Ο Ηλίας Γιαννακάκης μαζί με την Αποστολία Παπαϊωάννου, βρέθηκαν για μία εβδομάδα στην Επίδαυρο όσο πιο κοντά γινόταν στον Νίκο Καραθάνο και την ομάδα του, με σκοπό να ψηλαφίσουν τον πυρήνα που οδήγησε στη δημιουργία μιας τόσο σπουδαίας θεατρικής στιγμής.
Από τη συγκλονιστική εμπειρία της κινηματογράφησης αυτής προέκυψε το «Η Γκόλφω στην Επίδαυρο», μία ταινία που φέρει μέσα της μέρος από τη συγκίνηση και την ομορφιά της παράστασης.
Ο Ηλίας Γιαννακάκης μας μίλησε για την κινηματογραφική «μετουσίωση» της παράστασης, την αίσθηση του να κινηματογραφείς στην Επίδαυρο και τους λόγους που κάνουν την «Γκόλφω» επίκαιρη.
η γκόλφω στην επίδαυρο / golfo in epidaurus… από NyxtesPremieras
Ποια είναι τα απαραίτητα στοιχεία για να μετουσιωθεί μία θεατρική παράσταση σε κινηματογραφικη ταινία;
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος όταν κινηματογραφείς τη θεατρική διαδικασία είναι να προκύψει ένα ψηφιδωτό εικόνων, ενδεχομένως εντυπωσιακών, που όμως δεν οδηγούν στον πυρήνα της παράστασης.
Δεν είναι εύκολο να συλλάβεις αυτό που βρίσκεται κάτω και πίσω από τη θεατρική διαδικασία. Οι άνθρωποι του θεάτρου μοιράζονται, κάποιες φορές, ένα κοινό κώδικα, ο οποίος στηρίζεται στην πρότερη κοινή διαδρομή και τη μεταξύ τους όσμωση, ενώ σε άλλες περιπτώσεις αυτός ο κοινός τόπος, πνευματικός, αισθητικός και κυρίως ψυχικός μπορεί να κατακτηθεί ως κάτι καινούριο, το οποίο όμως μπορεί εύκολα να ξεφύγει από την κάμερα χωρίς να γίνει αντιληπτό.
Διότι απλώς δεν πρόκειται για κάτι χειροπιαστό και μετρήσιμο. Στην περίπτωση της Γκόλφως ήταν σαφές ότι ο φακός όφειλε να ανιχνεύσει τον τρόπο με τον οποίο προσέγγισε ψυχικά το έργο ο Νίκος Καραθάνος, αυτή την ιδιαίτερη και άδολη παιδική ψυχική συνθήκη, που ολοφάνερα αποτελούσε τον πυρήνα της παράστασης.
Η μελωδικότητα του κειμένου, πόσο επηρέασε τη ρυθμολογία της ταινίας;
Το κάθε μέσο έχει τα δικά του χαρκτηριστικά και συνεπώς το δικό του ρυθμό. Ένα ντοκιμαντέρ για μια παράσταση δεν υιοθετεί απαραίτητα το ρυθμό της παράστασης, καθώς είναι άλλη η δομή, η προσέγγιση και ο τρόπος που φιλτράρονται τα πράγματα μέσα από μια ταινία και διαφορετικός στο θέατρο.
Αν στο ντοκιμαντέρ επιχειρούσαμε να ταυτίσουμε το ρυθμό με τη μελωδικότητα του κειμένου θα υπήρχε ο κίνδυνος μιας στείρας κατασκευής.
Από την άλλη, αν η ταινία δεν εμπεριέχει, ασυνείδητα, ερήμην, το ρυθμό της παράστασης του Καραθάνου και τη μελωδικότητα ενός κειμένου όπως η Γκόλφω, τότε ασφαλώς δεν έχει φτάσει στο στόχο της. Έχει αποτύχει. Εύχομαι να μη συνέβη κάτι τέτοιο.
Ποιο είναι το αίσθημα του να κινηματογραφείς στην Επίδαυρο;
Έχω κινηματογραφήσει κάμποσες φορές στην Επίδαυρο. Η εμπειρία είναι πάντοτε ιδιαίτερη. Δεν ξέρω αν είναι τα βουνά, τα πουλιά, η απόσταση των 2.500 χρόνων, η ενέργεια όλων όσων έχουν εμφανιστεί στο Αρχαίο Θέατρο από την εποχή της Παξινού και της Παπαδάκη μέχρι σήμερα.
Πάντως, όσο κι αν ακούγεται στερεοτυπικό, η αίσθηση είναι όντως μαγική, με την έννοια ότι πρόκειται για κάτι που σε γεμίζει ευφορία χωρίς να μπορείς να το εξηγήσεις. Ύστερα από όλα αυτά, και με δεδομένο ότι η παράσταση με συγκίνησε σε τόσο μεγάλο βαθμό, υπήρξε σαφώς η πιο όμορφη και γλυκιά κινηματογραφική εμπειρία που είχα μέχρι τώρα στη ζωή μου κάνοντας ντοκιμαντέρ.
Η «Γκόλφω» ήταν η πρώτη ελληνική ταινία που γυρίστηκε το 1915. Για ποιους λόγους παραμένει επίκαιρη;
Η Γκόλφω έχει περάσει, από τότε κιόλας που γράφτηκε από τον Περεσιάδη, στο συλλογικό μας υποσυνείδητο ως ένας αντικατοπτρισμός της Ελλάδας και της κοινής μοίρας που μας ενώνει. Ο έρωτας, η προδοσία, η τρέλα, όπως αποδίδονται στη Γκόλφω, συνθέτουν ένα καμβά ο οποίος ανάλογα με την εποχή, άλλοτε μας απωθεί, άλλοτε μας ενθουσιάζει, άλλοτε μας αναστατώνει και κάποιες φορές, όπως τώρα, μας ανακουφίζει. Η Γκόλφω είναι μια σταθερά. Η κάθε γενιά, αναλόγως της συγκυρίας, τοποθετείται απέναντί της.
Πώς ήταν η συνεργασία σας με τον Νίκο Καραθάνο και τους υπόλοιπους συντελεστές της παράστασης;
Ο Νίκος Καραθάνος ήταν η ψυχή της παράστασης. Γύρω του έφτιαξε μια μοναδική ομάδα ηθοποιών και συνεργατών, που έδεσαν όλοι μαζί σε τέτοιο βαθμό, ώστε αυτό ακριβώς το στοιχείο να αποτελεί το μυστικό της επιτυχίας. Ήταν όλοι τους εμπνευσμένοι και συγκινημένοι από αυτό που συνέβαινε. Ομοίως κι εμείς. Εγώ και η μοναδική και υπερπολύτιμη συνεργάτιδά μου στο γύρισμα, Αποστολία Παπαϊωάννου.
Ο Καραθάνος ήταν συνεσταλμένος και ντροπαλός απέναντι στην κάμερα. Όσα δεν έλεγε ο ίδιος ή δεν προέκυπταν από τις σιωπές και τη δράση, τα πρόσφεραν απλόχερα τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας. Άλλωστε σκοπός μας δεν ήταν να αναλύσουμε, όσο να αισθανθούμε όσα συνέβαιναν μπροστά μας. Και μαζί με μας να αισθανθεί ο θεατής.
Η ταινία «Η Γκόλφω στην Επίδαυρο» προβάλλεται σήμερα Παρασκευή 19 Σεπτεμβρίου στις 20:00 στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος.
