ΑΠΟ ΤΗ ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
Ο έρωτας. Ο παράφορος έρωτας. Αναπότρεπτος και ξαφνικός μαζί. Τον μυρίζεις στον αέρα. Αναδίνεται από τη γη. Από το χώμα. Από τον κρατήρα. Κυλά στις φλέβες της Αθανασίας και του Χρήστου.
Επιβεβλημένος από την κοινωνία. Καθορισμένος από τη μοίρα. Χρήστος και Αθανασία. Κανείς από τους δύο δεν μπορεί να τον σταματήσει. Δεν θέλει να τον σταματήσει. Η Γεωργία θεατής. Η μοίρα και των τριών «δεμένη» με το πνεύμα της Νισύρου. Με την ξηρασία της σβολιασμένης γης της. Με το χώμα που διψάει για βροχή… Στέκομαι σε ένα ύψωμα στο ορεινό χωριό του Εμπορειού. Απέναντι το σπίτι – σκηνικό στις παρυφές του οικισμού, πάνω στον βράχο. Αριστερά, πιο μακριά το ενεργό ηφαίστειο της Νισύρου. Γυρίζω το βλέμμα και κοιτάζω στο εσωτερικό του σπιτιού. Μια ενιαία σάλα. Στη μια πλευρά ο σοφάς, ένα υπερυψωμένο ξύλινο πατάρι, που πάνω του στρώνουν και κοιμούνται ο ένας πλάι στον άλλο:
Η Γεωργία, ο Χρήστος, η Αθανασία. Αυτό είναι το σπίτι, σαν όλα τα σπίτια της δεκαετίας του 70 στα νησιά του Αιγαίου. Το γύρισμα ξεκινά. Η Αθανασία τρέχει ξωπίσω από τον Χρήστο. Και οι δύο λαχανιασμένοι. Η κοπέλα κοντοστέκεται. Στο κατώφλι την περιμένει η έγκυος αδερφή και σύζυγος του εραστή και κύρη της. Η Γεωργία ξέρει. Και οι τρεις ξέρουν. Τα μάτια, εκφραστικά, λένε όσα χίλιες λέξεις μαζί. Τα σώματα σε στάση αμυντική. Η Γεωργία δεν θα «επιτεθεί». Οχι ακόμη τουλάχιστον. Η σκηνή επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά… Μετά τα Μεταίχμιο, Χώμα και νερό, Η πνοή της γης ο Πάνος Καρκανεβάτος επιστρέφει στον κινηματογράφο με τις ευλογίες τριών ξένων εταιρειών και της ελληνικής Odeon.
Στις αίθουσες τον Οκτώβριο του 2008
Η Αθανασία σε σενάριο και σκηνοθεσία Πάνου Καρκανεβάτου έχει όλα τα εχέγγυα και τις προϋποθέσεις να εκπροσωπήσει τον ελληνικό κινηματογράφο στα σοβαρά διεθνή φεστιβάλ. Διαδραματίζεται σε δύο χρόνους: Το 2007 και το 1970 ενώ είναι μια φιλόδοξη διεθνής συμπαραγωγή (ανάμεσα σε Ελλάδα, Καναδά, ΗΠΑ, Ολλανδία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο), με διεθνές καστ και γυρίσματα στη Νίσυρο και τη Νέα Υόρκη. Η Αθανασία «μιλά» για τον έρωτα, το ερωτικό πάθος και τους δρόμους της αγάπης. Με την ομορφιά και τη δύναμη της ελληνικής νησιωτικής Ελλάδας που αποτυπώνεται στις φυσιογνωμίες και τις ψυχές των ανθρώπων.
