Από τις φυλετικές «απροσεξίες» του Γκρίφιθ και τη στερεότυπη, δουλική απεικόνιση ως τα problem movies, το blaxplοitation και τους Αφροαμερικανους δημιουργούς, η μαύρη φυλή του σινεμά ανεβαίνει εδώ και 109 χρόνια τον δικό της Γολγοθά. Κατέκτησαν οι μαύροι της μεγάλης οθόνης τις «ρίζες» και τα κινηματογραφικά τους δικαιώματα ή παραμένουν σκλάβοι μιας εικόνας;
Με αφορμή την επανακυκλοφορία της κλασικής ταινίας «Μάντεψε Ποιος θα Έρθει το Βράδυ», καταθέτουμε μερικές από τις σημαντικότερες στιγμές του «μαύρου» χρονολόγιου του σινεμά των ΗΠΑ. Μας διαβάζει ο Σπάικ Λι;
1903 Οι μαύροι ντεμπουτάρουν στο σινεμά -φυσικά ως σκλάβοι. Στην «Καλύβα του Μπαρμπα-Θωμά» του Έντουιν Πόρτερ (που θα αντιγραφεί κατά κόρον), τους μαύρους ρόλους υποδύονται λευκοί με…black face (βαμμένο πρόσωπο με παχιά χείλη). Ένα κινηματογραφικό τέχνασμα (και στερεότυπο) έχει μόλις γεννηθεί.
1920 Ο Μισό γράφει και σκηνοθετεί το «Within Our Gates» και εγκαθιδρύει ανεξάρτητο κύκλωμα διανομής-εκμετάλλευσης αποκλειστικά «φυλετικών» ταινιών σε «διαχωρισμένες» αίθουσες του Νότου και σινεμά σε γκέτο του Βορρά. Το παράδειγμά του σπεύδουν να μιμηθούν ακόμα και λευκοί παραγωγοί.
1931 «Η Εξορία» είναι η πρώτη μαύρη μεγάλου μήκους ταινία από αφροαμερικανική εταιρεία παραγωγής, την Oscar Micheaux Corporation.
1934 Η Κλοντέρ Κολμπέρ και η Λουίζ Μπίβερς (εφεξής η χαρακτηριστικότερη μαύρη υπηρέτρια του σινεμά) σπάνε τα ταμπού της διαφυλετικής φιλίας στο «Imitation of Life» του Τζον Σταλ, που θίγει επίσης πρώτο την αγωνία μιας μιγάδας (η κόρη της Μπίβερς) να μη γίνει αντιληπτή από τον περίγυρό της.
1940 Η Χάτι Μακ Ντάνιελ, η πρώτη μαύρη υποψήφια στην ιστορία των Οσκαρ, κερδίζει το αγαλματίδιο Β' ρόλου για το «Όσα Παίρνει ο Άνεμος» (φωτο).
1950 Ο Τζόζεφ Μάνκιεβιτς αναθέτει στον άγνωστο Σίντνεϊ Πουατιέ το ρόλο γιατρού, στόχου ρατσιστικής πλεκτάνης στο «No Way Out». Η εικόνα για τους μαύρους ρόλους στο Χόλιγουντ αλλάζει άρδην.
1955 Η Κάρμεν Τζόουνς του Ότο Πρέμινγκερ μετατρέπει την Κάρμεν του Μπιζέ σε all-black μουσικό μελόδραμα! Μια μαύρη, η Ντόροθι Ντάντριτζ, εκπορθεί για πρώτη φορά τις υποψηφιότητες Α' γυναικείου ρόλου.
1964 O Σίντνεϊ Πουατιέ κερδίζει Οσκαρ Α' ρόλου για το «Lilies of the Field» (φωτο). / To ανεξάρτητο «Nothing but a Man» του Μάικλ Ρέμερ (η ιστορία της σχέσης ενός σιδηροδρομικού και μιας δασκάλας που δηλητηριάζεται από το ρατσισμό του Νότου), συγκλονίζει το παράλληλο κύκλωμα προβολών.
1967 Ένας Αφροαμερικανός χαστουκίζεται από λευκό και…ανταποδίδει το χτύπημα! Είναι ο Σίντνεϊ Πουατιέ στην «Ιστορία ενός Εγκλήματος» του Στάνλεϊ Κρέιμερ. / Τα «Μάντεψε Ποιος θα Έρθει το Βράδυ» του Στάνλεϊ Κρέιμερ και «Τhe Story of a Three Day Pass» του Μέλβιν Βαν Πιμπλς, ρίχνουν το τείχος του διαφυλετικού έρωτα (λευκές με μαύρους).
1971 Ο Μέλβιν Βαν Πιμπλς παράγει, γράφει, σκηνοθετεί, μοντάρει, επενδύει μουσικά, πρωταγωνιστεί και διαφημίζει στους δρόμους (!) το «Sweet Sweetback's Baadasssss Song», πορτρέτο ενός φυγά. Γυρισμένο σε 19 μέρες, με δάνειο από τον Μπιλ Κόσμπι, X-rating και τους επαίνους των Μαύρων Πανθήρων, το είδος γεννάει το είδος του blaxploitaion. / «Ο Μεγάλος Ύπνος» του σινεμά των μαύρων, το «Shaft» του Γκόρντον Παρκς, με τον Ρίτσαρντ Ράουντρι, σπάει ταμεία. Το ομώνυμο θέμα του Αϊζακ Χέιζ κερδίζει Όσκαρ. / Ο Malcolm X εμφανίζεται στην παρωδία-κολάζ «Dynamite Chicken» του Έρν Πίντοφ.
