Στην «Electra», που αποτελεί την τέταρτη μεγάλου μήκους ταινία του Πέτρου Σεβαστίκογλου και προβάλλεται την Πέμπτη 18 Σεπτεμβρίου στις Νύχτες Πρεμιέρας, ξετυλίγει το νήμα μίας ιστορίας που αντλεί έμπνευση από το αρχαίο μύθο για να αφηγηθεί ένα σύγχρονο ταξίδι που δεν ακολουθεί μία χρονολογική πορεία, αλλά τις συναισθηματικές συνδέσεις της νεαρής κοπέλας.
Το παρελθόν ανασυγκροτείται, το παρόν παίρνει μορφή, το μέλλον διαγράφεται. Το ταξίδι της Electra αποτελεί την ίδια της τη χώρα.
Μιλήσαμε με τον Πέτρο Σεβαστίκογλου για τις προκλήσεις που αντιμετώπισε κατα τη διάρκεια των γυρισμάτων στην Αφρική, την έννοια της ταυτότητας, τη συνεργασία του με την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη και τη Σοφία Κόκκαλη, αλλά και τον πρωτότυπο ηχητικό σχεδιασμό που συνοδεύει την ταινία.
Ποιες είναι οι προκλήσεις της κινηματογραφικής απόδοσης ενός μύθου που έχει θεατρική βάση;
Επειδή είμαι και στους δύο χώρους, στο θεατρικό και στον κινηματογραφικό, το πάντρεμα των δύο τεχνών είναι κάτι που έχει πάρα πολύ ενδιαφέρον. Υπάρχουν βέβαια τεράστιες διαφορές μεταξύ τους.
Εδώ ο μύθος είναι μία γραμμή που τρέχει κάτω από την ταινία. Ήθελα να περιγράψω τον συναισθηματικό κόσμο της Ηλέκτρας, ή καλύτερα της Εlectra. Την ονόμασα έτσι γιατί ήθελα μία σύγχρονη Ηλέκτρα που δεν ανήκει αποκλειστικά στην Ελλάδα.
Επιθυμούσα να παρουσιάσω μία πολίτη του κόσμου. Η ταινία ξεκινά στην Αφρική και καθώς εξελίσσεται ανακατεύονται πάρα πολλές γλώσσες.
Ένας νέος άνθρωπος σήμερα αναζητά λόγω της παγκοσμιοποίησης την ταυτότητά του και κουβαλά παράλληλα όλο το παρελθόν. Με ενδιαφέρει πολύ αυτό το συγκεκριμένο κομμάτι του μύθου.
Ποια στοιχεία λοιπόν συνθέτουν αυτή την ταυτότητα;
Ξαναγυρίζοντας στο θέμα της παγκοσμιοποίησης, παρατηρώ πως υπάρχουν τεράστια ερεθίσματα γύρω μας και κάθε ένας οφείλει να τα συνθέσει. Δεν είναι ζητούμενο να απορρίψεις κάτι.
Δυστυχώς αυτό που συμβαίνει στη χώρα μας και αλλού, είναι πως μπροστά στο φόβο της παγκοσμιοποίησης κλειδώνουμε και προσπαθούμε να ορίσουμε έτσι την ταυτότητά μας.
Αντίθετα, αυτό που χρειάζεται είναι να ανοιχτούμε και να συνθέσουμε μία καινούρια ταυτότητα από όλα τα στοιχεία που υπάρχουν.
Να είσαι δεκτικός στις επιρροές λοιπόν;
Ναι, γιατί ένας άνθρωπος σε κατάθλιψη θα κλειστεί. Μία χώρα σε κατάθλιψη κλείνεται ενώ χρειάζεται να βρει τη δύναμη να ανοιχτεί.
Αυτό κάνει η Ηλέκτρα. Ξεκινά από ένα κλειστό περιβάλλον, κλειδωμένη σε ένα σπίτι και για να βρει τον εαυτό της αναγκάζεται να συγκρουστεί με τους γύρω της.
Δεν οφείλεις να μειώσεις το περιβάλλον σου για να καταλάβεις ποιος είσαι.
Όταν ασχολείστε με θέμα που έχει θεατρική αφετηρία, έχετε μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση;
Είναι ένα τεράστιο βάρος. Όπως ανέφερα κράτησα μία πολύ ελεύθερη γραμμή πάνω στην κινηματογράφηση.
Όλη η ταινία είναι αυτοσχεδιασμένη. Το σενάριο ήταν ουσιαστικά μία σελίδα που περιγράφει χοντρικά το μύθο της Ηλέκτρας. Από 'κει και πέρα, το γύρισμα κράτησε δυόμιση χρόνια.
