Εξόριστος Συγγραφέας

Dovlatov

Ο Αλεξέι Γκέρμαν Τζούνιορ του «Under Electric Clouds» επιστρέφει στα σοβιετικά του φαντάσματα καθώς καταπιάνεται με τη λογοκρισία που υπέμενε ο συγγραφέας Σεργκέι Ντοβλάτοφ στα χρόνια του Μπρέζνιεφ. Αργυρή Άρκτος Καλλιτεχνικού Επιτεύγματος στο περσινό φεστιβάλ Βερολίνου.

Συντάκτης: Νεκτάριος Σάκκας

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ

Υπάρχει μια χαρακτηριστική σκηνή στο «Dovlatov» όπου μία ηθοποιός εξηγεί στον πρωταγωνιστή τον ρόλο της σε μια ταινία: «είναι ασήμαντος, αλλά τουλάχιστον δουλεύω με έναν σπουδαίο σκηνοθέτη». Δεν υπάρχει ίσως καταλληλότερο στιγμιότυπο για να καταδείξει σε μόλις 10 δεύτερα από τα συνολικά 126 λεπτά που διαρκεί το νέο φιλμ του Αλεξέι Γκέρμαν Τζ. για το πώς ο Ρώσος σκηνοθέτης αντιλαμβάνεται το ρόλο του ατόμου στα χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης. Σαν ένα γρανάζι μιας μηχανής, ενός γενικότερου σχεδίου που λίγη προσοχή δείχνει στην ατομική επιθυμία, όταν το ζητούμενο είναι η ευρύτερη εικόνα.

Ο «Εξόριστος Συγγραφέας» εξιστορεί μέσα από καλοδουλεμένα μονοπλάνα που συνήθως λειτουργούν ως κανονικές σεκάνς, έξι ημέρες από τη ζωή του συγγραφέα Σεργκέι Ντοβλάτοφ στο Λένινγκραντ της δεκαετίας του ’70. Τότε που, αυτός και αρκετοί ακόμα συνάδελφοι του, έβλεπαν τη δουλειά τους να μένει αδημοσίευτη ευρισκόμενοι επί της ουσίας υπό καθεστώς λογοκρισίας. Με την ταινία αυτή, ο Αλεξέι Γκέρμαν ο νεότερος αφήνει πίσω το «Under Electric Clouds» και επιστρέφει σε μια προσφιλή του θεματική η οποία αφορά στο σοβιετικό παρελθόν της χώρας του, όπως είχε κάνει και το 2008 στο βραβευμένο με Αργυρό Λέοντα Σκηνοθεσίας «Paper Solder».

Οι προσεκτικές, αργές κινήσεις της κάμερας δίνουν στον «Εξόριστο Συγγραφέα» ένα flat τέμπο, σχεδόν μακάριο, τέτοιο που να βγάζει ειρωνεία αναφορικά με τις αδιέξοδες καταστάσεις που βιώνουν όσοι δεν τα έχουν καλά με τη γραμμή του Κόμματος. Μια ειρωνεία που περισσεύει καθώς βλέπουμε τους σωσίες κορυφαίων Ρώσων λογοτεχνών (Τολστόι, Ντοστογέφσκι κλπ) να περιφέρονται ως όργανα προπαγάνδας στο πλαίσιο των εορτασμών για την επέτειο της Οκτωβριανής επανάστασης, ή όταν αρμόδιοι κρατικοί λειτουργοί συμβουλεύουν τους συγγραφείς που είναι εκτός της εγκεκριμένης από το κράτος «Ένωσης Συγγραφέων» να γράψουν παιδικά βιβλία «που είναι άλλωστε και πιο δημοφιλή», προκειμένου να τους δοθεί το ελεύθερο να εκδοθούν.

Όλα αυτά όμως ο Γκέρμαν τα έχει καταστήσει σαφή στον μισό χρόνο απ’ αυτόν που κρατά τελικά η ταινία του, δίχως να προσθέτει κάτι το συγκλονιστικά αναγκαίο στο υπόλοιπο πέραν από πλάνα γεμάτα βλέμματα στοχαστικής απόγνωσης, τέτοια που (θέλουν να) αποπνέουν σκηνοθετική στιβαρότητα. Και η αλήθεια είναι πως, από κάποιο σημείο και μετά, η μονότονη εκφραστική παλέτα των χαρακτήρων αρχίζει να κουράζει. Ιδίως από τη στιγμή που ο ηθοποιός με τον περισσότερο χρόνο μπροστά στην κάμερα, ο Μίλαν Μάριτς, δείχνει τόσο ουδέτερος και παθητικός στις εκφράσεις του, περιφέροντας το Ντοβλάτοφ που ερμηνεύει σαν έναν μουδιασμένο, σιωπηλό μάρτυρα, εγκλωβισμένο στο παγερό, καφκικό σκηνικό που του έλαχε να ζει.