Το βραβείο σκηνοθεσίας στο Κάρλοβι Βάρι, σειρά διακρίσεων στο φεστιβάλ του Μονάχου καθώς επίσης το γεγονός πως αποτέλεσε την πρόταση της χώρας του για το Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας το 2015, αποτελούν μερικές μόνο από τις περγαμηνές που ακολούθησαν το «Babai». Φυσιολογικά λοιπόν, όταν ένα σκηνοθετικό ντεμπούτο σαν αυτό του Βίσαρ Μορίνα τυγχάνει τόσο θετικής ανταπόκρισης, δεν μπορεί παρά να κεντρίσει το ενδιαφέρον, ασφαλώς και στο πρόσωπο του δημιουργού του.
Πόσο μάλλον όταν ο μεγαλωμένος από τα 15 του στη Γερμανία Κοσοβάρος σκηνοθέτης καταφέρνει να αγγίξει με ειλικρίνεια ζητήματα όπως η πατρότητα, το μεταναστευτικό και το μέγα ερώτημα της κοινωνικής ενσωμάτωσης, μέσα σε ένα πλαίσιο όπου μπορεί να αναφέρεται στο προ εικοσαετίας Κόσοβο του καθεστώτος Μιλόσεβιτς, διατηρεί όμως με το διαχρονικό του χαρακτήρα μια αυτόματη σύνδεση με την επικαιρότητα, μέσα από τις αντανακλάσεις που δημιουργεί στις μέρες μας και συγκεκριμένα στο ατελείωτο προσφυγικό δράμα.
Στο «Babai» άλλωστε, ένας δεκάχρονος ονόματι Νόρι βλέπει τον πατέρα του, Γκεζίμ, να φεύγει για Γερμανία προς αναζήτηση ενός καλύτερου μέλλοντος. Μόνο που ο πεισματάρης πιτσιρικάς δεν είναι διατεθειμένος χωνέψει τον αποχωρισμό μένοντας πίσω με τους συγγενείς. Έτσι αποφασίζει να κάνει ό,τι είναι δυνατόν προκειμένου να τον βρει. Αφού λοιπόν σας παραπέμψουμε εδώ σχετικά με τη γνώμη μας για την ταινία, σας αφήνουμε στη σύντομη συζήτηση που κάναμε στον Βίσαρ Μορίνα με αφορμή το ιδιαίτερα ελπιδοφόρο ντεμπούτο του.
Babai | trailer (Greek subs) from heretic on Vimeo.
Οι συνειρμοί σε σχέση με τη λεγόμενη προσφυγική κρίση είναι μάλλον εμφανείς στην ταινία σου, παρά το γεγονός πως η παραγωγή της έλαβε χώρα πριν το ξέσπασμά της. Αναρωτιέμαι ποιες είναι οι σκέψεις σου και πώς ανταποκρίνεσαι συναισθηματικά ως προς αυτές τις ομοιότητες;
Δύσκολη ερώτηση. Το σκεφτόμουν πολύ αυτό το ζήτημα και μέχρι στιγμής εξακολουθεί να μη μου είναι ξεκάθαρο.
Πρώτα απ’ όλα, δεν καταλαβαίνω τι σημαίνει ο όρος “κρίση”. Λέμε πως η σχέση μου είναι σε κρίση ή πως είμαι σε κρίση αν δε μπορώ να πληρώσω το νοίκι μου, όμως όταν εκατομμύρια άνθρωποι όπως εσύ κι εγώ αφήνουν ό,τι έχουν πίσω τους και ξεκινούν ένα ταξίδι με πολύ καλές πιθανότητες να μην επιβιώσουν, τότε συμβαίνει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια κρίση.
Ας επιστρέψουμε όμως στην ταινία: Ποτέ δεν την σκέφτηκα σαν μια ταινία για πρόσφυγες. Ξεκίνησα το σενάριο το 2007 και τα γυρίσματα έγιναν το 2014. Για μένα είναι πολύ περισσότερο ένα φιλμ για το πώς αντιλαμβάνομαι την εμπιστοσύνη και την αθωότητα [σ.σ. ως έννοιες] παρά οτιδήποτε άλλο. Στην πορεία προσπάθησα να αφήσω εκτός την πολιτική. Η προσέγγισή μου ήταν πολύ περισσότερο ανθρώπινη παρά πολιτική, ή για να το πούμε διαφορετικά προσπαθούσα να δείξω την πολιτική κατάσταση μέσα από ένα [πιο] προσωπικό επίπεδο.
