Ανάμεσα σε τηλεοπτικές εικόνες ωμής βίας, εθνικού διασυρμού και προσωπικής τραγωδίας, το μέλλον που είχε προβλέψει ο Αντι Γουόρχολ θυμίζει ήδη παρελθόν και τα 15 λεπτά που είχε ορίσει ως μερίδιο των κοινών θνητών στη διασημότητα όχι αρκετά. Η ταινία του Τζον Χέρτζφελντ 15 Λεπτά, δανείζεται τον τίτλο της από τον αφορισμό του Γουόρχολ και (ξανά)ανοίγει συζήτηση με τους αυτόπτες μάρτυρες ενός εγκλήματος μαζικής. . . υστερίας.
Η αλήθεια είναι εκεί μέσα. . .
Ακόμα και ένα κινηματογραφικό σενάριο μπορεί πλέον να γράφεται με την τηλεόραση ανοιχτή. . . Το διακριτικό της φως δημιουργεί ιδανικές συνθήκες, ο ήχος της δεν κουράζει -άλλωστε μπορεί πάντοτε να είναι χαμηλωμένος- και οι εικόνες που ανά δευτερόλεπτο εναλλάσσονται στο μικρόκοσμο της, αποτελούν μία πρώτης τάξεως προεργασία γι’ αυτά που πριν από μερικά χρόνια κάποιος θα χρειαζόταν ατελείωτες ώρες έρευνας και παρατήρησης στους δρόμους, εκεί όπου ζούσε και βασίλευε κάποτε η πραγματική ζωή. Σήμερα η αλήθεια έχει μετακομίσει στις ίντσες της πλέον απαραίτητης οικιακής συσκευής και η πραγματική ζωή επιβιώνει μόνο βάσει του διαφημιστικού χρόνου και των δημοσκοπήσεων τηλεθέασης. Η αμείλικτη πρακτική του ανταγωνισμού μπορεί να τρέφεται από την υποτιθέμενη επιθυμία του κοινού, αλλά όταν φτάνει στο σημείο να μεταφράζει το αίμα σε νούμερα (“When it bleeds, it leads”) κάτι πάει μάλλον στραβά? Και όταν η είδηση, το “αθώο” sitcom ή ακόμα και η διαφήμιση υποκύπτουν στην ευκολία της κατασκευής, σίγουρα η κατάσταση βρίσκεται εκτός ελέγχου. Δεν είναι εύκολο να εξακριβώσεις προς ποια πλευρά γέρνει η ευθύνη: η τηλεόραση προσφέρει, το κοινό λαμβάνει, αλλά μήπως τελικά ισχύει η τετριμμένη λογική τού “αξίζεις ό,τι ζητάς”;
Το “μέλλον” του Αντι Γουόρχολ είναι εδώ. . .
Με την τηλεόραση ανοιχτή πρέπει να έγραψε και ο Τζον Χέρτζφελντ το σενάριο για τα 15 Λεπτά. Εκτός όμως από τα δελτία ειδήσεων που του θύμιζαν οδοιπορικό στα αρχεία του τμήματος ανθρωποκτονιών, το βλέμμα του έπεσε και στον απόλυτο διασυρμό της ιδιωτικής ζωής. Θυμήθηκε τον Αντι Γουόρχολ που προέβλεψε ότι “στο μέλλον, όλοι θα είναι διάσημοι για 15 λεπτά”, χωρίς να μπορεί να πιστέψει ότι το μέλλον θα ήταν ήδη παρελθόν και τα 15 λεπτά ανίκανα για την ασύδοτη επιθυμία της διασημότητας. Φαντάστηκε ότι συμμετείχε σε ένα από τα meeting των συντελεστών μίας εκπομπής του prime time με αληθινές ιστορίες εγκλημάτων και αποφάσισε να κάνει μία ταινία για το τρίπτυχο Βία – Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης – Φήμη, βάζοντας το Χόλιγουντ στη θέση του θεατή και τους ήρωές του στα όρια της τηλεοπτικής αλήθειας, εκεί όπου όλα είναι πιθανά και κυρίως ελεύθερα.
American Dreams
“Κάποτε το αμερικανικό Ονειρο σήμαινε ότι μπορούσες να έρθεις στην Αμερική και μέσα από την επιμονή και τη σκληρή δουλειά να πετύχεις, μόνο που τώρα μετατράπηκε σε μία κουλτούρα όπου κανείς δε λογοδοτεί πια για οτιδήποτε και όλοι θέλουν να γίνουν διάσημοι χωρίς να έχουν κάνει τίποτε σημαντικό. Από τις ειδήσεις των φυλλάδων ως το καθημερινό κουτσομπολιό και τη δικομανή φύση που έχουν πάρει όλες οι εκφάνσεις της ζωής μας σήμερα, από την πολιτική και τον αθλητισμό ως το γάμο, είναι αδύνατο να πιστέψεις, μερικές φορές, αυτά που βλέπουν τα μάτια σου κι ακούνε τα αφτιά σου. Οι άνθρωποι είναι ικανοί να κάνουν οτιδήποτε, αρκεί αυτό να τους βάλει στο επίκεντρο της προσοχής.”
