H Νεκρή Νύφη του Τιμ Μπάρτον και οι Γουάλας Και Γκρόμιτ της εταιρείας Aardman, δυο ταινίες animation… αλλιώτικες από τις άλλες, έφτασαν στις αίθουσες σχεδόν ταυτόχρονα. Μας θύμισαν ότι τα κινούμενα σχέδια δεν είναι υπόθεση μόνο της Disney και των συνεχιστών της και μας οδήγησαν σε μια συναρπαστική αναδρομή στην κρυφή ιστορία των καρτούν…
Από τους Κατερίνα Ανδρεάκου, Θανάση Πατσαβό, Λευτέρη Ταρλαντέζο
1914 – Ο Γoυίνσoρ ΜακΚέΪ κι ο δεινόσαυρος
Ο κομίστας Τζόρτζ ΜακΜάνους βάζει στοίχημα ότι ο Γουίνσορ ΜακΚέι δεν θα μπορούσε με οποιονδήποτε τρόπο να φέρει έναν δεινόσαυρο στη ζωή. Ο ΜακΚέι δέχεται την πρόκληση, και η «Gertie The Dinosaur», το πρώτο animation με ήρωα δεινόσαυρο, «ζωντανεύει» στην οθόνη και περνά στην ιστορία.
Ο ΜακΚέι, επονομαζόμενος και πατέρας των κινουμένων σχεδίων, υπήρξε o οδηγός ευφυϊα της νέας αισθητικής επανάστασης του animation. Γνωστός κομίστας, άρχισε να εμφανίζεται στο θέατρο βοντβίλ της εποχής και να εμπλουτίζει με κινούμενα σχέδια το νούμερό του. Στα 1910 χρησιμοποιεί χαρακτήρες από το Little Nemo και στα 1912 δημιουργεί σατιρικό κομμάτι με τίτλο How Α Mosquito Operates. Το ίδιο έτος υπογράφει το θαυμαστό Gertie The Dinosaur, με περισσότερα από 10.000 σχέδια (σχεδιασμένα από τον ίδιο και τον Τζον Φιτζσίμονς) και διάρκεια 5 λεπτών. Ο ΜακΚέι δεν «δείχνει» απλώς την ταινία, «κάνει διάλογο» με την Γκέρτι, δίνοντάς της οδηγίες και αντιδρώντας στις πράξεις της. Το φιλμ προβλήθηκε με τεράστια επιτυχία σε ολόκληρο τον κόσμο το 1914, με ζωντανό πρόλογο και επίλογο. Κατόπιν, ο ΜακΚέι κατάφερε να φτιάξει τουλάχιστον εννέα ταινίες με κινούμενα σχέδια μέχρι το 1922, μα πέθανε αγνοημένος το 1934. Από τη δεκαετία του 50 κι έπειτα, η δουλειά αυτού του σπουδαίου οραματιστή επανεκτιμήθηκε. Ο Τσακ Τζόουνς κάποτε ανέφερε: «Οι δυο πιο σημαντικοί άνθρωποι στο animation είναι οι ΜακΚέι και Ντίσνεϊ, και δεν είμαι σίγουρος ποιος πρέπει να αναφερθεί πρώτος».
Λ.Τ.
1928 – Η Λότε Ράινιγκερ κι ο πρίγκιπας Αχμέντ
Η Γερμανίδα Λότε Ράινιγκερ ήταν η κυριότερη εκπρόσωπος του «animation σιλουέτας» (με πάνω από 50 φιλμ). Το 1919 ολοκλήρωσε το πρώτο της φιλμ σκιαγραφιών. Το 1923 δημιούργησε μια πολύπλοκη φιγούρα σκιαγραφίας για μια ονειρική σκηνή των Νιμπελούγκεν του Φριτζ Λανγκ. Μεταξύ του 1923 και του 1926, με βοήθεια από τρεις animators και κάμεραμαν τον σύζυγό της, δημιούργησε το The Adventures Of Prince Achmed, ένα από τα πρώτα animation μεγάλου μήκους. Εδώ φάνηκε η εξαιρετική ικανότητά της στη δημιουργία γοητευτικών χαρακτήρων μέσω του περίπλοκου σχεδίου και μια εκπληκτικά χαριτωμένη αίσθηση κίνησης. Με την εμφάνιση του ήχου, έκανε μια σειρά μικρού μήκους βασισμένη στη μουσική του Μότσαρτ. Στα χρόνια της δεκαετίας του 30, τα cells (ζελατίνες) έγιναν η κυρίαρχη τεχνική σχεδίασης, με συνέπεια η δουλειά της να γίνει λιγότερο εμπορεύσιμη. Επειδή όμως το animation της σιλουέτας απαιτεί ιδιαίτερη υπομονή και ξεχωριστή ικανότητα, αλλά όχι απαραίτητα μεγάλο κόστος παραγωγής, η Ράινιγκερ ήταν σε θέση να συνεχίσει να δημιουργεί μέχρι τη δεκαετία του 70.
