
Γνωρίζω επίσης πως η ταινία έχει και ένα «σκοτεινό», ίσως και λίγο ειδικό χαρακτήρα, με την έννοια του ότι ποιον αφορά σήμερα η σιωπή όταν οι άνθρωποι παλεύουν ασθματικά να τα καταφέρουν; Αυτό όμως ακριβώς το άσθμα που έχει επιβληθεί σαν τοξικό σύννεφο παντού, είναι και αυτό που επιβάλλει μια ψεύτικη, μια ψευδαίσθητη ελευθερία, αυτή της παραπλανητικής ελευθερίας του λόγου «ποιου λόγου;». Αφού μπορείς και μιλάς παντού και όπως θες, είσαι ελεύθερος. Έτσι δεν λέει η εποχή μας; Είναι όμως αληθινά ελεύθερη αυτή η εποχή; Είμαστε ελεύθεροι; Α ναι, τότε γιατί δεν μπορούμε να συνεννοηθούμε;
Το «Silent» βραβεύτηκε από την Διεθνή Ένωση κριτικών (FIPRESCI) στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης για το τμήμα του Διεθνούς Διαγωνιστικού όπου συμμετείχε, και προβάλλεται αποκλειστικά στον ΔΑΝΑΟ ( Λ. Κηφισίας 109 / ΜΕΤΡΟ Πανόρμου) τη Μ. Δευτέρα 25/04 και τη Δευτέρα 02/05.
Στις 25/04 μετά το τέλος της προβολής θα ακολουθήσει συζήτηση με τον σκηνοθέτη Γιώργο Γκικαπέππα και το καστ της ταινίας.
Διάρκεια: 102'
Ηθοποιοί: ΚΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Διδώ (Βραβείο Α’ Γυναικείου Ρόλου της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενης ηθοποιού στις Νύχτες Πρεμιέρας για την ταινία Η Πόλη των Παιδιών)
ΑΝΕΖΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Ιωάννα (μητέρα της)
ΜΑΝΟΣ ΒΑΚΟΥΣΗΣ Σπύρος (πατέρας)
ΗΛΕΚΤΡΑ ΝΙΚΟΛΟΥΖΟΥ Αγγελική (αδελφή της)
ΟΜΗΡΟΣ ΠΟΥΛΑΚΗΣ Μάνος (φίλος της)
ΙΩΑΝΝΑ ΜΑΥΡΕΑ Anna (δασκάλα της)
ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΙΟΒΑΣ (ψυχίατρος)
ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΕΡΙΚΟΠΟΥΛΟΣ (φωνίατρος)
Δ/νση Φωτογραφίας: ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΈΛΛΗΝΑ
Casting: ΣΩΤΗΡΙΑ ΜΑΡΙΝΗ, ΑΚΗΣ ΓΟΥΡΖΟΥΛΙΔΗΣ
Μοντάζ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΚΙΚΑΠΕΠΠΑΣ, ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ
Σκηνογραφική επιμέλεια: ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΕΛΕΤΙΟΥ
Κοστούμια: ΜΑΡΙΑ ΚΑΡΑΠΟΥΛΙΟΥ
Ήχος: ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΟΥΠΗΣ
Μουσική: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΡΙΤΖΑΛΑΣ
Μακιγιάζ: ΣΤΕΛΛΑ ΚΑΡΑΠΟΥΛΙΟΥ
Βοηθ. Σκηνοθέτη: ΚΩΣΤΑΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ
Παραγωγή: ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΚΙΚΑΠΕΠΠΑΣ, FILM SOCIETY
Με την υποστήριξη ΕΛΛ. ΚΕΝΤΡΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ, MULTIVISION, ΙNSTITUTE OF CULTURE OF KATOWICE
Σενάριο, Σκηνοθεσία: ΓΙΩΡΓΟΣ ΓΚΙΚΑΠΕΠΠΑΣ
