Δίνοντας το λόγο σε αυτούς που σπάνια έχουν την ευκαιρία να φανούν, όλους αυτούς δηλαδή που χειρίζονται τις κινηματογραφικές μηχανές και κάνουν δυνατά τα δικά μας κινηματογραφικά ταξίδια, το ντοκιμαντέρ «Αφανείς Ήρωες» επιχειρεί να αποκαταστήσει μια αδικία και, κυρίως, να μας γνωρίσει έναν άγνωστο κόσμο των πιο ανιδιοτελών και παραγνωρισμένων εργατών του σινεμά. Μέσα από τον ήχο της μηχανής και την αφόρητη ζέστη του 'κελιού τους', κάποιοι από τους προβολατζήδες της Θεσσαλονίκης διηγούνται τις γεμάτες πάθο για το σινεμά ιστορίες τους και για το επάγγελμά τους που μοιάζει να οδεύει προς το τέλος του…
Μιλήσαμε στον σκηνοθέτη του ντοκιμαντέρ, Παναγιώτη Κουντουρά, για την αφορμή που τον οδήγησε σε αυτό το θέμα, τον άγνωστο κόσμο που κρύβεται πίσω από τις κινηματογραφικές αίθουσες και τις δυσκολίες που συνάντησε στην πραγματοποίηση της ταινίας.
Με ποια αφορμή ξεκίνησε το πρότζεκτ και πόσο καιρό το δουλεύεις;
Σημαντικότερη αφορμή υπήρξε η γνωριμία μου με τον μηχανικό προβολής Μανώλη Ρίζο. Ένας υπέροχος άνθρωπος που μου άνοιξε την καρδιά του και μου έδωσε τη δυνατότητα να γνωρίσω ένα επάγγελμα που πλέον θαυμάζω.Το δημιουργικό μας ταξίδι ξεκίνησε πριν από ένα χρόνο ακριβώς.Ο Μανώλης είχε όλη την καλή διάθεση να με βοηθήσει, επιτρέποντάς μου να εισβάλλω στο ''μοναχικό του βασίλειο''. Τα πάντα λοιπόν ξεκίνησαν ως μία απλή εργασία και ο φακός της κάμερας αποκάλυψε πράγματα που δεν τα φανταζόμασταν. Η δουλειά του μηχανικού μάς γοήτευσε, το ίδιο και οι άνθρωποι που υπηρετούν με αυτόν τον τρόπο το σινεμά. Η αγάπη τους για τον κινηματογράφο ήταν το βασικό στοιχείο που μας έκανε να σκεφτούμε ένα project μεγάλου μήκους. Μαζί με την παραγωγό μου, Διονυσία Αρβανίτου, πήραμε την απόφαση και τα γυρίσματα ξεκίνησαν κάτω υπό νέους στόχους και συνθήκες. Οκτώ μήνες μετά, το μοντάζ ολοκληρώθηκε και σήμερα βρισκόμαστε λίγες ώρες μακριά από την πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της πόλης μας. Είμαστε απλά ενθουσιασμένοι!
Γιατί θέλησες να επικεντρωθείς στο συγκεκριμένο κλάδο;
Αγαπάω το σινεμά και μου δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσω μία άλλη πτυχή του. Τον τρόπο που η ταινία φτάνει στην αίθουσα και την τέχνη που μεσολαβεί. Σας μιλάω ειλικρινά, μιλάμε όντως για μία τέχνη που απαιτεί ζήλο και μεράκι. Βασικό εφόδιο όμως είναι η αγάπη που τρέφουν αυτοί οι άνθρωποι για την 7η τέχνη. Μεγάλωσαν με τις ταινίες, έπλασαν χαρακτήρα και προσωπικότητα. Μέσα από το παραθυράκι της καμπίνας γνώρισαν όλο τον κόσμο. Κυρίως οι παλαιότεροι μηχανικοί. Δεν σας κρύβω ότι δεν χρειάστηκε πολύς χρόνος για να αγαπήσω τη δουλειά τους και να επιζητώ την παρέα τους. Είναι μία περίεργη ''φάρα'', ένα δύσκολο ''σινάφι'' όπως αναφέρεται μέσα στην ταινία. Άνθρωποι έξω καρδιά που η αλήθεια τους είναι αυθεντική. Σίγουρα δεν είναι όλοι ίδιοι και σίγουρα ο κλάδος έχει και τα στραβά του. Πάντα ήθελα να μάθω για αυτούς. Όταν πήγαινα μικρός στο σινεμά θυμάμαι πώς κοιτούσα συχνά το παραθυράκι κάτι που δεν συμβαίνει τουλάχιστον στη γενιά μου. Ο κόσμος τους αγνοεί. Νομίζει ότι η ταινία παίζει από απλά ψηφιακά μέσα. Έτσι λοιπόν θελήσαμε να τους αποκαλύψουμε και στην πορεία της ταινίας ανακαλύπτουν πράγματα και για τον ίδιο τους τον εαυτό. Αυτοί είναι οι λόγοι με πρώτο και κυριότερο τη δική τους αγάπη για το σινεμά. Κυριολεκτικά μας ενέπνευσαν.
