«Μικρός κόσμος». Τα σπαστά ελληνικά της Μιριάνα Καράνοβιτς είναι το πρώτο πράγμα που ακούμε μπαίνοντας στο νοσταλγικά εγκαταλειμμένο, μεταμορφωμένο από τις πινελιές της σκηνογραφίας νεοκλασικό της οδού Σωνιέρου, μια από τις τοποθεσίες, όπου γυρίζεται η ταινία «Το δέντρο και η κούνια». Η σπουδαία Σέρβα ηθοποιός αγκαλιάζει την πρωταγωνίστρια Μυρτώ Αλικάκη και στο πρώτο «cut» καταφέρνουμε να τρυπώσουμε στο σετ. «Μικρός κόσμος» για να χωρέσει τα όνειρα των ανθρώπων που διαχρονικά μετακινούνται από ανάγκη, επιθυμία, ακόμα και διά της βίας, για να αναζητήσουν καλύτερη τύχη μακριά από τα σπίτια και τις πατρίδες τους. Αρκετά μικρός όμως, ώστε και πάλι να ξανασυναντηθούν κάπου στο δρόμο της επιστροφής. Γιατί είναι «καταδικασμένοι» να επιστρέφουν.
Το cinemag βρέθηκε στα γυρίσματα της νέας ταινίας της Μαρίας Ντούζα, της σκηνοθέτιδος που επιστρέφει στον κινηματογράφο για την πρώτη της μεγάλου μήκους ταινία μυθοπλασίας: μία ελληνοσερβική συμπαραγωγή με επίκεντρο τις μετακινήσεις των ανθρώπων στο παρόν και στο παρελθόν, σε κάθε τους μορφή (προσφυγιά / αποδημία / μετανάστευση). Η ίδια επιμελήθηκε το σενάριο, βασισμένο σε μια ιδέα της Ελένης Ακτσίμπαση, με πρωταγωνιστές τη Μυρτώ Αλικάκη, τον Ηλία Λογοθέτη και τη Μιριάνα Καράνοβιτς: που γνωρίσαμε από τις πολυβραβευμένες ταινίες του Εμίρ Κουστουρίτσα («Ο Μπαμπάς Λείπει Ταξίδι για Δουλειές», «Underground»), αλλά και πιο πρόσφατα από το σπαραχτικό «Σεράγεβο Σ’ Αγαπώ» της Γιασμίλα Σμπάνιτς (Χρυσή Άρκτος στο Φεστιβάλ Βερολίνου το 2006), αλλά και την ταινία που απέσπασε βραβείο Κοινού στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης «Εδώ κι Εκεί» του Ντάρκο Λουνγκούλοφ. Όλες ταινίες με έντονο το πολιτικό στοιχείο και τον αντίκτυπο που αυτό έχει στη ζωή του απλού καθημερινού ανθρώπου.
Σε κατάσταση απόλυτης συγκέντρωσης η Μιριάνα Καράνοβιτς διαβάζει ξανά και ξανά τις λίγες φράσεις που πρέπει να πει στα ελληνικά και ακούει με προσοχή τις οδηγίες της σκηνοθέτιδος. Όπως άλλωστε έχει δηλώσει στο παρελθόν, βρίσκεται πάντα σε καλλιτεχνική εγρήγορση: «Αισθάνομαι πολύ ευτυχισμένη κάθε φορά που έρχεται μια διάκριση, αλλά όταν αναλαμβάνω ένα καινούργιο ρόλο νιώθω και πάλι την αγωνία του αρχάριου». Μας εξομολογείται πάντως ότι επιδιώκει να συμμετέχει σε ξενόγλωσσες ταινίες, αφού το θεωρεί πρόκληση.
Η Μυρτώ Αλικάκη είναι η Ελένη. Πετυχημένη γιατρός στο Λονδίνο και παντρεμένη με Άγγλο, έρχεται πίσω στην Ελλάδα με την κόρη της για να δει τον πατέρα της, Κυριάκο τις ημέρες του Πάσχα, ενώ -αν και εκπατρισμένη από δική της επιθυμία- το μυαλό της απασχολεί η προοπτική της αναγκαστικής μετανάστευσης με την οποία έρχεται για πρώτη φορά αντιμέτωπη, καθώς ο άντρας της πρόκειται να μετατεθεί επ’ αόριστον στην Κίνα. Ο πατέρας της (Ηλίας Λογοθέτης) δεν της έχει συγχωρήσει για την απόφασή της να ζήσει μακριά από την Ελλάδα. Έχοντας κι ο ίδιος υπάρξει πρόσφυγας στη Σερβία μετά τον πόλεμο, κουβαλάει διαφορετικές αντιλήψεις για την «πατρίδα». Η σχέση τους θα δοκιμαστεί ακόμα περισσότερο, όταν η Ελένη ανακαλύψει τα μυστικά που κρύβει ο Κυριάκος, ενώ η Νίνα, μία γυναίκα από τη Σερβία (ο ρόλος της Μιριάνα Καράνοβιτς) με τη μικρή της κόρη είναι ήδη εγκατεστημένη στο σπίτι.
