Σημαντικός βιντεο-καλλιτέχνης και κινηματογραφικός δοκιμιογράφος του πολιτικού κινηματογράφου, ο Χαρούν Φαρόκι επισκέπτεται την Ελλάδα με τα έργα του και εκθέτει για πρώτη φορά στην χώρα μας, στο πλαίσιο του Samos Young Artists Festival. Από τις 20 Ιουλίου και ως τις 20 Σεπτεμβρίου, οι επισκέπτες της έκθεσης «Ανάμεσα Στο Χέρι και το Μάτι» θα γνωρίσουν έργα που έχουν εκτεθεί σε μερικά από τα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου, ενώ, όπως αναφέρει το δελτίο Τύπου, η πραγματοποίηση της έκθεσης «στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο σε μια ακριτική περιοχή της Ελλάδας υπογραμμίζει την πολιτική και κοινωνική διάσταση των έργων. Οι βιντεο-εγκαταστάσεις που παρουσιάζονται επιλέχθηκαν από τον καλλιτέχνη ειδικά για αυτόν τον σκοπό».
Στο επίκεντρο της έκθεσης βρίσκεται η σειρά τεσσάρων βιντεο-εγκαταστάσεων με το γενικό τίτλο «Serious Games» (Σοβαρά παιχνίδια). Για τα έργα αυτά ο Φαρόκι βιντεοσκόπησε υλικό σε στρατιωτικές βάσεις των Η.Π.Α. ώστε να το συνδυάσει στη συνέχεια με στιγμιότυπα από προγράμματα προσομοίωσης σε ηλεκτρονικό υπολογιστή. Αυτά τα προγράμματα μοιάζουν με βιντεο-παιχνίδια και χρησιμοποιούνται ως εκπαιδευτικές ασκήσεις για τους στρατιώτες που λαμβάνουν μέρος σε επιχειρήσεις όπως στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν.
Στο έργο «Eye/Machine III» (Μάτι/Μηχανή III), συγκρίνει τους μηχανισμούς επιτήρησης κατά τη διάρκεια ένοπλων συγκρούσεων με τη χρήση κάμερας στην καθημερινή ζωή, όπως για την καταγραφή κινήσεων σε δημόσιους χώρους ή για την παρακολούθηση των διαδικασιών παραγωγής σε βιομηχανικές μονάδες όπου οι εργασίες διεκπεραιώνονται ως επί το πλείστον από μηχανές.
Στην εγκατάσταση «Comparison via a Third» (Σύγκριση μέσω τρίτου), η λεπτομερής απεικόνιση των τεχνικών διαδικασιών με τις οποίες παράγονται τα τούβλα παραπέμπει σε ένα παγκόσμιο σύστημα διαδοχικών ανισοτήτων που καθορίζει τον σύγχρονο κόσμο. Μετά από πολλά χρόνια δουλειάς με βίντεο, ο Φαρόκι χρησιμοποίησε και πάλι φιλμ 16 χιλιοστών για να κινηματογραφήσει σε μέρη της Ινδίας, της Αφρικής και της Ευρώπης όπου γίνονταν οικοδομικά έργα. Το έργο «Transmission» (Μεταβίβαση), εξετάζει την επιρροή και τη λατρεία των μνημείων που υπάρχουν διάσπαρτα ανά τον κόσμο, τα οποία έχουν γίνει προορισμοί για προσκυνητές και τουρίστες, καλύπτοντας πλέον πολλές διαφορετικές ανάγκες, από την προσωπική μνήμη έως την πνευματική φώτιση και το θρησκευτικό αίσθημα.
Με αφορμή την πρώτη του ατομική έκθεση στην χώρα μας, ρωτήσαμε τον Χαρούν Φαρόκι για την ιδέα πίσω από τον τίτλο της, τα παγκόσμια θέματα της δουλειάς του και την επιρροή του πολιτικού κινηματογράφου και των τεχνών γενικότερα στην πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα.
Καταρχήν, μιλήστε μας για τον τίτλο της έκθεσης, καθώς και για το πώς δένει με τα έργα που αυτή συμπεριλαμβάνει.
Το χέρι κάνει δυνατή την επαφή με τον υλικό κόσμο και το μάτι αναπληρώνει το έργο του μυαλού. Όταν δούλευα με φιλμ μπορούσα να συγκρίνω τον εαυτό μου με έναν τεχνίτη του οποίου οι ικανότητες βασίζονται στον εναρμονισμό της δουλειάς του χεριού και του ματιού. Αλλά επειδή μοντάρω ψηφιακά, τα χέρια μου μόνο πατούν κουμπιά ή κινούν το ποντίκι, αν και τα χέρια του καμεραμάν και του ηχολήπτη μου είναι ακόμη σημαντικά. Για πάνω από έναν αιώνα, η εκλογίκευση σήμαινε τον εκμηχανισμό της χειρωνακτικής εργασίας – τις τελευταίες δεκαετίες και η δουλειά του ματιού έχει επίσης αντικατασταθεί. Στην αστική σφαίρα το μάτι μπορεί να αναγνωρίζει και να εντοπίζει αντικείμενα – το ίδιο ισχύει για το στρατιωτικό τομέα. Αυτό βρίσκεται στον πυρήνα της ερευνάς μου, των έργων που έχω κάνει.
Γιατί επελέγησαν τα συγκεκριμένα έργα για την έκθεση αυτή;
Η επιλογή που έκανε η Άντχε Έχμαν – που διάλεξε επίσης τον τίτλο της έκθεσης – εξαρτάται από τον διαθέσιμο χώρο και επειδή είναι η πρώτη φορά που η δουλειά μου εκτίθεται στην Ελλάδα, η επιλογή στοχεύει να δώσει μια γενική εικόνα.
Πιστεύετε ότι η υπάρχουσα κοινωνική και πολιτική κρίση εμπλουτίζουν τα έργα σας ή είναι το θέμα τους περισσότερο παγκοσμίου απ’ ό,τι τοπικού ενδιαφέροντος;
Όταν άρχισα να δουλεύω πάνω στα επονομαζόμενα έξυπνα όπλα το 2001, το θέμα φαινόταν αρκετά εσωτεριστικό – αυτό άλλαξε με την 11η Σεπτεμβρίου. Προφανώς ανταποκρίνομαι στις κρίσεις, ακόμα και τις υπόγειες. Ελπίζω ότι ένα έργο για μια χώρα ή μια περιοχή θίγεται με έναν τρόπο που να μπορεί να ενδιαφέρει και άλλες περιοχές, πάντως.
Και, τέλος, είστε αισιόδοξος για το κατά πόσο πολιτικά φορτισμένο σινεμά, και την κινούμενη εικόνα γενικότερα, μπορεί να έχει πραγματική επιρροή στην κοινωνία και την πολιτική; Μπορεί να φέρει πραγματική αλλαγή;
Το πολιτικά φορτισμένο σινεμά είναι μία από τις πολλές συμβολές σε ένα ντιμπέιτ, μία συζήτηση. Όπως τα κείμενα ή οι εικαστικές τέχνες, οι ταινίες πρέπει να έχουν την ικανότητα να συλλαμβάνουν τα πράγματα όπως αυτά είναι στον κόσμο. Και, ελπίζω, να προσθέτουν κάτι σε αυτόν.