Είχες σχέση με το κομμάτι της προβολής ή ήταν και για σένα ένας άγνωστος κόσμος που ανακάλυψες κατά τη διάρκεια της ταινίας;
Καμία απολύτως σχέση. Όλα αυτά τα χρόνια συνήθιζα να λιώνω εντός της σκοτεινής αίθουσαν και μόνο. Τώρα νιώθω την ανάγκη να βρίσκομαι στον χώρο τους και όντως ανακάλυψα υπέροχα πράγματα κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων. Γνωρίσαμε τη δουλειά τους και ιδιαίτερα τους ίδιους. Ταξιδέψαμε ιστορικά και μάθαμε μέσα από τη δική τους ματιά πράγματα και ιστορίες που ξεκινούν από τα πρώτα χρόνια του Φεστιβάλ. Το βασικότερο όμως είναι ότι αγαπήσαμε ακόμα περισσότερο τον κινηματογράφο. Η παραγωγή της ταινίας ήταν μία αξέχαστη εμπειρία και αυτή τη στιγμή είμαστε μόνο κερδισμένοι.΄Εύχομαι το κοινό να ανακαλύψει μέσα από τη δουλειά μας όλα εκείνα τα στοιχεια που μας γοήτευσαν. Είναι στα αλήθεια ένας άγνωστος κόσμος.
Πώς επέλεξες τους συνεντευξιαζόμενους;
Γνωρίσαμε πολλούς μηχανικούς της πόλης μας και η βοήθεια του Μανώλη Ρίζου υπήρξε πολύ σημαντική. Είναι ο πρωτεργάτης και ο βασικός εμπνευστής. Θελήσαμε να επικεντρωθούμε σε τέσσερεις αφανείς ήρωες. Όλοι διαφορετικοί μεταξύ τους με ξεχωριστά βιώματα. Η δουλειά και η αγάπη για το σινεμά τα μόνα κοινά τους στοιχεία. Εκφράζουν απόψεις, προβληματισμούς και εκθέτουν τη δική τους ιστορία. Δεν ήταν αυτό που λέμε στιγνό casting. Η μυθοπλασία διαφέρει και οι άνθρωποι αυτοί έβγαλαν όλη την αλήθεια τους. Για τους αφανείς ήρωες στην ταινία μιλούν άνθρωποι του Φεστιβάλ, αιθουσάρχες, δημοσιογράφοι και κινηματογραφιστές. Όλοι άνθρωποι της πόλης μας που δέχθηκαν με χαρά να βοηθήσουν.
