Καθρεφτίζοντας με πιστότητα το απογοητευτικό πρόσωπο της σύγχρονης οικονομικής κρίσης, καθώς και την ουτοπική πραγματικότητα του αμερικανικού ονείρου, το «Ραντεβού στον αέρα», που θα δούμε στις ελληνικές αίθουσες την ερχόμενη Πέμπτη, είναι η πιο σημαντική ταινία της τρέχουσας περιόδου. ‘Η καλύτερα: όχι μόνο σημαντική για τη σεζόν που διανύουμε, αλλά και για το αμερικανικό σινεμά ως χρήσιμος αντικατοπτρισμός της αμερικανικής κοινωνίας. Αυτής που ξυπνάει από το απατηλό της όνειρο για να αντιμετωπίσει τις επώδυνες εκπλήξεις του επιχειρησιακού της συστήματος.
Στα φαβορί για Οσκαρ
Ενα από τα φαβορί των φετινών Οσκαρ, το «Ραντεβού στον αέρα» του ταχύτατα ανερχόμενου Τζέισον Ράιτμαν, γιου του Καναδού σκηνοθέτη και παραγωγού Αϊβαν Ράιτμαν, γραφόταν και ξαναγραφόταν από τον δημιουργό του από το 2002, με βάση το ομότιτλο μυθιστόρημα του Ουόλτερ Κιρν.
Μέχρι το 2008, χρονιά ολοκλήρωσης του σεναρίου που συνέπεσε με το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, μεσολάβησε μία πολιτικοκοινωνική σάτιρα, το «Thank you for smoking», για την οποία ο Ράιτμαν βρήκε με κόπο χρηματοδότη, για να ανταμειφθεί -και δικαίως- στην πορεία με βραβεία, αλλά και μία μεγάλη καλλιτεχνική επιτυχία, το «Juno», που τον τοποθέτησε στη λίστα των εξεχουσών φυσιογνωμιών του Χόλιγουντ.
Το συμπτωματικά αντηχόν το δυσχερές εργασιακό κλίμα σενάριο, έδωσε τεράστια ώθηση στο «Ραντεβού στον αέρα» και στον πρωταγωνιστή του Τζορτζ Κλούνεϊ. Ο τελευταίος με απαράμιλλη ευχέρεια ερμηνεύει έναν γκουρού σύμβουλο «επαγγελματικής μετάβασης», ένα ειδήμον στις απολύσεις στέλεχος, που ταξιδεύει συνεχώς και θεωρεί «σπίτι του» τα ξενοδοχεία, τα αεροδρόμια και τα ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα.
Αποφεύγοντας το συναισθηματικό δέσιμο στις σχέσεις του με τους άλλους, ο Κλούνεϊ βρίσκει το γυναικείο αντίστοιχό του στη Βέρα Φαρμίγκα και μία μαθητευόμενη συνεργάτιδα στο πρόσωπο της χαρισματικής Αννα Κέντρικ, μίας 27χρονης, νεοφερμένης στη δουλειά, που προτείνει στο αφεντικό του οι απολύσεις να γίνονται μέσω βιντεο-συνομιλιών, στη λογική της περικοπής των εξόδων.
Κρατώντας το χιουμοριστικό στίγμα των προηγούμενων αντι-ηρωικών ταινιών του, με περισσότερο όμως τώρα σκεπτικισμό και λιγότερο ειρωνική διάθεση, ο Ράιτμαν μοιάζει να βρήκε έμπνευση στο παλιό Χόλιγουντ για να καταθέσει ένα νόστιμο όσο και έξυπνο κινηματογραφικό βαρόμετρο της αμερικανικής κουλτούρας. Ενα ελαφρύ και συνάμα πικρό φιλμ που απηχεί το σινεμά του Φρανκ Κάπρα, εκείνου που συνδύαζε τη διασκέδαση με το διορατικό πνεύμα και ανέδιδε τον ρυθμό και την αύρα της εποχής του.
