“Η τύχη είναι σχεδόν στάση ζωής: οργανώνεις το χώρο γύρω σου με τέτοιο τρόπο ώστε κάποια πράγματα να σε σαγηνεύσουν και να σε κάνουν να πιστέψεις ότι ήταν τελείως τυχαία. Γοητεύομαι από αυτό το είδος ασυνείδητης θέλησης που μεταχειρίζεται τα γεγονότα έτσι ώστε να χωράνε σε ένα χάρτη από συμπτώσεις. Η ιδέα του έρωτα είναι ιδιαίτερα επιρρεπής σε αυτό τον ιδεαλισμό, στο να πιστεύεις δηλαδή ότι η ζωή σου βρίσκεται κάτω από τη θέληση της τύχης”.
Ισως η παραπάνω δήλωση του Μέντεμ για τους Εραστές του Αρκτικού Κύκλου να αποτελεί και την καλύτερη εισαγωγή στο σύμπαν ενός μοναδικού σκηνοθέτη.
MEDEM=MEDEM. Ο σκηνοθέτης με το καρκινικό επίθετο. Το όνομά του γραμμένο με λατινικούς χαρακτήρες διαβάζεται το ίδιο και από δεξιά προς τα αριστερά όπως συχνά συμβαίνει και με τα ονόματα των ηρώων των ταινιών του. Ο κινηματογραφιστής του αθέατου. Ο φυσικός των συμπτώσεων. Ο ιχνηλάτης των ενστίκτων. Τέσσερις χαρακτηρισμοί για ένα δημιουργό τεσσάρων ταινιών. Τέσσερις λόγοι για να (ξανα)ανακαλύψετε το ισπανικό σινεμά. Ενα όνομα που θα πρέπει να απομνημονεύσετε. Ξεκινήστε διαβάζοντάς το ανάποδα.
Αποκαλεί τον εαυτό του Βάσκο, αλλά, όπως και οι ήρωες των ταινιών του, δεν αποκαλύπτει όλη την αλήθεια. Γεννημένος το 1958, ο Χούλιο Μέντεμ Λαφόντ είναι ο μεγαλύτερος γιος των πέντε παιδιών μιας φιλελεύθερης σχεδιάστριας μόδας και ενός πρώην ναζιστή αρχιτέκτονα, εγγονός ενός Γερμανού, μίας Βάσκας, ενός Γάλλου και μιας Ιταλίδας. Η πολιτιστική και πολιτική σχιζοφρένεια των οικογενειακών γονιδίων δεν απασχόλησε αρχικά τον νεαρό, ο οποίος μεγάλωνε όπως κάθε προνομιούχος αστός: φοιτώντας στα ακριβότερα σχολεία.
Η εξιδανικευμένη αγάπη και το καταδικασμένο πάθος, δύο έννοιες που μελλοντικά θα στοιχειώνουν τα φιλμ του, του χτύπησαν την πόρτα στην εφηβεία, όταν μία συμμαθήτριά του δεν ανταπέδωσε ποτέ τον έρωτά του και ο 14χρονος τότε αριστούχος αντέδρασε παρατώντας τα μαθήματα για τον αθλητισμό. Γρήγορα αναδείχτηκε σε πρωταθλητή στο τρίαθλο και το δέκαθλο, με επιδόσεις που του έδιναν το εισιτήριο για τους Ολυμπιακούς αγώνες. Εκείνος όμως, αποφασίζει να αλλάξει πάλι πλεύση και από το σκάμμα του μήκους να σκαλίσει τις κρυφές γωνιές του ανθρώπινου μυαλού σπουδάζοντας ψυχιατρική.
Η ενηλικίωση φέρνει την πολιτική επίγνωση και οι ρίξεις του χίπη γιου με τον ακροδεξιό πατέρα είναι δραματικές. “Στα δεκαπέντε μου έπαψα να πιστεύω στο Θεό. Ήμουν πολύ ακραίος, γεμάτος οργή γιατί ένιωθα εξαπατημένος και καλλιεργημένος με την πιο επικίνδυνη ηθική. Νομίζω ότι από τότε καταπραΰνω τη δυσαρέσκειά μου”. Τόσο, που ο Μέντεμ αποφασίζει να αποκηρύξει κάθε άλλη καταγωγή του και να προβάλει μόνο αυτή του Βάσκου, κάτι που αυτόματα τον βάπτιζε πολιτικό εχθρό του Φράνκο. Όταν ο δικτάτορας πέθανε, ο επαναστάτης Χούλιο γιόρτασε το γεγονός με μία δημόσια πρόποση στην αυλή του πανεπιστημίου.
Παρ’ όλη όμως την απέχθεια για τα φρονήματα του πατέρα του, ο Μέντεμ συμμεριζόταν ένα πάθος του: το σινεμά. Ο πατέρας του είχε μία συλλογή από 8χτάρες κάμερες, τις οποίες ο γιος “δανειζόταν” κρυφά τα βράδια, πειραματιζόμενος με τις φωτοσκιάσεις και το βάθος πεδίου. Λίγο αργότερα οι ίδιοι πειραματισμοί θα έπαιρναν τη μορφή ταινιών μικρού μήκους. Επιπλέον, ο νεαρός καλλιτέχνης θα κατέθετε τις σκέψεις του για τη μαγεία της εικόνας σε περιοδικά και εφημερίδες, στα οποία κρατούσε την κινηματογραφική στήλη.
Λίγο πριν κλείσει τα 21 του χρόνια, ο αριστούχος που μεταμορφώθηκε σε πρωταθλητή, ο δρομέας που ήθελε να γίνει ψυχίατρος και ο κριτικός κινηματογράφου που βρήκε το χρόνο να αποφοιτήσει με πτυχίο Παθολόγου-Χειρουργού, αποφάσισε ότι ο έρωτάς του ήταν ένας: η κάμερα. Ως σκηνοθέτης άλλωστε δε θα χρειαζόταν πλέον να επιλέγει.
Θα μπορούσε να ακολουθήσει ελεύθερα την αχαλίνωτη φαντασία και τις υπαρξιακές εμμονές στα σκοτάδια της ανθρώπινης ψυχής, στους μύθους της εθνικής του κληρονομιάς και στο μαγικό ρεαλισμό των εικόνων, των ενστίκτων και των συναισθημάτων. Αυτό το κινηματογραφικό σύμπαν θα κατοικείται από τα φαντάσματα των Γκαρσία Μάρκες, Μπόρχες, Ντοστογιέφσκι, των αρχαίων ελληνικών τραγωδών, του Φρόιντ, του Μπουνιουέλ και της συμμαθήτριας που δεν ενέδωσε ποτέ.
Ό,τι παράγεται αποτελεί για τον ποιητή-σκηνοθέτη “συναισθηματική αυτοβιογραφία”.
Μια αυτοβιογραφία σμιλεμένη σε ταινίες, ιδέα και εμπειρία μαζί. Ο Χούλιο Μέντεμ ετοιμάζει καινούρια ταινία. Εμείς εδώ θα περιμένουμε για μια ιστορία που αρχίζει και τελειώνει για να φτάσει ξανά στην αφετηρία της και, μέσα από τον έρωτα, να ξαναγεννηθεί. Χωρίς τέλος…
Κωνσταντίνος Κοντοβράκης, Πόλυ Λυκούργου
