Οσοι βρέθηκαν στο Λονδίνο το καλοκαίρι είχαν την ευκαιρία να ταξιδέψουν στο ονειρικό και κινηματογραφικό σύμπαν ενός από τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες του 20ου αιώνα.
Με τίτλο «Dali & Film», από την 1η Ιουνίου μέχρι την 9η Σεπτεμβρίου, 40 και πλέον πίνακες, γράμματα, χειρόγραφες ιδέες για κινηματογραφικά σενάρια, σκίτσα, αφίσες, storyboards, καθώς και τα κατατεθειμένα στο σελιλόϊντ ποιήματα του περιβόητου αναρχικού, Σαλβαντόρ Νταλί, υποδέχονταν κάθε λογής περίεργους στον τέταρτο όροφο της ανοχύρωτης, θαρρείς, ιδιοφυώς απλωμένης στον αχανή χώρο ενός παλιού εργοστασίου, στη νότια όχθη του Τάμεση, Tate Modern. Είχα την τύχη να είμαι μία από αυτούς…
Αφετηρία είναι η δεκαετία του 20, όπου έρχομαι σε επαφή με τα πρώτα έργα του Νταλί, άλλα ιμπρεσιονιστικά, άλλα κυβιστικά ή ρεαλιστικά, λίγα πρώιμα σουρεαλιστικά («Symbiotic woman – animal»), προφανώς «τέκνα» ενός καλλιτέχνη που δεν έχει ακόμα συνειδητοποιήσει το προσωπικό του στυλ. Εδώ ξεχωρίζουν δύο προσωπογραφίες: του φίλου του, Λουί Μπουνιουέλ και του επιβλητικού πατέρα του. Προχωρώντας προς τα 30s αντικρίζω πιο γνώριμες εικόνες. Ο Νταλί έχει πια ενταχθεί στο κίνημα του Σουρεαλισμού και η δουλειά του αρχίζει να εκχύνει κάθε είδους όνειρα στην πραγματικότητα. Μερικοί από τους πιο χαρακτηριστικούς, αν και λιγότερο διάσημους πίνακές του («Ιnaugural Goose Flesh») με περιτριγυρίζουν, αλλά ο κόσμος συνωστίζεται στη σκοτεινή αίθουσα, όπου προβάλλεται «Ο Ανδαλουσιανός Σκύλος», τον οποίο ο Νταλί συν-σκηνοθέτησε με τον Μπουνιουέλ, οπλίζοντάς τον με -απευθείας εκμαιευμένες από το υποσυνείδητο- σκηνές (π.χ. τα μυρμήγκια που εξορμούν μέσα από μια ανθρώπινη παλάμη ή η διχοτόμηση ενός ματιού με ξυράφι).
Τα ρευστά ρολόγια του αριστουργηματικού «Η Επιμονή της Μνήμης» δίνουν ρυθμό στην περαιτέρω πορεία μου. Ξαποσταίνω στις βιτρίνες που φιλοξενούν, εμπνευσμένα από την pop κουλτούρα της εποχής κολάζ, («Ο Γάμος του Μπάστερ Κίτον»), αποσπάσματα σεναρίου για τη «Χρυσή Εποχή» του Μπουνιουέλ και το απραγματοποίητο «Βabaouo», χειρόγραφα ποιήματα ή επιστολές και σκουντουφλάω στα τυφλά στους καθισμένους θεατές της «Χρυσής Εποχής». Στοιχειωμένη από τις πιο παράξενες και από… παράξενες εικόνες του, μεταναστεύω στην κλασική περίοδο του Νταλί, στα τέλη των 30s, μετά την αποξένωσή του από τους Σουρεαλιστές, τότε που έφερε στο κόσμο τρία από τα πιο εθιστικά, γεμάτα αισθήσεις, παραισθήσεις και… πολυμορφικές φιγούρες έργα του: «Η Μεταμόρφωση του Νάρκισσου», «Υπνος», «Λίμνη στο Βουνό». Η σεκάνς του ονείρου που σκαρφίστηκε για το «Spellbound» του Αλφρεντ Χίτσκοκ με περιμένει αμέσως μετά, αλλά εκείνα που με αφήνουν πραγματικά… spellbound είναι τα μεγάλου μεγέθους, τέλεια ζωγραφισμένα, storyboards (ιδιαίτερα οι παραλλαγές του αιωρούμενου πάνω από ένα έρημο τοπίο ματιού) που ετοίμασε για τον συγκεκριμένο εφιάλτη. Ζει πλέον στις ΗΠΑ, μακριά από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το σινεμά τού ασκεί ακαταμάχητη γοητεία. Γεγονός που μοιραία αντανακλάται στο έργο του.