Η ανεργία εμπνέει το σινεμά
Εχοντας αφουγκραστεί για καιρό την αντίστροφη μέτρηση στα εργασιακά ζητήματα, ο Ράιτμαν (επέλεξε, εν είδει ντοκουμέντου, να συμπεριλάβει στην ταινία μαρτυρίες απολυμένων ύστερα από σχετική έρευνα επιτόπου στο Ντιτρόιτ και το Σεντ Λούις) μπορεί τώρα να κοιμάται ήσυχος ότι η ταινία του βρίσκεται στην εκλεκτή συντροφιά ταινιών που έδωσαν στον καιρό τους το στίγμα των κοινωνικών αλλαγών.
Οπως έκανε το «Wall street» του Ολιβερ Στόουν το 1987 για την αποθέωση του κέρδους από τους γιάπηδες του νεοϋορκέζικου χρηματιστηρίου ή το «Εργαζόμενο κορίτσι» του Μάικ Νίκολς, έναν χρόνο αργότερα, για τον αδηφάγο ανταγωνισμό και το κυνήγι «της θέσης» από γυναίκες και άντρες.
Παρόμοιες αιχμές για το σύστημα των μεγαλοστελεχών είχε και η «Γκαρσονιέρα» του Μπίλι Γουάιλερ το 1960 με τον Τζακ Λέμον στον ρόλο ενός υπαλλήλου που προκειμένου να πάρει την πολυπόθητη προαγωγή του, αναγκάζεται να δανείζει πότε πότε στον διευθυντή του το διαμέρισμά του για να πηγαίνει με τις ερωμένες του.
Αναπόσπαστο μέρος του κλασικού αμερικανικού σινεμά είναι βεβαίως και τα βραβευμένα με Οσκαρ «Σταφύλια της οργής» του Τζον Φορντ, που με βάση το διάσημο μυθιστόρημα του Τζον Στέινμπεκ αφηγούνταν στην Αμερική του 1940 την εθνική τραγωδία του κραχ μέσω της οδύσσειας μίας άτυχης οικογένειας μεταναστών στην Καλιφόρνια.
Με τους εκμεταλλευτές «νονούς» των εργατικών συνδικάτων στο λιμάνι της Νέας Υόρκης τα έβαλαν ο Ελία Καζάν και ο Μάρλον Μπράντο στο «Λιμάνι της αγωνίας» το 1954, που έγινε μία από τις πιο πολυβραβευμένες (κέρδισε 8 Οσκαρ), πολυσυζητημένες και δυνατές ταινίες του ’50, ενώ αφορίστηκε από τους συνδικαλιστές.
Ανατριχιαστικά προφητικό, υπό το πρίσμα της αλματώδους βιομηχανικής ανάπτυξης στην Αμερική, αποδείχτηκε το «Σύνδρομο της Κίνας» του Τζέιμς Μπρίτζες (1979), με τον Τζακ Λέμον να παλεύει να αποτρέψει ενάντια στα διεφθαρμένα αφεντικά του τη συγκάλυψη ενός ατυχήματος σε πυρηνικό εργοστάσιο. Λίγες βδομάδες μετά την έξοδο της ταινίας, ο πυρηνικός αντιδραστήρας του Θρι Μάιλ Αϊλαντ είχε ένα τρομακτικό ατύχημα.
Ετσι, αντιμέτωποι με τη χρηματοοικονομική αστάθεια εδώ και ενάμιση χρόνο, βλέπουμε το «Ραντεβού στον αέρα» το ίδιο ενορατικό αναφορικά με το παγκόσμιο κοινωνικοοικονομικό ντόμινο. Ο «κουλ» Τζορτζ Κλούνεϊ μπορεί να μην ιδρώνει καθόλου όταν απολύει υπαλλήλους (σ’ αυτούς συγκαταλέγεται και ο «δικός μας» Ζακ Γαλιφιανάκης) σε «προβληματικές» πολιτείες, όπως το Ορεγκον και η Ομάχα, οι παρενέργειες όμως της συμπεριφοράς του θα τρομάξουν κόσμο και κοσμάκη…
ΑΝΤΑ ΔΑΛΙΑΚΑ