Πήγαμε στην Αφρική και όταν βρίσκαμε έναν ενδιαφέροντα χώρο, σκεφτόμασταν πως μπορούμε να τον εκμεταλλευτούμε και να κάνουμε κάτι που σχετίζεται με την ιστορία. Έτσι ξεκίνησαν οι αυτοσχεδιασμοί από την πλευρά των ηθοποιών και τη δική μου.
Η ταινία έχει τελική διάρκεια 90 λεπτά, αλλά έχουν μείνει έξω 9-10 ώρες υλικού. Ουσιαστικά το σενάριο γράφτηκε με την κάμερα.
Πως επιλέξατε την Αφρική ως τοποθεσία γυρισμάτων;
Ο θείος ενός φίλου μου πάει εδώ και τριάντα χρόνια σε ένα συγκεκριμένο χωριό στην Αφρική και μου πρότεινε να πάω μαζί του. Τότε σκέφτηκα πως η ταινία μπορούσε να ξεκινά εκεί.
Γνωρίστηκα με τους ανθρώπους του χωριού και κάναμε μία συμφωνία: εγώ τραβούσα βίντεο γι' αυτούς, ώστε να μπορούν να έχουν υλικό με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν για να το χρησιμοποιήσουν και να ζητήσουν οικονομική ενίσχυση, και εκείνοι ανταλλακτικά μου πρόσφεραν όλη τη βοήθεια που χρειάστηκα για την ταινία.
Όταν έφτασε η κα. Καραμπέτη στην Αφρική, λίγο τρομαγμένη μετά τις συζητήσεις που είχαμε κάνει πως δεν υπάρχει σενάριο, της είπα πως εδώ προσπαθούμε να κάνουμε κάτι διαφορετικό. Ξεκινούσαμε τη μέρα μας περπατώντας στο χωριό, βρίσκαμε ένα σπίτι και σκεφτόμασταν να δοκιμάσουμε πράγματα.
Μία μέρα φύγαμε στην έρημο για τρεις ώρες μόνοι μας , αυτοσχεδιάζοντας. Για μένα το σημαντικό ήταν ότι όλοι οι ηθοποιοί τόλμησαν να κάνουν πράγματα που δεν θα έκαναν ποτέ. Γιατί ήμασταν οι δυο μας και όσο εκτεθειμένοι ήταν αυτοί, τόσο εκτεθειμένος ήμουν κι εγώ.
Βγήκαν έτσι πολύ πιο ουσιαστικά πράγματα απ' ό,τι θα μπορούσαν αν τα είχαμε σκεφτεί και γράψει. Αφεθήκαμε σε ό,τι συνέβαινε γύρω μας και δεν προσπαθούσαμε να αποδώσουμε κάτι που είχαμε σκεφτεί από πριν.
Υπήρχε αμοιβαία εμπιστοσύνη που δημιουργούσε ένα περιβάλλον ασφάλειας.
Με την Καρυοφυλλιά περάσαμε μέρες και μέρες συζητώντας. Γνωριστήκαμε καλύτερα και επειδή υπήρχε αυτή η εμπιστοσύνη, αφέθηκε όπως αφέθηκα κι εγώ.
Το ίδιο συνέβη και με τη Σοφία Κόκκαλη, τη νεαρή ηθοποιό που υποδύεται την Electra και ήταν μαθήτριά μου στη σχολή του Εθνικού όταν ξεκινήσαμε τα γυρίσματα.
Και εκείνη τόλμησε πράγματα γιατί γνώριζε πως θα τους προστατέψω στην ταινία.
Δεν θέλετε να υποτιτλιστούν οι ξένες γλώσσες που ακούγονται στην ταινία, γιατί αποτελούν μέρος της ηχητικής μουσικής υπόκρουσης. Φαίνεται πως ο ηχητικός σχεδιασμός παίζει σημαντικό ρόλο στην ταινία.
Ναι. Ουσιαστικά μόνο δυο υπότιτλοι υπάρχουν στην ταινία, ένας στην αρχή κι ένας στη μέση, αν και αυτόν τον πρόσθεσα τελευταία στιγμή γιατί πολλοί μού είπαν πως ήταν σημαντική η πληροφορία που περιείχε.
Στην ταινία ακούγονται αφρικάνικα-γουόλοφ βουλγάρικα, ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά. Προσπάθησα η αφήγηση να βασίζεται στις εικόνες που μεταφέρουν την πληροφορία.
Υπάρχουν φράσεις, λέξεις κλπ που δεν είναι απαραίτητο για τον θεατή να τις καταλάβει. Όταν βλέπεις δυο ανθρώπους να τσακώνονται, δεν χρειάζεσαι τη λεπτομέρεια της αιτίας.
Η κινηματογραφική γλώσσα είναι εικόνα.
