Ή πως η τζαζ μουσική συνάντησε το σινεμά. Ετσι ή αλλιώς, η σχέση τους αποδείχτηκε πολύχρονη κι απρόβλεπτη, βουτηγμένη στο μύθο και φτιαγμένη από μικρές συναντήσεις. Σαν τις δέκα που ακολουθούν…
Από τον Θοδωρή Κουτσογιαννόπουλο
η πρώτη εντύπωση μετράει
Τhe Jazz Singer (1929)
Ιστορικής σημασίας, η πρώτη ομιλούσα ταινία και μια από τις πιο επιτυχημένες της πρώτης περιόδου του σινεμά έκανε ένα καλό, αλλά προκάλεσε και μια παρεξήγηση: με τον τίτλο του εκλαϊκευσε το μουσικό ιδίωμα που γνώριζε δόξες στη δεκαετία του 20. Κατά τ άλλα, όμως, αυτό το εβραίικο μελόδραμα που έκανε σταρ τον Αλ Τζόλσον δεν έχει μεγάλη σχέση με το είδος της τζαζ, αυστηρά ή και χαλαρά μιλώντας. Ακόμη λιγότερη επαφή με το «σπορ» έχει το ατυχές ριμέικ του 1980, με τον Νιλ Ντάιμοντ, τον οποίο όμως βοήθησε πολύ δισκογραφικά στην τελευταία αναλαμπή της καριέρας του. «Τι σχέση έχει ο Νιλ Ντάιμοντ με την τζαζ και η τζαζ με το Νιλ Ντάιμοντ;» αναρωτήθηκε το Variety, και είχε δίκιο.
κατακτώντας την Ευρώπη
Round Midnight (1986)
Φόρος τιμής του Μπερτράν Ταβερνιέ στην τζαζ και τους μουσικούς της. Η ιστορία του μαύρου μουσικού που περνά τις τελευταίες του μέρες στο Παρίσι είναι γεμάτη με αναφορές στον Μπαντ Πάουελ και τον Λέστερ Γιάνγκ, αντιπροσωπεύοντας παράλληλα μια ολόκληρη γενιά από αυτοεξόριστους τζαζίστες που δεν είχαν δουλειά στην Αμερική και έβρισκαν δημιουργικό καταφύγιο στην Ευρώπη (Σκανδιναβία και Γαλλία, κυρίως) μετά τον πόλεμο. Ο σαξοφωνίστας Ντέξτερ Γκόρντον είναι σπαρακτικά λιτός στον κεντρικό ρόλο, αλλά ο Χέρμπι Χάνκοκ έφυγε με το Οσκαρ για τη μουσική του επένδυση, ανακεφαλαιώνοντας ουσιαστικά γνωστά πράγματα και διασκευάζοντάς τα με ενότητα ύφους.
big band Jimmy
The Glenn Miller Story (1953)
Λουσάτη παραγωγή που χρησιμοποιεί την τζαζ ως μαλακό στήριγμα για την αφήγηση μιας πολύ δραματικής ιστορίας, της ανόδου στο στερέωμα των big bands του καλόκαρδου, ευγενέστατου τρομπονίστα Γκλεν Μίλερ και του τραγικού του θανάτου, όταν το αεροπλάνο του εξαφανίστηκε κατά τη διάρκεια του Β Παγκοσμίου Πολέμου. Σε μια από τις πρώτες του δουλειές στο σινεμά, ο Χένρι Μαντσίνι επιμελήθηκε μοναδικά τον ήχο και ο Τζέιμς Στιούαρτ, με τη χαρισματική του άνεση, ξανάκανε μόδα την τζαζ της μεγάλης ορχήστρας που μονοπωλούσε τα ραδιόφωνα στα 40s.
μια τζαζ σκληράδα
West Side Story (1961)
Το μιούζικαλ των Μπερνστάιν και Σοντχάιμ διακατέχεται αναγκαστικά από τις δομές του λιμπρέτο και της μουσικής που επιτάσσει το Μπρόντγουεϊ, αλλά δεν παραλείπει να διαποτίζει την ανακαινισμένη του παραλλαγή στον μύθο του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας με μια τζαζ σκληράδα, ευπρόσδεκτη αντίστιξη στη ζαχαρωτή αισιοδοξία που χαρακτηρίζει την πλειονότητα του είδους. Το «Gee Officer Crupke» και το «Jet» το αποδεικνύουν, την ίδια στιγμή που τα εξωτερικά γυρίσματα επιτείνουν την αίσθηση του ρεαλισμού. Αν δεν ντουμπλάριζε και η ουδέτερη Μάρνι Νίξον τη Νάταλι Γουντ, τα πράγματα θα ήταν πιο πρωτότυπα.
το απαλό άγγιγμα του Χένρι Μαντσίνι
Βreakfast At Tiffanys (1961)
Η απαλή τζαζ του Χένρι Μαντσίνι έδεσε τέλεια με την αιθέρια Χόλι Γκολάιτλι/ Οντρεϊ Χέπμπορν. Μετά το τηλεοπτικό «Ρeter Gunn», ο Αμερικανός μουσικός εδραίωσε έναν ήχο που αποτέλεσε σταθερά για τη δεκαετία του 60, επηρέασε αμετάκλητα πολλές επερχόμενες ταινίες και επανεκτιμήθηκε αργότερα ως πρόδρομος της easy listening, στη μορφή που γεννήθηκε από τον κινηματογράφο. Πήρε τα δύο πρώτα του Οσκαρ και, εκτός από τον ποπ ύμνο «Μoon River», το σάουντρακ κρύβει έμπνευση και τεχνική που δεν ξεπεράστηκαν έκτοτε.
σε ρετρό ρυθμούς
Cotton Club (1984)
Ο Φράνσις Φορντ Κόπολα μάζεψε αρκετή από τη δημιουργική παρέα του Νονού κι έδωσε τη χαριστική βολή στην αμερικανική του καριέρα, τουλάχιστον από πλευράς χρηματοδότησης. 50 εκατομμύρια δολάρια στοίχισε η μαφιόζικου προσανατολισμού εκδρομή του στο φημισμένο κλαμπ του Χάρλεμ στον Μεσοπόλεμο, ενώ το καστ περιέχει και μερικές εκπλήξεις- ο Τζο Νταλεσάντρο ως Λάκι Λουτσιάνο! Για την άφθονη μουσική, πάντως, κανείς δεν μπορεί να φέρει αντιρρήσεις. Πολλές οι εντυπωσιακές εμφανίσεις στο φιλμ, αλλά την ενέργεια του αγέραστου Καμπ Κάλογουεϊ με το «Μinnie The Μoocher» δεν την συναγωνίζεται κανείς.
στον παράδεισο της τζαζ
Ρaris Blues (1961)
Ο Πολ Νιούμαν και ο Σίντνεϊ Πουατιέ παίζουν δύο Αμερικανούς μουσικούς που ζουν και εργάζονται στον παράδεισο της τζαζ της δεκαετίας του 50, το Παρίσι. Ολα πάνε καλά ώσπου μπαίνουν δύο γυναίκες στη ζωή τους και τους βάζουν σε πειρασμό να επιστρέψουν στην Αμερική. Αυτό που πραγματικά αξίζει σε αυτό το μάλλον ξεχασμένο ερωτικό μελόδραμα είναι το συμπαθέστατο σάουντρακ του Ντιουκ Ελινγκτον. Εμφανίζεται και ο εκλεκτός μαϊντανός της εποχής, ο Λούις Αρμστρονγκ, το αντίστοιχο του Ζαμπέτα όποτε υπήρχε σε ελληνική ταινία έξοδος στα μπουζούκια- για την καλύτερη κινηματογραφική εμφάνισή του, ανατρέξτε φυσικά στο Hello, Dolly!…
ένα αστέρι ξαναγεννιέται
Νew York, New York (1977)
Ο Μάρτιν Σκορσέζε δεν ξέρει πώς ακριβώς να μασκαρέψει την επείγουσα ανάγκη του να σκηνοθετήσει κάτι από την ατμόσφαιρα των big bands στη δεκαετία του 40 και σκέφτεται το απλούστερο σενάριο. Ξαναφτιάχνει το Ενα Αστέρι Γεννιέται την ίδια χρονιά που η Στρέιζαντ γυρίζει την επίσημη τρίτη εκδοχή, με την αντίπαλο Λάιζα Μινέλι στον πρωταγωνιστικό ρόλο, κόρη της Τζούντι Γκάρλαντ, η οποία είχε πρωταγωνιστήσει στη βερσιόν του 1954! Στο ρόλο του απερχόμενου… όχι ακριβώς ειδώλου, ο σαξοφωνίστας Ρόμπερτ ντε Νίρο στον λιγότερο πειστικό ρόλο του από την παραγωγική πρώτη του δεκαετία στο σινεμά. Ούτε μιούζικαλ, ούτε πρόζα, το απαισιόδοξο, αμήχανο φιλμ του Σκορσέζε δεν φείδεται μουσικής, αλλά, πέρα από κάποιες ωραίες στιγμές, χάνεται στα βάθη της μεγάλης διάρκειας του.
in the mood for jazz
Ασανσέρ Για Δολοφόνους (1957)
Πολύ συχνά ταυτίζουμε την τζαζ με σκιές, ιδιαίτερη ατμόσφαιρα, βροχή, καμπαρντίνες και τσιγάρα. Το Ασανσέρ Για Δολοφόνους του Λουί Μαλ ευθύνεται γι αυτήν την εικόνα, με το ύφος θρίλερ, τους άψογους Ζαν Μορό και Μορίς Ρονέ στούς ρόλους των παράνομων εραστών που ετοιμάζονται για τον λυτρωτικό φόνο, και, κυρίως, με το υπέροχο αυτοσχεδιαστικό σκορ του Μάιλς Ντέιβις. Η μουσική του μαζί με εκείνη του Αρτ Μπλέικι και των Jazz messengers για τις Επικίνδυνες Σχέσεις του Βαντίμ, πάλι με τη Μορό, χαρακτήρισε μια ολόκληρη φουρνιά γαλλικών φιλμ εκείνης της δεκαετίας, στα οποία οι μαύροι καλλιτέχνες της τζαζ συνεισέφεραν σημαντικά, τόσο στον ήχο όσο και στο στιλ.
μια άλλη εκδοχή
Αll That Jazz (1979)
Το τελευταίο φιλμ της δεκάδας… δηλώνει την τζαζ στον τίτλο, αλλά δεν χαρακτηρίζεται μουσικά από αυτήν. Περισσότερο αφιερώνεται στην τζαζ τεχνοτροπία στο χορό, όπως την εφηύρε και τελειοποίησε στο θέατρο και το σινεμά ο αυτοκαταστροφικός ήρωας της ταινίας- στην ουσία, ο ίδιος ο μεγάλος Μπομπ Φόσι. Κάννες και Οσκαρ τίμησαν μια μοναδική, άναρχη ταινία με θέμα τις εμμονές, τα πάθη και τον θάνατο. Αποτελεί ένα βήμα μπροστά -το τελευταίο, όπως ήρθαν τα πράγματα- για τον πάντα πειραματικό και φρέσκο Φόσι.
jazzman Clint
Στο Bird ο Κλιντ Ιστγουντ κατέθεσε τη μεγάλη του αγάπη για την τζαζ με ένα παθιασμένο, σχεδόν ρομαντικό αφιέρωμα στον πρωτοπόρο σαξοφωνίστα Τσάρλι Πάρκερ. Είναι η πρώτη του ταινία που του απέφερε βραβείο στις Κάννες, για την ερμηνεία του Φόρεστ Γουίτακερ, και άνοιξε τον δρόμο για την καλλιτεχνική του ενασχόληση με πολλά κινηματογραφικά είδη. Κάθε φορά, ο χτύπος της καρδιάς στις ταινίες του είναι το μελαγχολικό μουσικό θέμα που σκαρώνει στα πλήκτρα του πιάνου ο ίδιος και «γυαλίζει» ο ενορχηστρωτής και φίλος του Λένι Νιχάουζ. Θ.Κ.
the jazz screen
H μουσική τζαζ βρήκε τον δρόμο της στη θεματολογία κινηματογραφικών ταινιών αντάξιων της μουσικής σημασίας της, συχνά όμως όχι και τόσο διάσημων. Ενδεικτικά, ο Σπάικ Λι στο σπουδαίο Mo Better Blues κατάφερε να αποτυπώσει με σπάνια συναισθηματική δύναμη το γνήσιο πάθος ενός μουσικού της τζαζ. Κάτι ανάλογο είχε επιχειρήσει πριν από χρόνια το Young Man With Α Horn, με τον Κερκ Ντάγκλας στο ρόλο ενός αλκοολικού τζαζίστα, δίνοντας έμφαση στον αυτοκαταστροφικό χαρακτήρα του. Φανταστική… βιογραφία ήταν το Συμφωνίες Και Ασυμφωνίες (φωτό) του Γούντι Αλεν με τον Σον Πεν ως ταλαντούχο μα επίσης αυτοκαταστροφικό μουσικό. Στην ίδια θεματική… φλέβα, ο Φρανκ Σινάτρα είναι ένας ντράμερ της τζαζ εθισμένος στην ηρωίνη στον Ανθρωπo Με To Χρυσo Χέρι του Οτο Πρέμινγκερ, ταινία που ξεχώρισε και για το πολύ καλό της σάουντρακ. Ενας ακόμα μεγάλος σκηνοθέτης, ο Ρόμπερτ Αλτμαν, στο Kansas City αναβίωσε με ξεχωριστό τρόπο την ατμόσφαιρα στα τζαζ στέκια του Κάνσας. Α.Κ.
