Σε αυτό το ερώτημα καλείται να δώσει τη δική του απάντηση το «Champions: Μια Αστεία Ιστορία», ένα νέο ντοκιμαντέρ που ερεύνησε τα λάθη του παρελθόντος, προβληματίστηκε με το παρόν και ζήτησε να κάνουν το ίδιο οι σκηνοθέτες που κάνουν την εμφάνισή τους στο φακό. Θόδωρος Αγγελόπουλος, Παντελής Βούλγαρης, Ντίνος Κατσουρίδης, Μιχάλης Κακογιάννης, Νίκος Κούνδουρος, Μάνος Ζαχαρίας, Βέρνερ Χέρτζογκ, Εμίρ Κουστουρίτσα, Φατίχ Ακίν, αλλά και νέοι σκηνοθέτες που κάνουν τώρα τα πρώτα τους βήματα, ανατρέχουν στις προσπάθειες καλλιέργειας της κινηματογραφικής παιδείας. Αυτή κυρίως ορίζεται κυρίως μέσα από την ίδρυση μιας σοβαρής κρατικής κινηματογραφικής σχολής – το ενδεχόμενο αυτό συζητείται στις επτά ενότητες του ντοκιμαντέρ που προλογίζονται από πρωτότυπο animation.
Μιλήσαμε στον σκηνοθέτη Γαβριήλ Τζάφκα για αυτήν του την πρωτοβουλία, τους λόγους για τους οποίους έκανε την ταινία και τι συμπέρασμα μπορεί να βγει από μια συζήτηση που μοιάζει καταδικασμένη να μην έχει τέλος.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα για να κάνεις κάτι τέτοιο;
Η ιδέα ξεκίνησε με το τέλος των σπουδών μου στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. Ήμουν στη πρώτη φουρνιά της σχολής και εκείνη τη περίοδο έγιναν πάρα πολλές ζυμώσεις και συζητήσεις γύρω από το πρόγραμμα της κινηματογραφικής παιδείας στην Ελλάδα. Όταν τελείωσα τη σχολή, κάνοντας έναν απολογισμό για τα πράγματα και με την εξέλιξη της σχολής, αναρωτήθηκα γιατί δεν υπήρχε μια σοβαρή κρατική σχολή τόσα χρόνια στην Ελλάδα, ενώ σε όλη την Ευρώπη, δεν υπάρχει μια χώρα που να μην έχει. Και έτσι ξεκίνησε αυτό το ταξίδι που έφτασε μέχρι τη δεκαετία του ’50.
Ήσαστε και κατά κάποιον τρόπο η πειραματική φουρνιά;
Ναι, ήμαστε. Οι πειραματικές φουρνιές έχουν ένα καλό και ένα κακό. Το κακό είναι ότι δοκιμάζονται τα πάντα πάνω τους, και διαφορετικά πράγματα μεταξύ τους, ίσως και σε απόσταση εξαμήνου. Το καλό είναι ότι υπάρχει απόλυτη ελευθερία και από αυτές τις πάρα πολλές δοκιμές η φουρνιά αυτή είχε τη δυνατότητα να δει από διαφορετικές γωνίες, καθηγητές και σχολές, γιατί οι άνθρωποι που ασχολούνται με το σινεμά στην Ελλάδα, προέρχονται από διαφορετικούς χώρους. Και αυτό είναι που δημιουργεί το πρόβλημα συνεννόησης μεταξύ τους.
Έχεις συναντήσει πολλούς απόφοιτους ξένων κινηματογραφικών σχολών – πώς πιστεύεις ότι έχουν βοηθηθεί από αυτή την εμπειρία τους;
Δεν είναι αυτονόητο. Πρόσφατα συνάντησα δύο Γάλλους από τη Femiz, την περίφημη σχολή της Γαλλίας. Ένας από αυτούς δε μπορούσε να πιστέψει ότι γυρίσαμε [την ταινία μας] σε τόσο λίγες μέρες. Έλεγε, αυτή η σκηνή χρειάζεται τρεις μέρες πρόβα και εγώ του έλεγα ότι πήγαμε την ίδια μέρα και τη γυρίσαμε. Δηλαδή, αυτός ο αυτοσχεδιασμός, ο ακροβατισμός που αναγκαστήκαμε να κάνουμε αυτά τα χρόνια στο πώς γυρίζουμε τις ταινίες μας, μας έχει κάνει κατά κάποιον τρόπο και πιο ικανούς. Βέβαια εξαρτάται από το μπάτζετ σου και τι ιστορίες λες. αλλά είμαστε μαθημένοι στο χάος.
Όταν ήρθε η ώρα της επιλογής των συνεντευξιαζόμενων, θέλησες να συμπεριλάβεις εκπροσώπους από όλες τις γενιές;
Ναι. Ήταν ακριβώς αυτή η φιλοσοφία μου. Άνθρωποι από τρεις γενεές: την παλιότερη, την παλιά και τη νέα. Προκειμένου δηλαδή να διαφοροποιηθούν οι απόψεις, για να γίνει πιο ολοκληρωμένη. Να μην είναι δηλαδή ο απολογισμός των παλιών ή οι ελπίδες των νέων.
Διαπίστωσες όντως απόκλιση στις απόψεις ανάλογα με την ηλικία;
Η νέα γενιά είναι απαισιόδοξη αλλά είναι και επιθετική, δεν έχει κατεβάσει κάτω το κεφάλι. Ενώ η παλιότερη γενιά, παρόλο που έχει κάνει προσπάθειες, είναι απαισιόδοξη αλλά απολογητική, κι όχι επιθετική. Έχει και την ευθύνη τόσων χρόνων. Στη Δανία, σε μια ίδια περίοδο κρίσης, είχαν σταματήσει τις επιχορηγήσεις ταινιών επί δύο χρόνια και τα χρήματα αυτά πήγαν στην ανανέωση της δανέζικης σχολής, και βγήκε το νέο ρεύμα του δανέζικου σινεμά. Αυτό για μας ήταν κινέζικα. Είναι ρηξικέλευθο, κάτι σαν επανάσταση.
Θεωρείς ότι το θέμα της κινηματογραφικής παιδείας αρχίζει και τελειώνει με τη σχολή για επαγγελματίες ή είναι ένα θέμα που θα έπρεπε να τεθεί και για το κοινό, για την διεύρυνση της αγοράς ίσως;
Θα αναφέρω πάλι το παράδειγμα της Δανίας, της οποίας το τελευταίο σχετικό πρόγραμμα προορίζει το 25% των πόρων για δανέζικες ταινίες για παιδιά. Δηλαδή αν γίνονται 10 ταινίες στη Δανία, οι 2,5 αφορούν παιδιά και εφήβους. Με αυτόν τον τρόπο γαλουχεί και καλλιεργεί το δανέζικο κοινό για τις δικές τους ταινίες, υπάρχει ένας μακροχρόνιος προγραμματισμός. Από την άλλη, η κινηματογραφική παιδεία είναι μια οπτικοακουστική παιδεία στις μέρες μας. Η εικόνα και ο ήχος είναι ένα νέο αλφαβήτα, το πώς θα τα διαχειριστείς σε κάνει αυτόματα πιο οξυδερκή, μπορείς να κρίνεις, να συγκρίνεις και όλα τα σχετικά. Έχουμε φύγε από τη στενή έννοια του καλλιτεχνικού, έχει να κάνει πολύ πιο άμεσα με τη ζωή μας.
Πώς πιστεύεις ότι μπορεί να συνεισφέρει η ταινία σε αυτόν τον διάλογο;
Η ταινία είναι φτιαγμένη με χιούμορ. Νομίζω ότι το θέμα της κινηματογραφικής παιδείας είναι ένας διάλογος διαρκής, απλά ελπίζω αυτό το ντοκιμαντέρ, όσο μπορεί τουλάχιστον αυτό και οι άλλες προσπάθειες, να υπογραμμίσουν την επείγουσα σημασία αυτής της ιστορίας.
Χριστίνα Λιάπη
Η ταινία «Champions: Μια Αστεία Ιστορία» θα προβάλλεται στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος από την Πέμπτη 26 Ιανουαρίου.