«Πρόκειται για μία ταινία γυναικών», τονίζει ο Καρκανεβάτος σε ένα διάλειμμα από τα γυρίσματα. Είναι ικανοποιημένος από τη «δουλειά» που γίνεται στο νησί. Δηλώνει γοητευμένος από την άγρια ομορφιά του νησιού. Τα πράγματα πάνε καλύτερα από όσο περίμενε… Δεν πίστευε πως θα «έγραφε» τόσο καλά αυτός ο τόπος. “Εδώ η φύση δείχνει το τραχύ της πρόσωπο. Το δούλευα έξι με εφτά χρόνια αυτό το σενάριο.”
Ηθελα να βγάλω κάτι δυνατό. Καθαρό. Μία ιστορία που να πατά σε αρχετυπικές βάσεις. Θυμάμαι έψαξα σε όλα τα Δωδεκάνησα. Αλλά εδώ στη Νίσυρο βρήκα αυτό που ήθελα. Θυμάμαι ήρθα νύχτα. Εβρεχε ασταμάτητα και εγώ ζήτησα από έναν ντόπιο να με ανεβάσει στον Εμπορειό. Ενα χωριό πάνω από το ηφαίστειο. Απομακρυσμένο, με λιγοστούς κατοίκους και ανεξάντλητη ενέργεια. Εφτασα στις έντεκα το βράδυ και από την πρώτη στιγμή που πάτησα το πόδι μου εδώ ήξερα πως είχα βρει τον κύριο τόπο των γυρισμάτων».
Υποταγή στη μοίρα
Πρόσωπα εκφραστικά, χαρακτήρες αθώοι, ακατέργαστοι, γραμμές στο μέτωπο, τα χέρια. Μάτια καθαρά. Κοιτούν μπροστά. Χωρίς φόβο. Πρόθυμα να αντικρίσουν την αλήθεια. Να αντιμετωπίσουν αδυναμίες. Να δεχτούν το πεπρωμένο. «Οι ήρωές μου ζουν σε έναν τόπο ξερό.
Η ζωή τους, το χώμα που πατούν, ο αέρας που αναπνέουν. Για τους κατοίκους αυτού του τόπου οι νόμοι της μικρής κοινότητας συμβαδίζουν με τους νόμους της φύσης. Ανάμεσά τους, μια δύναμη πρωτογενής. Το ηφαίστειο που κοχλάζει. Το υπέδαφος που βράζει αντανακλά τον ψυχισμό των ηρώων και τη σχέση ανάμεσά τους. Το ηφαίστειο δίνει μια αίσθηση υπόγειας ρευστότητας σε όλα. Αισθήματα, λέξεις, σκέψεις, μυστικά και ψέματα. Διαρρέει στα πράγματα αδιόρατα, ασυνείδητα. Η γη. Ο έρωτας. Η ενέργεια που διαπερνά τα πάντα».
Η πλοκή εκτυλίσσεται γύρω από τρία πρόσωπα. Ενα ερωτικό τρίγωνο. Η Γεωργία, ο Χρήστος και η Αθανασία. Ζουν σε μία μικρή κοινότητα σε ένα νησί. Σηκώνουν τη μοίρα στα χέρια τους. Ονόματα που θαρρείς πως στέκονται αγέρωχα σύμβολα. Η μεγάλη αδελφή Γεωργία, γήινη, φθαρτή. Τα πάντα στη ζωή της τα θεωρεί δεδομένα. Προκαθορισμένα. Η μικρή αδερφή, η 22χρονη Αθανασία, διαφανής, άδολη, απλή, υπερήφανη. Δεν διεκδικεί τίποτε. Γυρεύει μία θέση στη ζωή και την αγάπη. Υπόσχεται τα πάντα. Ακολουθεί την καρδιά της. Χωρίς όρια. Δευτερότοκη κόρη χωρίς δικαιώματα στην πατρική περιουσία, σύμφωνα με το παλιό έθιμο, όταν παντρεύεται η αδελφή της, την ακολουθεί στο σπίτι της ως ψυχοκόρη. Ζει μαζί με τη Γεωργία και τον Χρήστο. Τρώει μαζί τους, δουλεύει μαζί τους, κοιμάται μαζί τους. Κάτω από την ίδια στέγη ξετυλίγεται ένας ιδιόμορφος, μυστικός και απαγορευμένος έρωτας. Οι ισορροπίες λεπτές. Η εξάρτηση, ο ανταγωνισμός. Τα σώματα. Ο έρωτας. Η αγάπη, που πάντα ανέχεται. Πάντα πιστεύει. Πάντα ελπίζει. Πάντα υπομένει. Ολοι ξέρουν, αλλά σιωπούν. Η Γεωργία μένει έγκυος από τον Χρήστο.