Πώς είδαν το ενδιαφέρον σου να μιλήσεις για την καθημερινότητά τους;
Κάποιοι μηχανικοί μάς αγνόησαν και μερικοί μάς πέρασαν για τρελούς. Θεωρούν ότι είναι πολύ μικρό και ασήμαντο αυτό που κάνουν. ''Κάποιος πρέπει να κάθεται μέσα στην καμπίνα'' λέει συγκεκριμένα ο αγαπημένος μου ήρωας στην ταινία. Άλλοι πάλι ενθουσιάστηκαν γιατί επιτέλους τους δόθηκε μία ευκαιρία να αναδείξουν τη σημασία της δουλειάς τους. Πρώτος και καλύτερος με διαφορά ο Μανώλης. Δεν θα ξεχάσω επίσης τον κύριο Γιώργο Χαβά ο οποίος προσπάθησε να μας μεταφέρει τον αγώνα τον μηχανικών στα πρώτα χρόνια του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Το πώς το υπερασπίζονταν και το πώς ανέδειξαν σπουδαίους έλληνες κινηματογραφιστές. Έβλεπες στα μάτια του την ανάγκη να μοιραστεί πράγματα για τα οποία ποτέ κανένας δεν ενδιαφέρθηκε. Άνθρωποι σαν τον κύριο Γιώργο μόνο θετικά μας αντιμετώπισαν.
Τι πιστεύουν για τον κίνδυνο που διατρέχει το επάγγελμά τους;
Αρχικά γνωρίζουν πολύ καλά ότι οι παραδοσιακοί κινηματογράφοι κάποια στιγμή θα κλείσουν. Τα λεγόμενα multiplex ήταν κατά κάποιο τρόπο η έναρξη μίας αντίστροφης μέτρησης. Ο κόσμος στράφηκε αλλού. Έπειτα ερχόμαστε αντιμέτωποι με τις ψηφιακές τεχνολογίες. Προτζέκτορες, HDCAM, BlueRay, σκληροί δίσκοι και ίντερνετ. ''Οι ταινίες θα παίζονται με πιο απλό τρόπο'' επισημαίνει στην ταινία ο κύριος Αντώνης Κιούκας. Με λύπη αναφέρει πώς είναι ένα επάγγελμα που σίγουρα θα χαθεί. Λύπη γιατί έζησε τους μηχανικούς και σίγουρα αγάπησε τον κλάδο τους. Οι μηχανικοί γνωρίζουν ότι είναι ζήτημα χρόνου. Προσωπικά θλίβομαι και εύχομαι να μην κυριαρχήσουν στο σινεμά οι νέες αυτές τεχνολογίες προβολής. Το φίλμ δεν πρέπει να πεθάνει.
Ποιες οι δυσκολίες που συνάντησες, είτε στο να βρεις το ύφος του ντοκιμαντέρ είτε για την πραγματοποίησή του από πρακτικής πλευράς;
Το γύρισμα ήταν δύσκολο από μόνο του. Η καταγραφή της πραγματικότητας είναι αυτή που κάνει το ντοκιμαντέρ να διαφέρει από τη μυθοπλασία. Είχαμε να κάνουμε με απρόβλεπτες συνθήκες παρατήρησης και το στοιχείο αυτό ήταν που έκανε και την κατάσταση ακόμα πιό ενδιαφέρουσα. Το ύφος προέκυψε στην πορεία. Γνωρίζοντας καλά το υλικό μας μπορούσαμε να πάρουμε ουσιαστικές αποφάσεις και να δούμε που θα εστιάσουμε. Περισσότερο στα τεχνικά ζητήματα ή στη μοναξιά? Λιγότερο στις ώρες εργασίας ή κατά κύριο λογο στην αγάπη τους για το σινεμά? Σπάσαμε την αφήγησή μας σε κομμάτια και κρατήσαμε τη μελαγχολική τους νότα. Δεν θα χαρακτήριζα την ταινία χαρούμενη. Από εκεί και πέρα οι οποιεσδήποτε άλλες δυσκολίες απλά ξεπεράστηκαν. Η δημιουργική τρέλα των συντελεστών μας φέρνει σήμερα στο Φεστιβάλ. Τους ευχαριστώ όλους που πίστεψαν στην ιδέα και σε εμένα προσωπικά. Έδωσαν την ψυχή τους για τη δημιουργία της ταινίας. Συνεργασίες σαν και αυτή θέλω να πιστεύω ότι θα αντέξουν στο χρόνο.
Το ντοκιμαντέρ "Αφανείς Ήρωες" προβάλλεται σήμερα Δευτέρα (20:00, Φρίντα Λιάππα) και μεθαύριο Τετάρτη (12:30, Φρίντα Λιάππα) στο πλαίσιο του 14ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.
Χριστίνα Λιάπη
