Ζητούσε από τις γυναίκες ηθοποιούς του ολοκληρωτική αφοσίωση. Απαιτούσε να δίνουν στα γυρίσματα όλο τους τον εαυτό. Παρόλη όμως την οργή και τις νευρώσεις του, εκείνες τον λάτρευαν. Μάλιστα κάποιες από αυτές δεν ήταν καν ερωμένες του.
Τις επικίνδυνες αυτές σχέσεις του Σουηδού σκηνοθέτη Ινγκμαρ Μπέργκμαν με τις ηθοποιούς του ανακάλυψε ο συγγραφέας Τζέφρι Μακνάμπ κατά την έρευνα για τη συγγραφή του βιβλίου «Ινγκμαρ Μπέργκμαν: Η Ζωή και τα Φιλμ του Τελευταίου Μεγάλου Ευρωπαίου Σκηνοθέτη».
Η αφοσίωση του Μπέργκμαν προς αυτές -Χάριετ Αντερσον, Μπίμπι Αντερσον, Λιβ Ούλμαν, Λίνα Ολιν, Γκουνέλ Λίντμπλομ, Ινγκριντ Τούλιν– έχει μείνει στην ιστορία του σελιλόιντ μέσα στα σχεδόν εξωπραγματικά φωτεινά κοντινά πλάνα στα πρόσωπά τους. «Το ανθρώπινο πρόσωπο είναι ένα από τα πιο κινηματογραφικά πράγματα που υπάρχουν» είχε δηλώσει κάποτε. Χάρη στον Μπέργκμαν οι γυναίκες αυτές έγιναν διάσημες σε όλο τον κόσμο.
Μαριονέτες
Τι συνέβαινε όμως πίσω από τον φακό; Οπως τώρα ομολογεί η Χάριετ Αντερσον, δύο χρόνια μετά τον θάνατό του, οι πρωταγωνίστριες εξοργίζονταν με την τάση του να τις περιγράφει ως «οι ηθοποιοί μου», σαν να επρόκειτο για τις μαριονέτες του. Από την αρχή της καριέρας του Μπέργκμαν τη δεκαετία του 40 ως το τέλος, 60 χρόνια μετά, οι γυναίκες στα φιλμ του επιβεβαιώνουν την έντονη έως και κλειστοφοβική σχέση που εκείνος καλλιεργούσε μαζί τους.
Η πιο εμφανής ψυχολογική εξήγηση για την τάση αυτή είναι η έντονη αλλά προβληματική σχέση του σκηνοθέτη με τη μητέρα του, θεωρεί ο Μακνάμπ.
Ο σκηνοθέτης είχε ερωτική σχέση με πολλές από τις συνεργάτιδές του. Αρχισαν να βρίσκονται με τη Χάριετ Αντερσον, παρόλο που είχαν και οι δύο άλλες σχέσεις.
Η ερωτική του ζωή διαμόρφωνε με έναν τρόπο και τα σενάρια των ταινιών του. Σύμφωνα με τη Χάριετ, οι ρόλοι στα φιλμ του -από την πλούσια στο «Καλοκαίρι με τη Μόνικα» ως την οδυνηρά ετοιμοθάνατη στο «Κραυγές και Ψίθυροι»- αντανακλούσαν τις μεταβολές στη σχέση τους.
Ο Μπέργκμαν γινόταν έξαλλος όταν κάποια από τις ηθοποιούς τον απογοήτευε. Για παράδειγμα, όταν η Λίνα Ολιν έμεινε έγκυος, εκείνος έγινε ιδιαίτερα εχθρικός. Ο Μπέργκμαν την περιγράφει μεν ως «αξιαγάπητη και σεμνή», αλλά αυτό που θυμάται εκείνη ήταν «η λύσσα του για την εγκυμοσύνη και ότι δεν τη συγχωρούσε. Ηταν πολύ κακός».
Η Μπίμπι Αντερσον ισχυρίστηκε ότι κατά τη συνεργασία της μαζί του ένιωθε σαν να περπατάει σε τεντωμένο σχοινί. «Του αρέσει να έχεις ιδέες. Αν δεν του δείξεις τίποτα, θυμώνει. Αλλά, αν είσαι αμετακίνητος στις αποφάσεις σου, είναι πιθανό να έχεις τρομερούς καβγάδες μαζί του».
Καθώς ο Μπέργκμαν έκανε πέντε γάμους, έφτασε κάποια στιγμή που είχε έναν μικρό στρατό από πρώην συζύγους και παιδιά να συντηρήσει. Η τότε βοηθός του, Κατίνα Φαράγκο, θυμάται: «Συνήθιζα να πηγαίνω μια φορά τον μήνα στο ταχυδρομείο να στέλνω λεφτά στις συζύγους. Ηταν πολλά λεφτά για εκείνη την εποχή».
Με αυτές τις ταραχώδεις σχέσεις, όμως, ο Ινγκμαρ Μπέργκμαν κατάφερε να διερευνήσει πολύ βαθύτερα τις συναισθηματικές ζωές των θηλυκών χαρακτήρων του από οποιονδήποτε άλλο σκηνοθέτη της εποχής. Ταυτιζόταν μαζί τους και τους απέδιδε συχνά δικά του χαρακτηριστικά, ενώ την ίδια στιγμή εκείνες παρέμεναν γι αυτόν εξωτικές και μυστηριώδεις.
Σοφία Στυλιανού