Λ.Τ.
1933 – Ο ΑΛΕΞΑΝΤΡ ΑΛΕΞΕΓΙΕΦ στο φαλακρό βουνό
Η «Οθόνη με καρφίτσες» (pin screen animation ή pinboard technique) είναι το πρώτο σύστημα μηχανικής δημιουργίας σχεδίων. Ο μεγαλοφυής δημιουργός του, ο Ρώσος Αλεξάντρ Αλεξέγιεφ, που ξεκίνησε με εικονογραφήσεις βιβλίων, έφτιαξε μια ορθογώνια άσπρη οθόνη, φωτισμένη από τέσσερις γωνίες με τέσσερις προβολείς, με χιλιάδες καρφίτσες τοποθετημένες ανά χιλιοστό. Οι καρφίτσες μπήγονται στην επιφάνεια της οθόνης λιγότερο ή περισσότερο, δημιουργώντας αντίστοιχα σκιές. Με τις σκιές αυτές δημιουργούνται ανάλογες ανάγλυφες φιγούρες, που φωτογραφίζονται καρέ-καρέ. Ανάλογα με το βάθος των καρφιτσών, η επιφάνεια εμφανίζεται άσπρη, μαύρη ή γκρίζα. Με αυτό τον τρόπο γύρισε ο Αλεξέγιεφ την (πρώτη του κι υπέροχη) οκτάλεπτη ταινία Μια Νύχτα Στο Φαλακρό Βουνό (1933), βασισμένος στη μουσική του Μουσόργκσκι). Οι ζωντανές γκραβούρες είναι γεμάτες λεπτότητα και φινέτσα, ενώ η εκπληκτική άνεση στην εφαρμογή της δύσκολης τεχνικής χαρακτηρίζει τις διαδοχικές μεταμορφώσεις αυτών των γκροτέσκων, απειλητικών και κάπως μακάβριων φιγούρων.
Ο Αλεξέγιεφ γεννήθηκε στο Καζάν και πέρασε την παιδική του ηλικία στην Κωνσταντινούπολη, όπου ο πατέρας του ήταν στρατιωτικός ακόλουθος. Κατά την διάρκεια της ρωσικής επανάστασης ήταν μαθητής στρατιωτικής σχολής. Το 1921 μετοίκησε στη Γαλλία όπου σπούδασε ζωγραφική, εργάστηκε στο θέατρο σχεδιάζοντας σκηνικά και κοστούμια και αφιερώθηκε στην εικονογράφηση και το animation. Παντρεύτηκε την πλούσια Αμερικανίδα Κλερ Πάρκερ, η οποία το 1930 σπούδαζε τέχνη στο Παρίσι. Οι δυο τους γύρισαν αρκετές ταινίες animation. Το 1962 έκαναν τους τίτλους της ταινίας του Ορσον Γουέλς Η Δίκη. Η Πάρκερ πέθανε το 1981 και ο Αλεξέγιεφ το 1982.
Λ.Τ.
1972 – Ο ΡΑΛΦ ο πονηρός
Εχοντας ήδη κοσμήσει το τηλεοπτικό κανάλι CBS με μερικούς άκρως εξωφρενικούς σούπερ ήρωες , ο Ραλφ Μπάκσι, ένας Παλαιστίνιος μεγαλωμένος στο Μπρούκλιν, θα δημιουργήσει με το κινηματογραφικό του ντεμπούτο το πρώτο ακατάλληλο για ανηλίκους καρτούν στην ιστορία του Χόλιγουντ. Μπορεί ο underground σκιτσογράφος Ρόμπερτ Κραμπ, στα δημοφιλή κόμικς του οποίου βασιζόταν ο χαρακτήρας του ξεδιάντροπου γάτου Φριτς, να μην έδωσε ποτέ τη συγκατάθεσή του για την ταινία (ο Μπάκσι και ο παραγωγός του Στιβ Κραντζ πλεύρισαν εν αγνοία του τη σύζυγό του για να αποσπάσουν τα δικαιώματα), ωστόσο αυτό δεν την εμπόδισε να γίνει απρόσμενη cult επιτυχία.
