Από τον Μανώλη Κρανάκη
Γράφτηκαν πολλά για τα φετινά κρατικά βραβεία ποιότητας. Οχι μόνο για το γεγονός ότι μοιράστηκαν σε δύο ταινίες που έτυχε να έχουν τον ίδιο παραγωγό («Without» και «Σκλάβοι Στα Δεσμά Τους»), ούτε μόνο επειδή ήρθαν να επισφραγίσουν καρφώνοντας την ταφόπλακα σε μια από τις χειρότερες σοδειές ελληνικών ταινιών που έκαναν την πρεμιέρα τους στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.
Γράφτηκαν πολλά για το σύστημα ψήφου, για την επιτροπή των 50 ατόμων που τελικά ψηφίζει σαν υπνωτισμένη από μία άποψη για το ελληνικό σινεμά (ακόμη και οι ίδιοι οι ψηφοφόροι διατείνονται ότι πρέπει κάποια στιγμή να εξαφανιστεί), για το «χωριό» του ελληνικού σινεμά που αλληλοψηφίζεται και αλληλοεπαινείται, ντυμένο ούτε καν με τα καλά του σε μια γιορτή – φάρσα υπό συνθήκες ζωντανής τηλεοπτικής μετάδοσης.
Και θα μπορούσαν να γραφτούν ακόμη περισσότερα, αλλά τίποτα δεν θα μπορούσε να μεταδώσει τη θλίψη τού να βλέπεις έναν προ πολλού αρτηριοσκληρωτικό θεσμό να ζει την έξαρση του και γιατί όχι τη δόξα του.
Ποια ήταν τα συμπεράσματα που βγήκαν φέτος για τα κρατικά βραβεία; Οτι πρέπει να νιώθουμε υπερήφανοι που -επιτέλους- η ταινία ενός πρωτοεμφανιζόμενου («Without» του Αλέξανδρου Αβρανά), μη χρηματοδοτούμενη από το ΕΚΚ κέρδισε το πρώτο κρατικό βραβείο και άρα, αφού είναι η πρώτη στην ιστορία, σημαίνει πως όλα άλλαξαν στο τοπίο του ελληνικού κινηματογράφου;
Οτι, αναλογικά με τα βραβεία που απέσπασε (δεύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, Α ανδρικού, Β ανδρικού, Β γυναικείου, σεναρίου), η ταινία του Τώνη Λυκουρέση («Σκλάβοι Στα Δεσμά Τους») είναι τουλάχιστον ένα άνευ προηγουμένου «αριστούργημα»; Οτι, ότι…
Ξέρετε ποιο είναι το σημαντικότερο συμπέρασμα που βγαίνει από τη φετινή απονομή των κρατικών βραβείων (ας μην τα λέμε πια ποιότητας!); Το ότι κανείς από όσους ψηφίζουν -κατευθυνόμενα ή όχι δεν έχει σημασία- δεν κατάφερε να κάνει το άλμα που χρειάζεται ο ελληνικός κινηματογράφος και που, κόντρα σε όσα αναμασούν χρόνια τώρα οι ιθύνοντες, δεν είναι τα καλύτερα σενάρια ή τα καλύτερα σκηνικά! Ενα άλμα που -ειδικά φέτος- περισσότερο από κάθε άλλη χρονιά έπρεπε να κάνει τη δουλειά όλων των επιτροπών πιο εύκολη.
Γιατί, ανάμεσα στις δήθεν υπόλοιπες «κακές ταινίες» που δεν ψηφίστηκαν, υπήρχε μια ταινία που έπρεπε να ψηφιστεί έστω και εξαναγκαστικά. Με τον ίδιο τρόπο που τα Σεζάρ δεν ψήφισαν στη φετινή τους επιλογή το «Ζωή Σαν Τριαντάφυλλο» προτείνοντας ως θριαμβευτή τους το «Κους Κους Με Φρέσκο Ψάρι» του Αμπντελατίφ Κεσίς, μια κατά βάση φεστιβαλική ταινία, πολύ μικρότερης εμβέλειας από το οσκαρικό έπος για την Εντιθ Πιαφ.
Και αν θεωρήσουμε πως όπως σε κάθε σημαντική ή ασήμαντη εκλογή οφείλεις, εκτός από την προσωπική προτίμηση, να προτάσσεις και «άποψη» προς την κατεύθυνση μιας μικρής ή μεγαλύτερης αλλαγής, δεν μπορώ να καταλάβω πώς η «Ιστορία 52» του Αλέξη Αλεξίου αγνοήθηκε σαν ακόμη μια ταινία μέσα στις υποψήφιες.
