&00 Ενα βάναυσο αυτοβιογραφικό βιβλίο που ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών όταν εκδόθηκε, μια ταινία που δίχασε το κοινό που την παρακολούθησε αλλά και την κριτική επιτροπή του φετινού φεστιβάλ Καννών. Στη Δασκάλα του Πιάνου υπάρχει ένας συναισθηματικός λαβύρινθος που η Ιζαμπέλ Ιπέρ μας προτρέπει να ακολουθήσουμε προκειμένου να ανακαλύψουμε “την ψυχή πίσω από την ψύχωση της αμφιλεγόμενης ηρωίδας”. Η συγγραφέας Ελφρίντε Γελινέκ μας βοηθά να βρούμε διέξοδο σε μια από τις πιο πολυσυζητημένες δημιουργίες της χρονιάς.
Ενας θεμελιώδης κανόνας του σινεμά που εδώ και μια δεκαετία φέρει την υπογραφή του αυστριακού Μίκαελ Χάνεκε είναι η παρατήρηση. Μια ψυχρή και ερευνητική κάμερα πραγματεύεται το θέμα της χωρίς να το αγγίζει, αποστασιοποιείται εξαρχής από όσα που διηγείται, καταγράφει δίχως να σχολιάζει. Αυτή η ενίοτε αντι-δραματουργική τακτική διαπερνά όλο σχεδόν το έργο του, φέρνοντάς το συχνά στις διαστάσεις μιας φιλμικής κοινωνιολογικής μελέτης.
Η Δασκάλα του Πιάνου υπηρετεί έξοχα αυτή την προσωπική του τακτική με τα θέματα που κάθε φορά διαλέγει να διαχειριστεί, φέρνοντας το σκηνοθέτη σε επαφή με μια εξίσου αντικομφορμίστρια και πολυσυζητημένη καλλιτέχνιδα της χώρας του, οι δημιουργικές του ομοιότητες με την οποία είναι παραπάνω από σαφείς. Όπως κι εκείνος, η Ελφρίντε Γελινέκ έχει κατηγορηθεί αρκετές φορές για το προκλητικό και άκρως συζητήσιμο περιεχόμενο των βιβλίων της. Η ίδια δεν αρνείται ότι ανήκει σε μια ιδιόρρυθμη κατηγορία λογοτεχνών που έλκονται από τα φύσει σκοτεινά θέματα και αρέσκονται να αφήνουν τις εξιδανικεύσεις και τις φωτεινές εξιστορήσεις στους άλλους, για να μπήξουν ανενόχλητοι το μαχαίρι σε υπαρκτές, ανοιχτές πληγές.
Η πολύκροτη “Πιανίστρια” τράβηξε την προσοχή του Χάνεκε, ένα μυθιστόρημα που η συγγραφέας δημοσίευσε το 1983, όταν άγγιζε τα σαράντα, ηλικία της ηρωίδας της. Μέσα από την ιστορία της σεξουαλικά καταπιεσμένης και ψυχολογικά ασταθούς Ερικα, η Γελινέκ κατέθεσε μερικές από τις πιο απόκρυφες και δυσάρεστες πτυχές της δικής της ζωής. Χωρίς να έχει αρνηθεί την αυτοβιογραφική χροιά του βιβλίου της, καθόλου άδικα ουδέποτε φάνηκε διατεθειμένη να τα αναλύσει. Όπως ακριβώς και η πρωταγωνίστρια του πιο περιβόητου πονήματός της, η Ελφρίντε έτυχε άριστης κλασικής μουσικής καλλιέργειας, πέρασε μια αρκετά προβληματική εφηβεία δίπλα σε έναν πατέρα που άφησε την τελευταία του πνοή σε ψυχιατρικό άσυλο και έζησε μαζί με μια τυραννική μητέρα που είχε εναποθέσει όλα τα όνειρα και τις προσδοκίες της στην καλλιτεχνική αναγνώριση της πιανίστριας κόρης της, ενώ γινόταν όλο και πιο φορτική βλέποντάς τις να διαψεύδονται. Υπάρχει επιπλέον και μια φυσική ομοιότητα που η Γελινέκ διακρίνει ανάμεσα στην ίδια και την Ιζαμπέλ Ιπέρ, η οποία ανέλαβε να υποδυθεί την ηρωίδα της στην οθόνη. “Στην ουσία όμως” καταλήγει η ίδια “εμπιστεύτηκα το βιβλίο μου στον Χάνεκε, επειδή ξέρω ότι αντιμετωπίζει τη δουλειά του σαν επιστήμονας που μελετά τη ζωή των εντόμων, τηρώντας κι αυτός μια απόσταση απέναντι στα θέματα και τους χαρακτήρες του”.
Το φθινόπωρο του 2000, την ίδια ακριβώς περίοδο που ο Χάνεκε ξεκινούσε γυρίσματα, η μητέρα της συγγραφέως πεθαίνει, στα 97 της χρόνια. Αρκετό καιρό πριν, είχε χάσει εντελώς τα λογικά της. Η κόρη της είχε προηγουμένως εγκαταλείψει τη μητρική κατοικία και τη συναισθηματικά καταπιεστική ζωή κοντά της.
Απόσπασμα από το άρθρο του Λουκά Κατσίκα που δημοσιεύτηκε στο τεύχος 129 του Περιοδικού ΣΙΝΕΜΑ.
Διαβάστε επίσης: Συνέντευξη: Ιζαμπέλ Ιπέρ, η Σιδηρά Κυρία
