Φύγαμε!

Hit the Road

Μια νέα, ανεξάρτητη και απολύτως μοναδική φωνή από το Ιράν, ο υιός Παναχί έχει δεδομένα στο DNA του πολλή από την κινηματογραφική παράδοση της χώρας και στο διαβατήριο του τα διαπιστευτήρια μιας αξιοσημείωτης φεστιβαλικής πορείας.

Συντάκτης: Θοδωρής Καραμανώλης

ΜΟΙΡΑΣΟΥ ΤΟ

Μέρος της οποίας πορείας ήταν και οι περσινές Νύχτες Πρεμιέρας όπου το «Φύγαμε», δεν το ξέρετε, αλλά ήταν ένα από τα αγαπημένα των θεατών του φεστιβάλ, χάνοντας με διαφορά στο δεύτερο δεκαδικό την πρωτιά στην ψηφοφορία για το Βραβείο Κοινού Fischer. Γεγονός αναπάντεχο αλλά σε κάθε περίπτωση ενθαρρυντικό, τόσο για όσους το έχασαν κι έχουν ξανά την ευκαιρία να το δουν όπως του πρέπει στη μεγάλη οθόνη, και για εμάς που προσπαθούμε να φέρουμε ταινίες που είτε μας συναρπάζουν με κάτι νέο (κινηματογραφικά μιλώντας πάντα) είτε μας θυμίζουν το σινεμά που μάθαμε να αγαπάμε.

Το «Φύγαμε» παραδόξως εμπίπτει και στις δύο κατηγορίες, αφού εκ πρώτης όψεως μοιάζει προϊόν μιας νερωμένης εκδοχής του επτασφράγιστου σε κινηματογραφικούς κανόνες (αλλά και ακαταμάχητου) Ιρανικού ιδιώματος. Καταγωγή που δικαιολογείται απόλυτα μιας και δεν μπορείς να βγάλεις από την εξίσωση της εκπληκτικής αυτής πρώτης ταινίας, το γεγονός ότι ο σκηνοθέτης της είναι γιος και μόνιμος συνεργάτης του Τζαφάρ Παναχί. Υπάρχουν όμως ονειρικές, ποιητικές ή ακόμη και εγγενώς σουρεαλιστικές παρεμβάσεις που προσδίδουν μια ανελαστικότητα στη φόρμα, σπάνε την οικεία αίσθηση του πραγματικού. Ενώ η δράση λαμβάνει χώρα σε ένα SUV που διασχίζει την έρημο στο δυτικό άκρο της χώρας, υπάρχει διαρκώς η αίσθηση του σετ. Ακόμη κι όταν ο φακός βγαίνει από το όχημα για να αναμετρηθεί με το άγριο φυσικό τοπίο, οι δαντελένιες οροσειρές στο βάθος μοιάζουν με στατική καρτ ποστάλ, δημιουργώντας εικόνες που φέρνουν στην ιδιοσυγκρασία ενός εικαστικού. Σε μια όχι και τόσο προχωρημένη ανάγνωση ο Πανάχ Παναχί σκηνοθετεί σε ένα υπερβατικό πεδίο, σε κατάσταση που ξεφεύγει από το κανονικό.

Ο Παναχί ισορροπεί αριστοτεχνικά μεταξύ δράματος και κωμωδίας, αξιοποιώντας παράλληλα στοιχεία από τις ταινίες αγωνίας και το μιούζικαλ

Γιατί όπως δεν μπορείς να παραβλέψεις τα γονίδια και το ταλέντο, έτσι δεν μπορείς παρά να συνυπολογίσεις πως το «Φύγαμε» είναι η πρώτη απόπειρα ενός ανθρώπου που είδε τον πατέρα του να φυλακίζεται από ένα υποκριτικό, όπως το χαρακτηρίζει κι ο ίδιος καθεστώς. Κι επιλέγει να γυρίσει μία ταινία για την οικογένεια που χωρίζεται χάρη σε μια αντίστοιχη συνθήκη. Λόγω ενός ιδεαλιστή που δεν δέχεται το συμβιβασμό και αναγκάζεται να ξενιτευτεί για να αποφύγει τις συνέπειες.

Η οικογένεια του «Φύγαμε» δεν ζει σε κανονικές συνθήκες αλλά σε ένα θέατρο του παραλόγου, όπου αδέξιοι ποδηλάτες μπαίνουν απ’ το παράθυρο για να μοιράσουν τη σοφία τους και να σπείρουν την αμφιβολία. Οι άνθρωποι μπορούν έστω για λίγο να ονειρεύονται με τα μάτια ανοιχτά πως ξαπλώσανε στ’ αστέρια. Ένα πιάνο ζωγραφισμένο στο γύψο που περιβάλλει το σπασμένο πόδι του πατέρα παίζει Σούμπερτ, αρκεί να πατήσει κάποιος που το πιστεύει τις σωστές νότες του.

Η μουσική και τα τραγούδια είναι ο πρώτος βασικός καταλύτης για το δράμα που εκτυλίσσεται στον περιορισμένο χώρο ενός αυτοκινήτου (μια φυσική επέκταση ενός αισθήματος καταπίεσης που εντείνεται από την κατάσταση στην οποία συναντάμε τους επιβάτες). Ο έτερος είναι ο μικρός γιος της οικογένειας, που δεν λέει να κάτσει ήσυχα και θέλει να ψάξει τα πάντα. Για την ακρίβεια είναι η καταπληκτική ερμηνεία ενός 6χρονου παιδιού θαύμα που ακούει στο όνομα Ραγιάν Σαρλάκ. Ο ρόλος του αποτελεί το ακρογωνιαίο εύρημα της αφηγηματικής γραμμής που επιλέγει ο Παναχί και στηρίζεται στην εκκρεμότητα και τις δυναμικές μεταξύ των επιβατών. Όλοι οι μεγάλοι γνωρίζουν τον προορισμό της αγχωμένης τους διαδρομής. Όλοι ξέρουν τι πρόκειται να συμβεί και τι διακυβεύεται αλλά δεν μπορούν να το συζητάνε γιατί δεν πρέπει να το ακούσει ο μικρός. Έτσι ο θεατής μαθαίνει σταδιακά τις λεπτομέρειες της πλοκής, ενώ υπάρχουν και πολλά που απλά τα φαντάζεται ενώνοντας τις τελείες από τα λίγα που έχει σταχυολογήσει στην πορεία.

Πρόκειται για έναν απλό αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικό μηχανισμό που δίνει βάθος και νόημα σε μια προσχηματική πλοκή. Σε μια μικρή ιστορία η οποία συμπυκνώνει το άγχος, το βάσανο, τον καημό, το γέλιο, το κλάμα και όση αγάπη μπορεί να χωρέσει ένα πεντάπορτο από το υστέρημα ενός λαού, με τον οποίο θυμίζω έχουμε χάσει πλέον επαφή. Πριν ένα μήνα το καθεστώς επέλεξε να περιορίσει κάθε δίαυλο επικοινωνίας των πολιτών μέσω του διαδικτύου. Το «Φύγαμε» (ή «Hit the Road» όπως είναι ο διεθνής τίτλος) δεν είναι αόριστος, είναι ρήμα σε επιτακτική, ένα όραμα ελευθερίας που κατάφερε να δραπετεύσει. Όσο φτάνουν σε εμάς τέτοιες εικόνες, είμαστε σίγουροι πως κι η φλόγα καίει ακόμα.