Η Αθανασία μένει έγκυος από τον Χρήστο. Οι μάσκες πέφτουν. Κατρακυλούν στους απόκρημνους βράχους. Και η Γεωργία αντιδρά. Γίνεται σκληρή. Σαν πέτρα. Συμπαγής. Οπως όλες οι γυναίκες της κοινωνίας της. Γίνεται ικανή να επιβεβαιώσει νόμους και κανόνες. Η Αθανασία είναι αναγκασμένη να υποστεί τις συνέπειες. Ο άγραφος νόμος της κοινότητας είναι πιο δυνατός από τα πάντα. Η τιμωρία. Θα πάει μόνη της για έξι μήνες χωρίς φαϊ, χωρίς νερό, κάτω στις «κουρεμένες». Ετσι ονομάστηκε αυτός ο βράχος, από τις άλλες κοπέλες, που πριν από εκείνη είχαν την ίδια τύχη. Ενας φωτογράφος, ξένος, έρχεται και φωτογραφίζει τους ανθρώπους στις γιορτές, στις χαρές, στη δημόσια και ιδιωτική ζωή τους. Αποτυπώνει και την εικόνα της Αθανασίας. Της μιλά. Ξανάρχεται. Για να τη λυτρώσει από τη μοίρα της.
Σαν από μηχανής Θεός την παίρνει κοντά του. Στη Νέα Υόρκη. Ο Μάνος, ο φωτογράφος, που μιλά σπαστά τη γλώσσα και κοιτάζει επίμονα τους άλλους στα μάτια… Τριάντα επτά χρόνια αργότερα η κόρη της Αθανασίας με την παρότρυνση του πατριού της θα επιστρέψει στην πατρίδα της μητέρας της για να βρει τις ρίζες της. Ξέρει. Και αναζητά τον πατέρα της. Η σκηνή της αναγνώρισης καθηλώνει. Θυμίζει αρχαία τραγωδία. Σε ένα γλέντι ο λυράρης Χρήστος κοιτάζει την κόρη του. Φευγαλέα. Μία στιγμή που κρατά μερικά δευτερόλεπτα. Ή μία ζωή ολόκληρη…
[ΙΝFΟ]
Αθανασία Σενάριο-σκηνοθεσία: Πάνος Καρκανεβάτος.
Διεύθυνση φωτογραφίας: Δημήτρης Κατσαϊτης.
Σκηνογράφος-ενδυματολόγος: Κένι ΜακΛίλαν.
Μουσική: Γιώργος Ανδρέου.
Μοντάζ: Γιάννης Χαλκιαδάκης.
Παραγωγή: Verga Film Productions
Συμπαραγωγοί: ΕΚΚ, ΕΡΤ, Odeon, Nova, ΝΡS-Ολλανδική Τηλεόραση, Divine Media Group, New York.
Διανομή: Odeon, Imagine Film Distribution (έξι ευρ. χώρες).
Πρωταγωνιστούν: Μαρίνα Καλογήρου (Αθανασία του 1970), Γιώργος Καραμίχος (Χρήστος), Αγγελική Παπούλια (Γεωργία), Βαγγέλης Μουρίκης (Μιχάλης), Μαρίνα Κοέμ (Αντζελα), Σταυρούλα Λογοθέτη (Αθανασία του 2007), Ρ. Τόμσον (Μάνος), Πατής Κουτσαύτης (Πέτρος).