Αυτή η απλοϊκή φαινομενικά άποψη, πάνω στην οποία ο Χέρτζφελντ στήριξε την αρχική ιδέα του, χρησιμεύει σήμερα σαν αιτία και άλλοθι μαζί για τα τέκνα που πίστεψαν τον Γουόρχολ και είδαν στην οθόνη της Αμερικής να αντανακλάται η εικόνα του ονείρου τους. Ενας φόνος μπορεί να σε κάνει ήρωα, ειδικά αν μπορείς να ανταλλάξεις έναντι χρηματικού ποσού ή προστασίας τη ζωντανή μετάδοσή του από ένα μεγάλο κανάλι, σίγουρος πως ακόμα και η καταδίκη σου θα σου δώσει τη δυνατότητα να παρουσιάσεις τον εαυτό σου σαν ένα εξιλαστήριο θύμα της κοινωνικής αναλγησίας. Οι αλλοδαποί δολοφόνοι της ταινίας διαφέρουν, αλλά στην πραγματικότητα είναι ο ίδιος άνθρωπος: αυτός που τρέφεται και τρέφει τη “μαζική” ενημέρωση. Ο ένας λατρεύει την Αμερική επειδή κανείς δεν είναι υπεύθυνος για ό,τι κάνει και ο άλλος ήθελε να ζήσει στη χώρα της ελευθερίας από τη στιγμή που είδε την Υπέροχη Ζωή του Φρανκ Κάπρα. Ο ένας αφαιρεί ζωές με τον αέρα ενός κινηματογραφικού σταρ και ο άλλος συλλέγει στιγμές φρίκης με μία κάμερα τουριστικών προδιαγραφών, σκηνοθετώντας τη δική του version αυτής της πρωτόγνωρης και συναρπαστικής εμπειρίας.
Reality goes to Hollywood
Οταν επιλέγεις για θέμα μιας ταινίας που προορίζεται για μαζική κατανάλωση, τη βία και πώς αυτή λειτουργεί ως αποκλειστικότητα για την τηλεοπτική αγορά, οφείλεις αρχικά να υιοθετήσεις. . . άποψη. Ο Χέρτζφελντ παρασύρθηκε από την πληθώρα των δελεαστικών εικόνων που του προσφέρουν οι μικρές ή μεγαλύτερες ιστορίες όσων εμπλέκονται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο σε μία ιστορία τηλεοπτικής υστερίας όπως αυτή που αφηγείται, αλλά ταυτόχρονα αρνείται (όσο αυτό είναι δυνατό) το ρόλο του κριτή. Οδηγείται στην υπερβολή, αγγίζει τα άκρα για να καταλήξει στην ίδια αναληθοφάνεια που προβάλλεται συχνά από τους τηλεοπτικούς δέκτες. Οι ήρωές του είναι όλοι θύματα της δημοσιότητας (από τον αστυνομικό σταρ που ποζάρει στο εξώφυλλο του Time μέχρι την Τσέχα μάρτυρα που θα θελήσει να κάνει ένα μπάνιο πριν οδηγηθεί μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες) και κάνουν τα πάντα τόσο για να την κερδίσουν όσο και για να τη διατηρήσουν. Ο Χέρτζφελντ δεν αφήνει κανέναν αμέτοχο στην παράνοια. Στο δικό του “reality show” όλοι “δουλεύουν” για το πιο εμπορικό αποτέλεσμα. Υπερβολική βία, χιούμορ, τουλάχιστον ένας αναγνωρίσιμος σταρ, δράση, συγκίνηση και μια δόση από έρωτα . . .
Πριν από το τέλος (της βίας)
“Από τη στιγμή που ζητάμε από ένα δελτίο ειδήσεων να είναι διασκεδαστικό, έχουμε ήδη πετάξει την αντικειμενικότητα από το παράθυρο”. Ο Κέλσι Γκράμερ, διάσημος πρωταγωνιστής του τηλεοπτικού “Frasier” και αυτός που υποδύεται τον αιμοσταγή παρουσιαστή της εκπομπής Top Story στα 15 Λεπτά, συνοψίζει ασυνείδητα τόσο την τηλεοπτική πραγματικότητα όσο και την ουσία του προβλήματος που γεννιέται από μία τέτοιου είδους ταινία. Αφού ζητάμε από μία ταινία να υπακούει στους κανόνες που επιβάλλει η μαζική αντίληψη του Χόλιγουντ, έχουμε ήδη πετάξει την ηθική εκτός πλάνου. Ο σκηνοθέτης οφείλει να δείξει τη βία, να περιορίσει την κριτική του στα απολύτως ακίνδυνα για τη δημόσια “υγεία” και να διασκεδάσει τους θεατές φέρνοντας νούμερα στο box office. Αν είναι έξυπνος (ένα καλό παράδειγμα είναι ο Χέρτζφελντ), μπορεί να καταφέρει ένα γερό χτύπημα στα Μαζικά Μέσα Ενημέρωσης χωρίς κανείς να αντιληφθεί τον παραμικρό δόλο στην πράξη του. Αν, όμως, υποκρίνεται τον έξυπνο (πράγμα που δεν αποφεύγει στις αποτυχημένες στιγμές της ταινίας και ο Χέρτζφελντ), θα καταδικαστεί σίγουρα από κάποιο αυτοσχέδιο τηλεοπτικό έκτακτο δικαστήριο και μερικούς αυτόπτες μάρτυρες που θα διεκδικήσουν με τη σειρά τους μερίδιο στα λιγοστά λεπτά φήμης που τους αναλογούν. Οπως, όμως, θα έλεγε και κάποιος εν δυνάμει αναξιοποίητος τηλεοπτικός σταρ: “ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω”, προκειμένου να απαντήσει στην άστοχη κριτική με κάτι περισσότερο αποτελεσματικό, όπως μία απλή προτροπή. . .
Μανώλης Κρανάκης