Με αναφορές σε Αγγελους της Κόλασης, Μάυρους Πάνθηρες και sex, drugs & rock n roll, η ταινία στάθηκε ένα ανεπανάληπτο ψυχεδελικό ταξίδι μακριά από τα χαριτωμένα κινούμενα σχέδια στα οποία ήταν συνηθισμένοι οι Αμερικανοί.
Η εικονογράφηση των περιπετειών του Φριτς, φοιτητή στη Νέα Υόρκη των 60s, ο οποίος χρησιμοποιεί τις μοδάτες αμπελοφιλοσοφίες της χίπικης κουλτούρας για να ρίξει γκόμενες και να μαστουρώσει φθηνά, όχι μόνο κατέρριψε τα ταμπού των καρτούν, αλλά συνέλαβε με τρόπο αθυρόστομο την απότομη συνειδητοποίηση της υποκρισίας μιας ολόκληρης εποχής.
Αφήνοντας τον Κραντζ να γυρίσει μόνος του το κατώτερο σίκουελ The Nine Lives Of Fritz The Cat δύο χρόνια μετά, ο Μπάκσι θα συνεχίσει να δημιουργεί ασεβή κινούμενα σκίτσα με τα Heavy Traffic και Coonskin, για να μεταπηδήσει κάποια στιγμή στα πιο συμβατικά fantasy έπη Wizards, Lord Of The Rings και Fire And Ice.
Η επιτυχία που γνώρισε με το περιθωριακό γατί του, ωστόσο, δεν θα επαναληφθεί ποτέ. Θ.Π.
1973 – Ο Ρενέ Λαλoύ στον άγριο πλανήτη
Ο Γάλλoς σκηνoθέτης, animator, μαριονετίστας, ζωγράφος και σεναριογράφος Ρενέ Λαλού γεννήθηκε το 1929 στο Παρίσι και πέθανε το 2004. Γύρισε πολλά καρτούν μικρού μήκους και τρία αριστουργηματικά μεγάλου μήκους, τα Ο Αγριος Πλανήτης(1973) μαζί με τον Ρολάν Τοπόρ, Les Maitres Du Temps (1981) με τους Μοέμπιους και Ζαν Πατρίκ Μανσέτ και Gandahar (1987) με τον Φιλίπ Καζά, όλα τους εξαίρετα animations επιστημονικής φαντασίας. Ονειρικός μα και ουμανιστής στο ύφος, ο Λαλού εργάστηκε επί τέσσερα χρόνια για την πραγματοποίηση του Αγριου Πλανήτη του, μια ταινία που αποτέλεσε σημείο αναφοράς για το ευρωπαϊκό κινούμενο σκίτσο. Τα εμπνευσμένα σχέδια του Τοπόρ είναι ψυχρά, άγρια, εφιαλτικά, απειλητικά, μαγικά και προσεγγίζουν την αισθητική του Ιερώνυμου Μπος, περιγράφοντας τα υπερ-εξελιγμένα όντα ενός πλανήτη, δωδεκάμετρα ανθρωποειδή που χρησιμοποιούν ανθρώπους ως κατοικίδια και πειραματόζωα… Λ.Τ.
1979 – Το μεγάλο παραμύθι του ΓΙΟΥΡΙ ΝΟΡΣΤΑΪΝ
Ο γεννημένος το 1941 Ρώσος Γιούρι Νορστάιν θεωρείται θρυλική μορφή του κινουμένου σχεδίου και το πολυβραβευμένο Skazka Skazok (Το Παραμύθι Των Παραμυθιών) αποτελεί το απόλυτο αριστούργημα του, ένα από τα πιο όμορφα animations που έγιναν ποτέ. Το Παραμύθι των Παραμυθιών είναι ένα αινιγματικό φιλμ, γεμάτο κρυφά μηνύματα, σύμβολα και αδιαπέραστες μεταφορές: Αναμνήσεις από το Β Παγκόσμιο Πόλεμο, ένας μικρός γκρίζος λύκος, ένα μωρό, ψημένες πατάτες, ένας πράος ταύρος, ένα κορίτσι, ένας ποιητής με μια άρπα, γιγαντιαία μήλα που πέφτουν στο χιόνι, εγκαταλειμμένα αυτοκίνητα, ζευγάρια χορευτών, λογοτεχνικοί χαρακτήρες και φιγούρες της ιστορίας… Ολα αυτά ο Νορστάιν τα αποκαλεί «οπτική μνήμη» και τα επενδύει με κλασική μουσική και τζαζ μελωδίες του 30.