Περιεργάζομαι τα σκηνικά που σχεδίασε και διαβάζω, όσο μπορώ, κομμάτια από σενάρια που έγραψε για ταινίες που ποτέ δεν πραγματοποιήθηκαν («Τhe Surealist Mysteries Of New Υork», «Μoontide» και «Giraffes On Horseback Salad», το οποίο προόριζε για τους αδερφούς Μαρξ). Χαζεύω το αφαιρετικό πορτρέτο του Χάρπο Μαρξ, τις -στα όρια της pop art- προσωπογραφίες των Γουόλτ Ντίσνεϊ, Τζακ Γουόρνερ και Λόρενς Ολιβιέ και τα screen tests που έκανε για τον Αντι Γούορχολ. Και ξεκαρδίζομαι στα γέλια με τη -μέσα από μια σειρά φωτογραφιών με υπότιτλους- συνέντευξη που πήρε ο Φίλιπ Χάλσμαν από το μουστάκι του Νταλί! Οταν λίγο αργότερα πίνω ένα ποτήρι κρασί, στο τελευταίο όροφο της Tate Modern και μέσα από τον γυάλινο, τοίχο παρατηρώ αμέτρητους γερανούς να περικυκλώνουν απειλητικά τον μεγαλοπρεπή τρούλο του Ναού του Αγίου Παύλου απέναντι, σκέφτομαι: να ένα αληθινά ονειρικό και κινηματογραφικό τοπίο…
destino’s destiny
Οταν ο Νταλί συνάντησε τον Γουόλτ Ντίσνεϊ και αφού του εξομολογήθηκε την αγάπη του για τη «Φαντασία», γεννήθηκε η ιδέα να συνεργαστούν στη δημιουργία ενός φιλμ κινουμένων σχεδίων. Ενθουσιασμένος ο εκκεντρικός ζωγράφος άρχισε, εν έτει 1946, να εκπονεί σχέδια και προσχέδια (16 συνολικά, που εκτέθηκαν υπό τον τίτλο «Μελέτες για το φιλμ του Γουόλτ Ντίσνεϊ, “Destino”»). Οταν μαζί με τον θρυλικό κινηματογραφιστή συμφώνησαν ποια τους άρεσαν καλύτερα, ο Νταλί σχεδίασε 26 storyboards, με μολύβι, μελάνι και ελάχιστη ακουαρέλα, ξετυλίγοντας την ταινία από την αρχή μέχρι το τέλος της. Οι σουρεάλ εικόνες της όμως τρόμαξαν τελικά τον Γουόλτ, με αποτέλεσμα να αναβάλει επ αόριστον την ολοκλήρωσή της. 57 χρόνια αργότερα, τα εργαστήρια της Ντίσνεϊ μελετώντας τα αρχεία τους και τα εν λόγω storyboards έφεραν επιτέλους το «Destino» στην οθόνη, προσφέροντάς μας 7 μαγικά λεπτά της μοιραίας συνάντησης μιας γυναίκας κι ενός άντρα, αμφότεροι εκ των οποίων αλλάζουν συνεχώς μορφή, ρέοντας σε -και εκρέοντας από- όλα όσα τους περιβάλλουν.
ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ
