Ο Γαλαξίας

La voie lactée

H κατά Λουί Μπουνιουέλ και Ζαν-Κλοντ Καριέρ ιστορία των αιρέσεων και κριτικής του δόγματος του Καθολικισμού. Δοσμένη μ’ έναν τρόπο που να σου φέρνει κατατονία για την δημιουργική στενωπό του σημερινού κινηματογράφου.

Συντάκτης: Ηλίας Δημόπουλος

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ

Διερωτάσαι κατά πόσον μια κριτική ενός έργου σαν τον «Γαλαξία» αφορά το σημερινό φιλοθεάμον κοινό, ξέρεις την δυσάρεστη απάντηση που έρχεται αρχικά από τα εισιτήρια και μελαγχολείς απρόσκοπτα εν συνεχεία σκεπτόμενος τι δυνάμεις συνέθεταν άλλοτε το ευρωπαϊκό σινεμά (που άλλωστε σήμερα, μην κοροϊδευόμαστε, δεν υφίσταται) και τι έχουμε να περιμένουμε σήμερα ελπίζοντας στην καλή μας τύχη.

Βλάσφημη ευλογία λοιπόν ο ερχομός του πεντηκονταετούς πια «Γαλαξία» κι άντε να τεκμηριώσεις σ’ έναν δύσπιστο αναγνώστη γιατί συσσωρεύονται (ελπίζω) ομόφωνα τα αστεράκια, γιατί κοντοστέκεται η Ιστορία του μέσου σ’ έναν δημιουργό τέτοιου διαμετρήματος όπως ο Μπουνιουέλ. Γιατί πέρα από το ταλέντο (που δεν κοιτάζει εποχές, ανέκαθεν υπήρχε διάχυτο), χρειάζεται να δουλεύεις. Κι ο Μπουνιουέλ έγραφε, σκεφτόταν και σκηνοθετούσε διαρκώς. Η (βλάσφημη) επιφοίτηση δεν έρχεται στον τεμπέλη. Επίσης χρειάζεται να αποτολμάς απόψεις και σκεπτικά, έστω κι αν αυτά σε οδηγήσουν κάποτε ενάντια σ’ ένα κάποιο ρεύμα. Αλλά για ένα αντέξεις ενάντια στο ρεύμα, πρέπει να έχεις επιχειρήματα. Κι άλλη δουλειά δηλαδή. Κι ο Μπουνιουέλ δεν άντεχε στο πνευματικό του πεπτικό τα δόγματα, δεν σήκωνε την θεσμοθετημένη πίστη σε αντιφάσεις που έπρεπε καλά και σώνει να υπερβαίνονται δια της υποχρεωτικής πίστης και της οσφυοκαμψίας.

Κάπως έτσι τίθενται οι βάσεις να πάρεις τον σεναριογράφο σου – τον θρυλικό πια Ζαν-Κλοντ Καριέρ, που υπενθυμίζουμε ξανά ήταν πίσω κι από την «Πύλη της Αιωνιότητας» που (δεν) είδατε πριν λίγους μήνες – καταφεύγετε στην Ανδαλουσία κι αρχίζετε το διάβασμα. Διότι ο «Γαλαξίας», δεν έχει την ψευτομετριοπάθεια να μην στο τονίσει στο τέλος, είναι γνωστικό απόσταγμα. Μπουνιουέλ και Καριέρ έκατσαν και διάβασαν όλες τις περί τον Καθολικισμό αιρέσεις και περιέλαβαν στην αχρονική/διαχρονική τους σκωπτική πανδαισία όλες τις βασικές αρχές των αιρέσεων αυτών.

Πώς όμως να «αντέξεις», έτσι εμβολιασμένος που είσαι από την τηλεόραση και τη Μάρβελ, ένα έργο τόσο «ανώμαλο»; Ένα έργο που ξεκινά με δυο προσκυνητές (που ο ένας είναι…άπιστος) που κινούν από την Γαλλία για την Ισπανία και το Σαντιάγκο της Κομποστέλα όπου βρίσκεται ο ναός του Αγίου Ιακώβου και στο διάβα τους η σεναριακή φαντασία θα σπάει διαρκώς από δω κι από κει; Πώς να υποστείς αγόγγυστα έναν χρήσιμο σουρεαλισμό που φέρνει αγιασμένη αυθαιρεσία και μεταθέτει την επεξηγηματικότητα από την αιτιοκρατική λογική στην βαθύτερη μπουνιουελική; Οι χρόνοι αλλάζουν διαρκώς, το παρόν διαδέχεται το παρελθόν, αλλά κάποτε συνυπάρχουν τρεις διαφορετικοί χρόνοι ταυτόχρονα, παιδάκια σχολείου απαγγέλουν καταδίκες ενώ οι γονείς τους κάνουν χαρούμενο πικνίκ κι ένας εκ των προσκυνητών φαντάζεται αναρχικούς να ντουφεκάνε τον…Πάπα, ο Μαρκήσιος ντε Σαντ κάνει ένα πέρασμα, ένας μετρ αναλύει στους σερβιτόρους του την τριαδικότητα, η Παναγία λέει στον γιο της να μην…ξυριστεί και δυο αντίπαλα δόγματα (οι Ιανσενιστές κι οι Ιησουίτες) ξιφομαχούν ενώ ανταλλάσσουν επιχειρήματα;

Μα είναι ένας ευφάνταστος θρίαμβος ο «Γαλαξίας», είναι η πρώτη (κι αν υπάρχει άλλη πάλι ο Μπουνιουέλ θα την έχει σφυρηλατήσει – λέγε με Μόντι Πάιθον) θεολογική σάτιρα, μια σοβαρότατη ταινία διατυπωμένη με την ανυπόφορα γοητευτική ελαφρότητα του Ισπανού, ένα έργο που επιτίθεται σφοδρά στις δογματικές αντιφάσεις, που δεν μπορεί να χωνέψει πως θεσμοί (η Εκκλησία δηλαδή) προστάζουν απειλητικά την κατανόησή τους κι όμως την ίδια στιγμή, εν μέσω σκωπτικότητας και πειρακτικής καζούρας αποδέχεται πλήρως το συναίσθημα της πίστης. Όχι όμως επειδή το Δόγμα λέει για τους «μυστηριώδεις τρόπους» του Θεού, ούτε επειδή ο εκκλησιαστικά επαγγελόμενος μεταθανάτιος τρόμος το επιτάσσει.

Άλλωστε, στο αριστουργηματικό ιδεολογικά φινάλε, ένα τοσοδά χαντάκι ξεχωρίζει κι από τους «πιστούς» ποιος έχει την πνευματική τόλμη και ποιος παραμένει έρμαιο της επίκτητης αδυναμίας του. Ίσως τελικά ο Μπουνιουέλ, από δω το έφερε κι από κει το πήγε, να στοιχειοθετούσε και τα όρια ανάμεσα στους πραγματικούς λάτρεις του κινηματογράφου και τους αυτόκλητα φερόμενους ως τέτοιους. Κι αυτό, όπως και το πιο μικρό παιδί θα σου πει, ουδεμία σχέση έχει με το αν «συμφωνείς» ή όχι με τα αστέρια του μπουνιουελικού «Γαλαξία».