Το Παραμύθι Των Παραμυθιών, χρησιμοποιώντας αποσπασματικές εικόνες σε έντονα κοντράστ, έχει τις ρίζες του στην ρωσική ιστορία. Συνδυάζει μνήμες της παιδικής ηλικίας και του πολέμου και αντιπαραβάλλει το ρομαντικό παρελθόν με το φθαρμένο παρόν. Ψηφίστηκε ως το «καλύτερο φιλμ animation όλων των εποχών» στο Los Angeles Olympic Arts Festival το 1984.
Γιος εργάτη, ο Νορστάιν είχε μια ιδιόρρυθμη μα γοητευτική προσωπικότητα, βαθιά επηρεασμένη από τα χρόνια του πολέμου. Αν και το σύνολο της ολοκληρωμένης εργασίας του στο animation δεν ξεπερνά τα 80 λεπτά (!), η τεράστια επίδραση του έργου του τον αναδεικνύει ως έναν από τους σημαντικότερους animators όλων των εποχών. Στα animations του χρησιμοποιεί μια ειδική τεχνική, αναμειγνύοντας πολλαπλά επίπεδα γυαλιού, δίνοντας στις δημιουργίες του μια τρισδιάστατη οπτική. Οι γεμάτοι ποιητική ατμόσφαιρα μύθοι του εκπέμπουν συγκίνηση και νοσταλγία.
Λ.Τ.
1987 – Ο ΚΑΤΣΟΥΧΙΡΟ ΟΤΟΜΟ και ο Ακίρα
Τα manga & anime στην Ιαπωνία δεν έχουν πολύ καλή σχέση με τον «γλυκό» κόσμο του Disney. Κοινά στοιχεία των ιαπωνικών anime αποτελούν η νεανική ηλικία, η αγάπη για τη βία και η μανία της εξέγερσης. Ο βασικός εκπρόσωπος αυτού του ρεύματος είναι το cyberpunk Akira του 1987 (βασισμένο στο ομώνυμο manga του 1982) του Κατσουχίρο Οτόμο. Εμβλημα μιας σκληρής underground κουλτούρας, το καλύτερο anime όλων των εποχών πέρασε τα σύνορα και έγινε σύμβολο των manga και anime στον Δυτικό κόσμο. Το φουτουριστικό Τόκιο του 2019, χτισμένο στα ερείπια της κατεστραμμένης από πυρηνικά παλιάς πόλης, είναι μια εφιαλτική μεγαλούπολη που δεν ξέρει τι θα πει ήλιος, γιατί το φως του κρύβεται από θεόρατους ουρανοξύστες κι ένα πηχτό νέφος. Τεράστιες επιγραφές νέον αναβοσβήνουν και γιγαντιαίες οθόνες τηλεόρασης παίζουν το πρόγραμμα τους, ενώ στους δρόμους της κινούνται φρενιασμένα συμμορίες μοτοσικλετιστών, τρομοκράτες και μπάτσοι με υπερβάλλοντα ζήλο. Οι δρόμοι μυρίζουν επανάσταση. Ολοι ψάχνουν για τον Ακίρα, μια μυστηριώδη δύναμη που θα μπορούσε να καταστρέψει τον πλανήτη. Η κοινωνία στα κόμικς του Οτόμο περιγράφεται ρεαλιστικά μα κυνικά στα έξοχα σενάριά του, ενώ το σχέδιο και η κίνηση είναι εξίσου ρεαλιστικές για τα υπερ-στιλιζαρισμένα δεδομένα των anime. Οι σκηνές βίας είναι τόσο επιτυχημένες, ώστε ξεχνάς πως βλέπεις κινούμενα σχέδια. Οσο για το δημιουργικό στίγμα της ταινίας, ο εστέτ πειραματιστής- σκηνοθέτης του cult Tetsuo Σίνια Τσουκαμότο είχε δηλώσει «εάν τα Blade Runner και Videodrome είναι οι γονείς, τότε το Akira είναι ο γιος και το Tetsuo είναι ο αδελφός του Αkira». Διόλου τυχαίο σχόλιο για ένα δυσοίωνο φιλμ που χρησιμοποιεί φετιχιστικά την τεχνολογία με μια βίαιη, ωμή και απειλητική μανιέρα, εμποτισμένη από άκρη σε άκρη με σκληρό κυνισμό.
Λ.Τ.
1988 – Ο Γιαν Σβανκμάγερ και η Αλίκη
Ο συμπατριώτης τoυ Μίλoς Φόρμαν τον χαρακτήρισε ως το αποτέλεσμα της πρόσθεσης Ντίσνεϊ + Μπουνιουέλ, χρειάζεται ωστόσο μια πολύ πιο περίπλοκη εξίσωση για να περιγράψεις το έργο του μεγάλου Τσέχου animator Γιαν Σβανκμάγερ. Πιο τραχύς από τα πνευματικά του τέκνα, τους αδελφούς Κουέι, πρόσθεσε στο μπλέντερ Κάφκα, Φρόιντ, Μπρετόν, τη μεγάλη παράδοση του τσέχικου animation και τη σύντομη θητεία του στο Μαύρο Θέατρο της Πράγας για να εκφράσει ένα όραμα ολότελα πρωτότυπο, σκοτεινό, παράλογο και συχνά δυσάρεστο. Από την κλειστοφοβική παράνοια του The Flat ως την αδιόρατη απειλή μιας παιδικής φοβίας στο Down To The Cellar και από το φιλοξενούμενο στην Tate Gallery Punch & Judy ως τις αναφορές στον Αρτσιμπόλντο στο Dimensions Of Dialogue, ο Σβανκμάγερ έπλασε από το 1964 δεκάδες μικρά αριστουργήματα. Αυτά ποικίλουν από την πολιτική σάτιρα ως το ξεγύμνωμα των πιο ενδόμυχων ανθρώπινων επιθυμιών, ενώ παράλληλα εξάντλησε κάθε πιθανό συνδυασμό τεχνικής (πλαστελίνες, μαριονέτες, κούκλες σε ανθρώπινες διαστάσεις, μάσκες και ηθοποιούς), δημιουργώντας έναν κόσμο αμφισημίας, όπου τα πιο απλά αντικείμενα γίνονται φορείς των πιο ασυνήθιστων πράξεων, και καθημερινές ανθρώπινες συνήθειες μετατρέπονται σε αλλόκοτες τελετουργίες ή το αντίστροφο. Το 1988 αφήνει το μικρού μήκους φορμά, για χάρη μιας ανατρεπτικής Αλίκης, που βρίσκεται όμως πιο κοντά στο σουρεαλιστικό πνεύμα του Λιούις Κάρολ από οποιαδήποτε άλλη κινηματογραφική μεταφορά της. Ο μεγαλύτερος σουρεαλιστής της εποχής μας έχει αναπτύξει παράλληλη δράση και σε άλλες τέχνες (ζωγραφική, γλυπτική, ποίηση). Η καινούρια του ταινία Sileni περιγράφεται συνοπτικά ως ταινία τρόμου, βασισμένη σε έργα των Πόε και Σαντ.
Θ.Π.
2000 – A For Aardman
Δεν χρειάζεται να είσαι κάτω των έξι για να παίξεις με την πλαστελίνη στην Aardman, την βρετανική εταιρεία που μεταμόρφωσε ένα παιχνίδι σε έκφραση τέχνης. Με αιχμή του δόρατος τον δημιουργό animation Νικ Παρκ, η Aardman προσφέρει τα τελευταία τριάντα χρόνια μια εναλλακτική απάντηση στο δισδιάστατο καρτούν και την αμερικανική κυριαρχία του χώρου. Και δεν είναι μόνο το γεγονός πως χαρακτήρες σαν τους Γουάλας και Γκρόμιτ ( φέτος αποκτούν την πρώτη τους μεγάλου μήκους) ή εκείνους του Οι Κότες Το Σκασαν, πέντε χρόνια πριν, μοιάζουν πιο αστείοι και «χειροπιαστοί» από το σκιτσαρισμένο animation. Αν και παραδοσιακά «Βρετανοί», οι χαρακτήρες αυτοί καταφέρνουν να αγγίξουν το παγκόσμιο κοινό με ένα χιούμορ εκ πρώτης όψεως απλοϊκό. Αυτή όμως η απλότητα των χαρακτήρων, των διαλόγων και των συναισθημάτων τους, αποτελεί τελικά άσο στο μανίκι της Aardman, η οποία μετρά αναρίθμητα βραβεία, μεταξύ αυτών και τρία Οσκαρ για ταινίες μικρού μήκους του Νικ Παρκ. Δημιούργημα των Πίτερ Λορντ και Ντέιβιντ Σπρόξτον, η Aardman, από το 1976 έχει «περάσει» την πλαστελίνη σε όλα τα είδη των οπτικών μέσων, από διαφημιστικά σποτ και βιντεοκλίπ (σαν το κλασικό «Sledgehammer» του Πίτερ Γκάμπριελ) ως δημοφιλείς τηλεοπτικές σειρές της βρετανικής τηλεόρασης και, βεβαίως, τον κινηματογράφο. Με την είσοδο στη νέα χιλιετία, η Aardman μάλλον αποχαιρέτησε την εποχή του ανεξάρτητου χαρακτήρα της, καθώς το Οι Κότες Το Σκασαν αποτέλεσε την πρώτη από τις πέντε ταινίες της συμφωνίας συνεργασίας της με την DreamWorks, ενώ η φετινή μεγάλου μήκους περιπέτεια των Γουάλας και Γκρόμιτ είναι η δεύτερη. Αυτή η «εναρμόνιση» με το mainstream animation μπορεί να φαντάζει δυσάρεστη σε πολλούς, υπογραμμίζει ωστόσο την αυθεντική αξία μιας μικρής ευρωπαϊκής εταιρείας, που δημιούργησε το ίσως πιο αξιοζήλευτο κι οξυδερκές τρισδιάστατο animation στην ιστορία.
Κ.Α.
2005 – Η μελαγχολική νύφη του Τιμ Μπάρτoν
Το επτάχρονο παιδί που δεν διαβάζει κλασικά εικονογραφημένα, αλλά έχει για είδωλα τον Βίνσεντ Πράις και τον Εντγκαρ Αλαν Πόε, δεν είναι απλά ο ήρωας του Βίνσεντ (1982), της πρώτης μικρού μήκους animation ταινίας του Τιμ Μπάρτον. Είναι η προσωπική του ιστορία και τα θεμέλια της παράδοξης εξέλιξης ενός αντισυμβατικού παραμυθά. Εχοντας κερδίσει υποτροφία από την Disney, ο Μπάρτον δούλεψε λίγα χρόνια εκεί, μα οι ιδέες του ήταν πολύ διαφορετικές από τις προσδοκίες της εταιρείας. Ωστόσο το Βίνσεντ δημιουργήθηκε εκεί, ως ένδειξη πίστης της Disney στο ταλέντο του νεαρού.
Ξεκινώντας την κινηματογραφική καριέρα του, ο Μπάρτον άφησε το animation σε αναμονή ως τη δημιουργία του Χριστουγεννιάτικου Εφιάλτη (1993), σε σκηνοθεσία Χένρι Σέλικ, μια απροσδόκητη ταινία κινουμένων σχεδίων που μπορεί να απολαύσει και το ενήλικο κοινό. Οπως και στο Βίνσεντ, το γοτθικό στιλ συναντά τον γερμανικό εξπρεσιονισμό, ενώ τα πολύχρωμα, χαρωπά τοπία αντικαθίστανται από σκοτεινά σκηνικά με βάση το ασπρόμαυρο κι η κυρίως δράση μεταφέρεται στον κόσμο των νεκρών. Ωστόσο, τίποτα από αυτά δεν αποκλείει έντονα στοιχεία δανεισμένα από την κωμωδία και το μιούζικαλ, καθώς ο κόσμος των νεκρών κρατά… ζωντανό το στοιχείο της διασκέδασης και του πάθους για την- αιώνια πια- ζωή.
Ο Χριστουγεννιάτικος Εφιάλτης έκανε ευρύτερα γνωστή την τεχνική του stop-motion animation, όπου οι μαριονέτες φωτογραφίζονται με μικροσκοπικές αλλαγές της στάσης τους. Η διαδοχή των φωτογραφιών δημιουργεί την ψευδαίσθηση της κίνησης.