Ακριβώς! Και επειδή η αφήγηση δεν είναι γραμμική αλλά ακολουθεί τη συναισθηματική εξέλιξη της ηρωίδας, ο λόγος θα μετέφερε μια λογική που δεν μεταφέρει τόσο η εικόνα . Αυτό θα πήγαινε κόντρα στην αίσθηση που ήθελα να δώσω.
Δουλέψαμε για ένα εξάμηνο τον ηχητικό σχεδιασμό ώστε να φωτίζει με διαφορετικό τρόπο τις εικόνες που βλέπουμε.
Με αφορμή τα παραπάνω, πόσο επιδραστική είναι η μουσική των Χρήστου Γούσιου και Θοδωρή Παπαδημητρίου;
Είναι η τρίτη δουλειά που κάνουμε μαζί με τους Prefabricated Quartet και ο ρόλος της μουσικής τους είναι ουσιαστικός. Έχουμε ταιριάξει απόλυτα γιατί ο Χρήστος Γούσιος σαν μουσικός, δάσκαλος και άνθρωπος του ήχου, καταλαβαίνει απόλυτα το πάντρεμα που πρέπει να 'χει η μουσική με τον ήχο και την εικόνα.
Μου έγραφε ένα κομμάτι, μόνταρα εγώ, το έστελνα πίσω, το νέο υλικό τον οδηγούσε σε μία διόρθωση της μουσικής και έπειτα ξαναγύριζε στο μοντάζ. Αυτό γινόταν συνεχώς.
Το υλικό πηγαινοερχόταν με παραλλαγές, μέχρι που φτάσαμε στο σημείο η μουσική να είναι ένας ακόμη ρολος, ένα πρόσωπο. Η μουσική στην «Electra» δεν είναι μία συνοδεία. Τονίζει και συναλλάσσεται σαν ένας ακόμη ηθοποιός στην οθόνη.
Από ταινίες πλούσιες σε συμβολισμούς, με εξαίρεση την προηγούμενη ταινία σας «Attractive Illusion», θεωρείται την «Electra» επιστροφή ή εξέλιξη;
Όχι, επιστροφή δεν είναι. Ακόμα και το «Attractive Illusion» ήταν μία εξέλιξη προς μία κατεύθυνση που ψάχνω.
Πολλές φορές λένε ότι οι ταινίες μου είναι γεμάτες συμβολισμούς. Πιστεύω πως δεν έχουν κανένα συμβολισμό μιας και δεν σκέφτομαι συμβολισμούς και το πως να τους περάσω στην εικόνα. Η εικόνα μερικές φορές δεν είναι καθαρή.
Σ' αυτή την ταινία, επειδή ήταν αυτοσχεδιαστική και από τη δική μου πλευρά, αφέθηκα εντελώς σε μία συναισθηματική αφήγηση. Θεωρώ πως η ταινία συγκινεί και την ίδια στιγμή δεν εξηγεί τα πάντα. Αφήνει στον θεατή ένα μεγάλο κομμάτι, ώστε να μπορέσει ο ίδιος να αφηγηθεί τη δική του ιστορία.
Πολλές φορές άνθρωποι που είδαν ταινία μου, μου διηγήθηκαν πράγματα που δεν ήταν ακριβώς η ιστορία μου. Είχαν φτιάξει τους δικούς τους συνειρμούς.
Αυτό είναι που ψάχνω πιο πολύ στον κινηματογράφο. Μία πιο ελεύθερη γραφή.
Τη συγκεκριμένη ταινία θα ήθελα ο θεατής να την παρακολουθήσει όπως ακούει ένα μουσικό κομμάτι. Χωρίς προσπάθεια λογικής κατανόησης, αλλά συναισθηματικής, που δεν θέτει το θέμα του συμβολισμού που είναι μια προσπάθεια εκλογίκευσης.
Electra
Μια ταινία του Πέτρου Σεβαστίκογλου
2014, Ελλάδα 90'
Γλώσσες: Ελληνικά, Αγγλικά, Βουλγάρικα, Γαλλικά, Γουόλοφ
Παραγωγή: Φαντασία Οπτικοακουστική, Πέτρος Σεβαστίκογλου, Babagarage community of Senegal
Σκηνοθεσία – Σενάριο – Κάμερα: Πέτρος Σεβαστίκογλου
Πρωταγωνιστούν : Σοφία Κόκκαλη, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Chris Ratzanov, Modou Ndiaye, Omar Fall, Λάμπρος Κτεναβος, Χρύσα Μορφούλι, Maria Ohilebo, Tiemoko Haidara
Μοντάζ – Σχεδιασμός Ήχου: Χρήστος Γιαννακόπουλος
Σκηνικά – Κοστούμια: Αντώνης Δαγκλίδις
Μουσική: Χρήστος Γούσιος – Θοδωρής Παπαδημητρίου
Μιξάζ: Κώστας Βαρυμποπιότης