Κάτω από την πατρογονική στέγη ξανασμίγουν τα μέλη μιας οικογένειας μεταναστών που σε διαφορετικές εποχές και για διαφορετικούς λόγους ξεριζώθηκαν από την πατρίδα τους. Άλλοι από την ανάγκη της επιβίωσης κι άλλοι από «τάσεις φυγής», όπως λέει η Μυρτώ Αλικάκη για το ρόλο της Ελένης.
«Σε αυτό το σύγχρονο οικογενειακό παραμύθι επανέρχεται το πανάρχαιο –από την ομηρική Οδύσσεια- μοτίβο του Νόστου, της επιστροφής στην πατρίδα, με την ευρύτερη έννοια ενός τόπου όπου αισθανόμαστε την ανάγκη να καταφύγουμε. Ένα μέρος που μπορεί να βρίσκεται ακόμα και μέσα στη φαντασία ή στα όνειρά μας, στις αναμνήσεις της παιδικής ηλικίας, ή σε στιγμές από το παρελθόν που κρατάμε μέσα μας ως συναισθηματικά καταφύγια» ξεχωρίζουμε από το σημείωμα της σκηνοθέτιδος.
«…Τα στερεότυπα του άνδρα που φεύγει και της γυναίκας που περιμένει την επιστροφή του σήμερα ανατρέπονται, αποτυπώνοντας τη νέα πραγματικότητα της μετανάστευσης τις τελευταίες δεκαετίες… Κι ενώ η δράση στην ταινία εκτυλίσσεται μέσα σε μόλις πέντε ημέρες, η ιστορία αντανακλά έξι δεκαετίες βαλκανικής κι ελληνικής ιστορίας μέσα στις οποίες οι άνθρωποι είδαν τα σύνορα της πατρίδας τους, αλλά και της ίδιας της ζωής τους να επανακαθορίζονται ξανά και ξανά».
Σε μια ταινία που καταπιάνεται με το φαινόμενο της μετανάστευσης, με τον προσδιορισμό του «εαυτού» και του «άλλου» όπως αλλάζει μέσα στα χρόνια, σκεφτόμαστε ότι το θέμα δε θα μπορούσε να είναι πιο επίκαιρο: Λαοί με παραδοσιακή διασπορά βλέπουν σε άλλες ιστορικές συγκυρίες τις δικές τους πατρίδες να υποδέχονται μεταναστευτικά κύματα κάθε μορφής και οι συσχετισμοί συνεχώς μεταβάλλονται.
Αναπόφευκτα η συζήτηση περνάει και από την κρίση: «Η φυσική θέση ενός καλλιτέχνη νομίζω ότι είναι κοντά στον καθημερινό άνθρωπο κι όχι να προσβλέπει στην πολιτική ή σε υψηλότερες φιλοδοξίες. Η δουλειά μου είναι να συμπάσχω με ανθρώπους σαν τους χαρακτήρες που υποδύομαι στις ταινίες, ανθρώπους διαφορετικούς, με διαφορετικές ιστορίες ζωής. Προσπαθώ να γνωρίζω λοιπόν και να αισθάνομαι τι περνούν σε δύσκολους καιρούς. Νομίζω ότι το συναίσθημα είναι ο καλύτερος οδηγός» λέει η Μιριάνα Καράνοβιτς.
Η ταινία, στην οποία συμμετέχει και ο Νίκος Ορφανός, ολοκληρώνει αυτές τις ημέρες τα γυρίσματα και περνάει στο στάδιο του post-production. Με τη συνδρομή των Σέρβων συμπαραγωγών προορίζεται για διανομή σε όλες τις Βαλκανικές χώρες, έχοντας στο πλευρό της, όπως μας λέει ο Μιχάλης Σαραντινός της Steficon Productions, την εμπειρία της Intermedia Network, της εταιρείας πίσω από τη μεγάλη επιτυχία του περσινού «Montevideo», πρόταση της Σερβίας στα Όσκαρ καλύτερης ξένης ταινίας.
Δείτε στο βίντεο συνεντεύξεις με τους συντελεστές και πλάνα από το making of της ταινίας, καθώς και φωτογραφίες από τα γυρίσματα στη gallery που ακολουθεί.
Κείμενο – Συνεντεύξεις: Ανθή Νταουσάνη
Φωτογραφίες: Κική Παπαδοπούλου