Φέτος, όμως, η Νεκρή Νύφη ολοκληρώνει ό,τι άρχισε ο Εφιάλτης με μια συγκινητική ιστορία, αλλά και με το κολοσσιαίο πλεονέκτημα μιας δωδεκαετίας τεχνολογικής εξέλιξης. Αυτή επισφραγίζει την υπεροχή και την κυριαρχία του Μπάρτον και της ομάδας του στον κόσμο του stop- motion animation. Οι ατσάλινες μαριονέτες επιστρώνονται πλέον με σιλικόνη και όχι με λάτεξ, ενώ οι ψηφιακές κάμερες αντικαθιστούν τις κινηματογραφικές. Ωστόσο, το πάθος για τη δημιουργία και το (τεχνικά και καλλιτεχνικά) άριστο επίπεδο του τελικού αποτελέσματος παραμένουν αναλλοίωτα από τον χρόνο και την αναπόφευκτη είσοδο τούτης της Νύφης στον χώρο του mainstream. K.A.
heavy metal: the movie
Εξαιρετικά άνιση μα cult, τούτη η καναδική παραγωγή του 1981 αποτελεί μεταφορά του αμερικανικού περιοδικού κόμικς φαντασίας «Ηeavy Μetal» (πρωτοεκδόθηκε τον Απρίλιο του 1977, έχοντας ως πρότυπο το γαλλικό «Μetal Ηurlant») κι αποτελεί από μόνη της ένα κινηματογραφικό είδος… σε μικρογραφία. Παρά την άνευ ειδικού βάρους σκηνοθετική υπογραφή του άσημου Τζέραλντ Πότερτον, για την πραγματοποίησή της χρειάστηκαν τρία χρόνια εντατικής δουλειάς από 70 animators από 17 χώρες, αλλά και από δεκάδες σχεδιαστές. Στο φιλμ περιλαμβάνονται μερικά από τα καλύτερα αλλά και τα χειρότερα animations της εποχής. Το 1995 διανεμήθηκε σε νέα κόπια, με την προσθήκη σκηνών που είχαν αφαιρεθεί από την πρώτη εκδοχή της ταινίας. Το βασικό μουσικό θέμα υπογράφει ο Ελμερ Μπερνστάιν. Λ.Τ.
αναρχική TV
H αμερικανική TV σπάνια υπήρξε τόσο ανατρεπτική στα σίριαλ, όσο στις animated στιγμές που γνώρισε τη δεκαετία του 90. Αρχής γενομένης από τους μακροβιότατους «Simpsons», η παραδοσιακή εικόνα της κλασικής αμερικανικής οικογένειας μετατράπηκε σε εφιάλτη και παράδειγμα προς αποφυγή μέσα σε λιγότερο από μισή ώρα. Ο δημιουργός των «Simpsons» Ματ Γκρόνινγκ δημιούργησε και το λιγότερο επιτυχημένο «Futurama», που έστειλε έναν πιτσαδόρο 1.000 χρόνια στο μέλλον δια της κρυογονικής οδού. Δέκα χρόνια μετά την πρεμιέρα των «Simpsons», ωστόσο, η οικογενειακή ευτυχία θα κινδυνεύσει ακόμη μια φορά από τον Σεθ ΜακΦάρλαντ και τη δημιουργία του «Family Guy». Ο ορισμός της δυσλειτουργικής οικογένειας εκτοξεύεται σε ακόμη πιο δυσθεώρητα ύψη και η πατρική φιγούρα συναγωνίζεται τον Χόμερ Σίμπσον σε απροσάρμοστη συμπεριφορά.
Στο μεταξύ, το «South Ρark» των Τρέι Πάρκερ και Ματ Στόουν είχε καταφέρει να εξαφανίσει και τα τελευταία υπολείμματα πολιτική ορθότητας με τις περιπέτειες των μαθητών ενός σχολείου στην ομώνυμη μικρή πόλη στο Κολοράντο. Το βίαιο και βρώμικο χιούμορ της σειράς, σε συνδυασμό με την ακατέργαστη αισθητική της, άφησε εποχή. Οδήγησε μάλιστα και σε μια κινηματογραφική μεταφορά, όπου είδαμε, μεταξύ άλλων, μια αμερικανοκαναδική σύρραξη και το γκέι ειδύλλιο του Σαντάμ Χουσεϊν με τον Σατανά… Θ.Π.