1972 Ο Χριστός επιστρέφει στη γη ως… μαύρος και τα χαρακτηριστικά του Σίντνεϊ Πουατιέ στο «Brother John» του Τζέιμς Γκόλντστοουν. / Η λογοτέχνιδα Μάγια Αντζελου γίνεται η πρώτη έγρωμη σεναριογράφος και συνθέτις μεγάλου μήκους ταινίας («Georgia, Georgia» του Στινγκ Μπγιόρκμαν). / Η Νταϊάνα Ρος προτείνεται για Οσκαρ για την ερμηνεία της ως Μπίλι Χόλιντεϊ στο «Η Κυρία Τραγουδάει τα Μπλουζ» του Σίντνεϊ Τζ. Φιούρι (φωτο). Το «Shaft's Big Score» σπάει ταμεία. / Οι δύο διασημότερες φιγούρες του σινεμά τρόμου γίνονται μαύρες στα «Bracula» και «Blackenstein»!
1973 Η Ταμάρα Ντόμπσον, η βασίλισσα του blaxploitation Παμ Γκρίερ και ο Πολ Γουίνφιλντ τιμωρούν τους εμπόρους ναρκωτικών στα «Cleopatra Jones» του Τζακ Στάρετ, «Coffy» του Τζακ Χιλ και «Gordon's War» του Οσι Ντέιβις αντίστοιχα. Ο Φρεντ Γουίλιαμσον γίνεται ο μαύρος Σημαδεμένος στο «Black Ceasar» του Λάρι Κόεν.
1977 Ο ανεξάρτητος μαύρος κινηματογραφιστής Τσαρλς Μπερνέτ ολοκληρώνει το ντεμπούτο του «Killer of Sheep», ρεαλιστική προσωπογραφία ενός εργάτη σφαγείου στο Watts. / Το «Brothers» του Άρθουρ Μπάρον μεταφέρει στην οθόνη το ειδύλλιο της ακτιβίστριας Άντζελα Ντέιβις με τον κατάδικο Τζορτζ Τζάκσον.
1985 Η μαύρη οικογενειακή σαγκα του Στίβεν Σπίλμπεργκ «Πορφυρό Χρώμα» κερδίζει 11 υποψηφιότητες για Οσκαρ και συστήνει στο πλατύ κοινό τη Γούπι Γκόλντμπερκ (και την Όπρα Γουίνφρεϊ ως ηθοποιό).
1989 Η κομεντί εποχής «Harlem Nights», σκηνοθετικό ντεμπούτο στου σταρ Έντι Μέρφι, αποτυγχάνει εμπορικά και καλλιτεχνικά. / Γυρίζοντας το «A Dry White Season», η Γιουζάν Πάλσι από την Μαρτινίκα γίνεται η πρώτη μαύρη σκηνοθέτης του Χόλιγουντ. / Ο Σπάικ Λι φέρνει αντιμέτωπους λευκούς και μαύρους στο πρώτο «αφροαμερικανικό» φιλμ «Κάνε το Σωστό» (φωτο). / Το «Glory» του Εντ Ζούικ διηγείται τα έργα και τις ημέρες της πρώτης μαύρης στρατιωτικής μονάδας του Εμφυλίου. / Ο Ντένζελ Γουάσινγκτον κερδίζει Οσκαρ β' ρόλου.
1991 Ο Τζον Σίνγκλτον γίνεται ο πρώτος υποψήφιος για Όσκαρ μαύρος σκηνοθέτης για τα «Παιδιά της Γειτονιάς» (φωτο). / Η πρώτη in your face σκηνή διαφυλευτικού σεξ στο Χόλιγουντ κοσμεί τον «Πυρετό της Ζούγκλας» του Σπάικ Λι. / To «Straight out of Brooklyn» του πρωτοεμφανιζόμενου Μάρτι Ριτς παρακολουθεί τα προβλήματα μιας μη προνομιούχας οικογένειας της Ν. Υόρκης. / Η Γούπι Γκόλντμπερκ κερδίζει Οσκαρ β' ρόλου για τον «Αόρατο Εραστή».
1997 O Κούμπα Γκούτινγκ Τζ. παίρνει Οσκαρ β' ρόλου για το «Jerry Maguire».
2002 Η Χάλε Μπέρι γίνεται η πρώτη γυναίκα αφροαμερικάνικης καταγωγής που κερδίζει το Οσκαρ α' γυναικείου ρόλου (φωτο) για την ερμηνεία της στη δραματική ταινία «Ο Χορός των Τεράτων», που ως κεντρικό θέμα έχει το ρατσισμό και την κατάρριψή του υπό τη σκιά του έρωτα.
[Αναδημοσίευση από το τεύχος 102 του περιοδικού ΣΙΝΕΜΑ]
