H Θεωρία του Σύμπαντος

Universal Theory

Ένα γερμανικό sci-fi noir ανοίγει την πόρτα για τα πολυσύμπαντα με ένα απολαυστικά παλιομοδίτικο μυστήριο στα ίχνη του Χίτσκοκ και Λανγκ. Συμμετοχή στο επίσημο διαγωνιστικό τμήμα περσινού φεστιβάλ Βενετίας και των 29ων Νυχτών Πρεμιέρας.

Συντάκτης: Θοδωρής Καραμανώλης

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ

Στον πρόλογο μια βίντατζ τηλεοπτική εκπομπή ανοίγει την πόρτα στα πολυσύμπαντα. Στο κατώφλι τους μας υποδέχονται οι χιονισμένες οροσειρές των ελβετικών Άλπεων, που φιλοξενούν ένα συνέδριο κβαντικής φυσικής αλλά κι ένα χιτσκοκικής υφής σαγηνευτικό ρομαντικό θρίλερ.

Σαγήνη που προκύπτει απ' το αίνιγμα μιας εξαφάνισης και μιας αναζήτησης στο χωροχρόνο, αλλά κυρίως από την θεσπέσια κινηματογράφηση του Τιμ Κρέγκερ. Ο σκηνοθέτης πλάθει έναν κόσμο όπου το άσπρο και το μαύρο κατοικούν σε απόλυτη ισορροπία με το μυστήριο, που ξεκινά από τους επιβλητικούς όγκους των Άλπεων και γλιστρά σταδιακά σε σάλες δεξιώσεων, ημιφωτισμένα δωμάτια κι υπόγειες στοές. Η φωτογραφία του Ρόλαντ Στούπριχ κάνει θαύματα για να το αναδείξει ακολουθώντας τα παραπάνω συμμετρικά και καθ' αναλογία, καθώς οδηγεί το θεατή από τα γενικά που κόβουν την ανάσα σε καλοζυγισμένα μεσαία πλάνα για να κλείσει με ατμοσφαιρικές σφήνες όπου το παραμικρό, από απλά χειρόγραφα μέχρι τα κουμπιά ενός μαγνητοφώνου, μεγεθύνεται για να σκεπάσει το κοσμικό άγος του πρωταγωνιστή.

Κι αν σε επίπεδο κινηματογράφησης η μέθοδος ξεπερνά το υποδειγματικό, εξαίροντας τη «Θεωρία του Σύμπαντος» σαν μία από τις πιο όμορφες ασπρόμαυρες ταινίες που δραπέτευσαν στην εποχή των πολύ υψηλών αναλύσεων, δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο και για το σενάριο. Η ιδέα κι η εκτέλεση είναι ακριβώς η ίδια, όπως ενδεχομένως υπονοεί και ο τίτλος της ταινίας. Κάτι που θα μπορεί να εξηγήσει τα πάντα, αλλά δεν εξηγεί πολλά απ' όσα συμβαίνουν σε μια ιστορία που ξεκινάει από το γενικό με πρόφαση ένα συνέδριο, περνάει απ' τα φαντάσματα του παρελθόντος (καθότι Γερμανοί επιστήμονες λίγο μετά το Β' Παγκόσμιο δεν θέλει και πολύ…) και οδηγείται στο πολύ προσωπικό μιας αγάπης που έχει χαθεί σε κάποιο παράλληλο σύμπαν. Δεν είναι πως δεν υπάρχει νόημα σε όλα αυτά, τουναντίον, τόσο στο όνομα της επιστήμης όσο και της θέσης στις τεμνόμενες χορδές του χωροχρόνου. Είναι όμως στιγμές που η ταινία μοιάζει να περικλείει έναν αφάνταστα συμπυκνωμένο λαβύρινθο, μια πλοκή που ασφυκτιά στην περιρρρέουσα ομορφιά και δεν ενδιαφέρεται για τα τυπικά της κλασικής αφήγησης.

Και πως θα μπορούσε άλλωστε, αφού τη φιλοδοξία των ηρώων να εξηγήσουν το σύμπαν συμπληρώνει η κινηματογραφική τρέλα του Κρέγκερ να συνδυάσει τα μεταπολεμικά ψυχο-κατασκοπευτικά θρίλερ με ένα νουάρ (πολύ) επιστημονικής φαντασίας. Κάπου μέσα σ' όλα αυτά το συναίσθημα ατονεί και ο θεατής μένει με την τέλεια ατελή δημιουργία. Με ένα παλιομοδίτικο φιλμ που ανασύρει οράματα και διοράματα από το φιλμικό παρελθόν, για να καταλήξει πολύ ιδιότροπο, με ένα εντελώς δικό του στυλ, πρωτότυπο και μοναδιαίο.

Κάπου εδώ έρχεται σαν απαραίτητο disclaimer κάτι σαφώς πιο ουσιαστικό για τη ροή του δικού μας σύμπαντος, καθώς δεν γίνεται παρά να εξετάσουμε την ταινία σαν καλλιτεχνικό προϊόν μιας άτυπης κολεκτίβας Γερμανών καλλιτεχνών, οι οποίοι σε έναν ιδανικό κόσμο θα είχαν ξεσηκώσει ήδη ένα νέο καλλιτεχνικό ρεύμα. Αξίζει μια γρήγορη ματιά στα βιογραφικά των συντελεστών για να δει κανείς πως μπλέκονται και τις ταινίες έχουν βγάλει (μεταξύ αυτών και μία απ' αυτές τις ταινίες που σου αλλάζουν τη ζωή, ένα πραγματικό αριστούργημα που δεν βρήκε ποτέ το δρόμο για το ευρύτερο κοινό). Μοιάζει με σινεφίλ ανέκδοτο, όπου ένας σεναριογράφος, ένας φωτογράφος κι ένας παραγωγός συμφώνησαν να κάνουν όλοι μαζί ταινίες εναλλασσόμενοι στη σκηνοθετική καρέκλα. Κάτι σαν διευρυμένο auteur cinema χωρίς σκηνοθέτες. «Η Θεωρία του Σύμπαντος» είναι εμφανέστατα η ταινία του φωτογράφου (ενός σπουδαίου φωτογράφου θα έλεγε κανείς) και παρά την ιδιοτροπία της έχει τόσα πολλά εκπληκτικά στοιχεία στην κατασκευή της που αξίζει να την χαζεύεις έστω κι αποχαυνωμένος. Η ίδια παραδέχεται κάποια στιγμή (με ένα φοβερό multiverse τρικ) πως δεν είναι σπουδαία, αλλά χαίρεσαι τόσο μα τόσο πολύ που υπάρχει.