αφανείς πρωτοπόροι
Το κινούμενο σχέδιο προηγήθηκε του «πραγματικού» σινεμά. Μια σειρά από παλαιότερες απόπειρες (Kineographe, Μαγική Λυχνία, Χορευτοσκόπιο, Ζωητρόπιο) οδήγησε σε μια νέα τεχνική: μια σειρά από γρήγορα εναλλασσόμενες εικόνες που δίνουν την εντύπωση κίνησης. Στις 28 Οκτώβρη του 1892, στη Γαλλία, ο Σαρλ Εμίλ Ρεϊνό παρουσίασε στο «φανταστικό θάλαμο» του μουσείου Γκρεβέν τις πρώτες προβολές του Οπτικού Θεάτρου (Theatre Optique), που είχε δημιουργήσει το 1889. Ο Ρεϊνό δημιούργησε την οπτική ψευδαίσθηση της κίνησης -δηλαδή την animation- στις σειρές από σκίτσα πάνω σε λωρίδες με την βοήθεια καθρεφτών σε κατάλληλες γωνίες. Αλλες σχετικές «κινηματογραφικές» εφευρέσεις του είναι οι: Photo-scenographe (1896) και το Stereocinema του 1902, την εποχή που ο Μελιές αξιοποιούσε μοναδικά το animation στο ιστορικό Ταξίδι Στη Σελήνη. Ο Βρετανοαμερικάνος Τζέμς ΣτιΟύαρτ ΜπλάκτΟν ήταν ο πρώτος animator που χρησιμοποίησε την τεχνική του γυρίσματος με μανιβέλα και δημιούργησε τα πρώτα ικανοποιητικά και γνωστά animations, όπως τα The Enchanted Drawing (1899), Humorous Phases Of Funny Faces (1906), Lightning Sketches (1907) και The Magic Fountain Pen (1909). Με μια εκτεταμένη φιλμογραφία στα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα, ο Γάλλος γελοιογράφος και animator Εμίλ ΚΟλ, επονομαζόμενος και «πατέρας του animation», έθεσε τις βάσεις που πολλοί θα ακολουθούσαν Σημειώνουμε ακόμη τον Ρωσοπολωνό Λάντισλαβ Στάρεβιτς, που χρησιμοποίησε χαρακτήρες εντόμων και ζώων στα έργα του, με δημιουργική ακμή τη δεύτερη δεκαετία του 20ου αιώνα. Λ.Τ.
Από τον Εϊβερι στον Λάσετερ
Στην ιστορία του κινουμένου σχεδίου, πολλοί προικισμένοι δημιουργοί αναδείχτηκαν με νεωτερικές δουλειές, και αργότερα αναπόφευκτα εντάχθηκαν στο mainstream του χώρου. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν οι Τεξ Εϊβερι, Τσακ Τζόουνς και Μπομπ Κλάμπετ, οι οποίοι, μεταξύ άλλων, δημιούργησαν τη δεκαετία του 40 την εξαιρετική ομάδα κινουμένων σχεδίων της Warner Βros.
Ετσι απλά, έσπασαν με τον πιο επαναστατικό τρόπο την παντοδυναμία της Disney και της «σχολής» της στο κινούμενο σχέδιο. Για πρώτη φορά, ο ρεαλισμός των ιστοριών εξαφανίστηκε και τη θέση του πήρε ένα αναρχικό, παρανοϊκό, καταιγιστικό χιούμορ που άφηνε τον Μίκι και την παρέα του άφωνους. Ο Μπαγκς Μπάνι, ο Ντάφι Ντακ και οι υπόλοιποι διάσημοι ήρωές τους παρέδωσαν στη δεκαετία του 80 τη σκυτάλη στη νεότερη γενιά δημιουργών, όπως ο Τζον Λάσετερ και η εταιρεία που δημιουργήθηκε από παρακλάδι της Lucasfilms, η Pixar.
Το μικρό, ζωηρό πορτατίφ Luxo Jr. της ομώνυμης πρώτης ταινίας της Pixar έγινε σύμβολο της εταιρείας που καθιέρωσε το 3D animation με ταινίες σαν το Toy Story, σημείωσε μια εκπληκτική σειρά από εισπρακτικές επιτυχίες και σήμερα πλέον διεκδικεί τον τίτλο του βασιλιά των καρτούν… Κ.Α.