Η μοναδική ταινία φέτος -μαζί με την «Διόρθωση» του Θάνου Αναστόπουλου- που συνεχίζει ακόμη και σήμερα να φιλοξενείται σε διεθνή φεστιβάλ και να αποσπά βραβεία θεωρήθηκε από την επιτροπή ως… τι; Δεν τολμώ ούτε να σκεφτώ, προτιμώντας να εστιάσω τις σκέψεις μου στο γεγονός πως, υπό φυσιολογικές συνθήκες, τα κρατικά βραβεία θα έπρεπε ήδη να είχαν κρατήσει μια θέση για το εντυπωσιακό ντεμπούτο του Αλεξίου, συνεχίζοντας να ψηφίζουν από εκεί και κάτω. Προτείνοντας έτσι μια ταινία που έκανε τη διαφορά και κατάφερε να έχει φτιαχτεί και να λειτουργεί σε ένα διεθνές επίπεδο. Αλλά αυτό μάλλον δεν ενδιέφερε κανέναν (συμπεριλαμβανομένης και της Πανελλήνιας Ενωσης Κριτικών Κινηματογράφου, της οποίας τυγχάνω να είμαι μέλος!) αφού τόσο στις ψήφους των κερδισμένων ταινιών αλλά και στη δικαιωματική θέση της κατηγορίας του πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη, η «Ιστορία 52» βρέθηκε από δεύτερη μέχρι…έκτη!
Χάνοντας τη μοναδική ευκαιρία να ανεβάσουν τον πήχη του ελληνικού κινηματογράφου, τα μέλη της πενηνταμελούς επιτροπής προτίμησαν να τον κατεβάσουν. Δεν θα κρίνω εδώ την περίπτωση του Αλέξανδρου Αβρανά και του επίσης ντεμπούτου του που ενθουσίασε την επιτροπή, αλλά πέραν της προσωπικής γνώμης, θα έπρεπε ειδικά φέτος να ακολουθήσει στα βραβεία τον Αλεξίου. Και γιατί όχι να βρίσκονται και οι δύο ανάμεσα στις τρεις βραβευμένες ταινίες, δείχνοντας έτσι μια υγιή «στροφή» των απαρχαιωμένων μυαλών. Ακόμη και αν το «Without» αποδειχθεί πως θα έχει μια διεθνή καριέρα ανάλογη της «Ιστορίας 52», θα μπορούσε να αντέξει την «αδικία» να μην βραβευθεί με το πρώτο βραβείο δίνοντας χώρο σε μια ήδη δοκιμασμένη διεθνή επιτυχία.
Στις σπάνιες πια περιπτώσεις ταινιών που καταφέρνουν να σπάσουν τον κλοιό της «εσωστρέφειας» που βυθίζει το ελληνικό σινεμά στον πάτο της αδιαφορίας, θα έπρεπε το προβάδισμα να είναι προφανές. Κανέναν, όμως, δεν συμφέρει μια ταινία που έγινε με προσωπικό κόπο («Ιστορία 52»), κανένας δεν μπορεί να αντιμετωπίσει χωρίς φθόνο μια ταινία που κατάφερε να προβληθεί στις Κάννες («Ψυχή Στο Στόμα»), κανένας δεν θέλει το ελληνικό σινεμά να μην είναι μόνο η «Uranya» και ο «Ελ Γκρέκο».
Για έναν τελείως διαστροφικό τρόπο, όλοι (και όχι μόνο τα Κρατικά Βραβεία, αλλά και το κοινό, οι διανομείς…) προτιμούν το ελληνικό σινεμά να είναι ταινίες φτιαγμένες για εγχώρια κατανάλωση που γεννιούνται και πεθαίνουν στην ασφάλεια του «μεταξύ μας». Και κάπως έτσι («μεταξύ μας» δηλαδή) να βραβεύονται από ένα θεσμό που ναι, έχετε δίκιο, θα μπορούσαμε να αγνοήσουμε αντί να ασχολούμαστε μαζί του, περιμένοντας την ημέρα που όπως τα αντίστοιχα Βρετανικά (Bafta) και Γαλλικά (Σεζάρ) βραβεία θα επιλέγονται από μια πολυπληθή Ακαδημία. Αλλά ακριβώς εκεί βρίσκεται το λάθος. Αγνοώντας τις «εμπορικές» ταινίες που προτιμά ο κόσμος, αγνοώντας την «μηδενική υποστήριξη» του κράτους για το ελληνικό σινεμά διεθνώς, αγνοώντας τα οποιαδήποτε κακώς κείμενα, καταλήγουμε και εμείς μέρος της εσωστρέφειας. Και σαν τον ήρωα του Αλέξη Αλεξίου θα καταλήξουμε να ζούμε ξανά και ξανά τον εφιάλτη, παγιδευμένοι σε έναν αέναο παραλογισμό.