Ο Βίσαρ Μορίνα παραλαμβάνει το Βραβείο Σκηνοθεσίας στο φεστιβάλ του Κάρλοβι Βάρι
Οι οικογενειακοί δεσμοί παίζουν καθοριστικό ρόλο στο «Babai». Μπορεί η οικογένεια και η εμπιστοσύνη να αποτελούν την απάντηση όταν έχουμε να κάνουμε με έναν κόσμο κλειστών συνόρων και κοινωνικής ανισότητας;
Ωραίο θα ήταν να το πιστεύουμε αυτό, αλλά όταν οι καταστάσεις στις οποίες ζούμε είναι πολιτικά και οικονομικά απαίσιες, τότε κατά τη γνώμη μου είναι σχεδόν αδύνατο να κρατήσεις ασφαλή την οικογένειά σου και μαζί και την εμπιστοσύνη. Στο «Babai» προσπάθησα να δείξω τον τρόμο και το φόβο που κυριαρχούσε στην οικογενειακή δομή κατά τα χρόνια του Μιλόσεβιτς, και στην πορεία πώς τα μέλη μιας οικογένειας αντιμετώπιζαν το ένα το άλλο.
Το κάστινγκ δουλεύει εντυπωσιακά στην ταινία. Πώς ανακάλυψες ένα τέτοιο ταλέντο σαν τον Βαλ Μαλόκου; [σ.σ. υποδύεται τον δεκάχρονο πρωταγωνιστή]
Ήταν εξαρχής ξεκάθαρο πως όλα θα εξαρτηθούν από το παιδί. Κάναμε οντισιόν επί 5 μήνες. Πρώτα στο δρόμο, μετά βάλαμε τηλεοπτική διαφήμιση ζητώντας από γονείς να μας στείλουν βίντεο με τα παιδιά τους. Τέλος, πήγαμε από σχολείο σε σχολείο και περάσαμε από συνέντευξη χιλιάδες παιδιά. Εκεί βρήκαμε τον Βαλ. Με βάση εκείνον συνεχίσαμε να ψάχνουμε τους υπόλοιπους ρόλους. Έτσι, με τον Βαλ δεδομένο αναζητήσαμε τον πατέρα που θα του ταίριαζε. Επιπλέον όμως, η όλη διαδικασία των γυρισμάτων βασίστηκε στον Βαλ και τις ανάγκες του. Ποτέ δεν πήρε να διαβάσει ολόκληρο το σενάριο, παρά μόνο τη σκηνή που είχαμε να γυρίσουμε. Ήταν εκπληκτικός ο Βαλ. Τον αγαπώ.
Άφησες το Κόσοβο στα 15 σου. Ήθελα να σε ρωτήσω πώς βίωσες τα γυρίσματα, με δεδομένο πως αναφέρονται σε μια ιδιαίτερα σκληρή περίοδο για τη χώρα σου και το λαό.
Το «Babai» διαδραματίζεται στα ‘90s την περίοδο του Μιλόσεβιτς. Ήταν πριν τον πόλεμο, μια εποχή εντελώς διαφορετική από τη σημερινή. Πλέον το Κόσοβο έχει πολλά προβλήματα, όμως δεν υπάρχει πλέον λόγος να φοβάσαι πως θα η αστυνομία θα σε κακομεταχειριστεί ή θα σε σκοτώσει χωρίς κανένα λόγο.
Ωστόσο φοβόμουν πάρα πολύ να κάνω εκεί γυρίσματα εξαιτίας της οργάνωσης που απαιτεί η παραγωγή μιας ταινίας. Το Κόσοβο έχει μια πολύ μικρή [σ.σ. κινηματογραφική] βιομηχανία, όμως ο Κοσοβάρος παραγωγός μου Βίσαρ Κρούσα και άλλοι άνθρωποι εκεί με βοήθησαν πολύ, και τελικά [σ.σ. το γύρισμα εκεί] αποδείχθηκε σπουδαία εμπειρία. Σίγουρα λοιπόν θα ήθελα κάποια στιγμή να πραγματοποιήσω και πάλι γυρίσματα στο Κόσοβο.
Η ταινία δανείζεται στοιχεία από διάφορα είδη, όπως τα road movie και οι ιστορίες ενηλικίωσης. Ποιοι σκηνοθέτες ή ταινίες προτιμάς και σε εμπνέουν;
Είναι πολύ μεγάλη η λίστα σκηνοθετών και ταινιών που είχαν επιρροή πάνω μου στο «Babai». Κυρίως επρόκειτο για ιταλικές ταινίες που γυρίστηκαν μετά τον β’ παγκόσμιο πόλεμο.
