Κουρασμένα μάτια, ιδιαίτερα αδύναμο κορμί, μανιωδώς φαγωμένα νύχια, ατημέλητα μαλλιά, ένα φαντεζί κοντομάνικο μπλουζάκι που μάλλον έχει κοστίσει μια περιουσία (αλλά προσωπικά βρίσκω κακόγουστο) και ένα ασταμάτητα διερευνητικό και ενίοτε υπεροπτικό βλέμμα που αισθάνεσαι ότι πηγαινοέρχεται αδιάκριτα επάνω σου.
Αυτός είναι ο Ξαβιέ Ντολάν που συναντώ ένα απόγευμα Παρασκευής στο περσινό Φεστιβάλ Καννών, λίγες μόνο ώρες προτού η νέα ταινία του καταλήξει να μοιραστεί εξ ημισείας το Βραβείο της Επιτροπής (με τον «Αποχαιρετισμό στη Γλώσσα» του Ζαν Λικ Γκοντάρ) και ο ίδιος προσπαθήσει να κρύψει την απογοήτευσή του που δεν κατέληξε στα χέρια του ο Χρυσός Φοίνικας.
Καμιά σχέση με το θελκτικά μελαγχολικό και σταθερά ελκυστικό αγόρι που έχουν απαθανατίσει αμέτρητες φωτογραφίες και έχουν φιλοξενήσει αναρίθμητες σελίδες περιοδικών σε ολόκληρο τον κόσμο, στολίζοντας κάθε παρουσία του πότε με τον χαρακτηρισμό «παιδί-θαύμα» και πότε με λιγότερο κολακευτικά επίθετα που κινούνται από το «ωραιοπαθής» και το «νάρκισσος» μέχρι το «αλαζόνας».
Αρκετά από τα επίθετα αυτά βρίσκουν κι εμένα μερικώς σύμφωνο, κορεσμένος ίσως από έναν έκδηλο εγωκεντρισμό που ο νεαρός Καναδός δύσκολα κρύβει και μια υπερβολική έκθεση που ανέκαθεν έβρισκα αντιπαθητική σε οποιονδήποτε άνθρωπο την αποζητά. Δεν μπορώ να αμφισβητήσω, παρ’ όλα αυτά, ότι ο Ξαβιέ Ντολάν είναι εργατικός και ταλαντούχος έχοντας καταφέρει να σκηνοθετήσει πέντε μεγάλου μήκους ταινίες μέσα σε ένα πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, ξεκινώντας μάλιστα από τα 19 του χρόνια.
Κόντρα στον διάχυτο ενθουσιασμό με τον οποίο υποδέχτηκαν πολλοί θεατές το «Mommy» στις Κάννες, αμέσως μετά την παγκόσμια πρεμιέρα του εκεί, και σχετικά προκατειλημμένος απέναντι στον πολυδιαφημισμένο νεαρό που πηγαίνω να συναντήσω (λίγα χρόνια πριν, στο ίδιο φεστιβάλ, είχε προκύψει μια συνέντευξη μαζί του που με είχε αφήσει με πολύ ανάμεικτα συναισθήματα για το άτομό του), η εντύπωση που μου μένει στο τέλος της προγραμματισμένης κουβέντας μας είναι αυτή ενός χαρισματικού πιτσιρικά στα όρια της εξάντλησης, ο οποίος χρειάζεται όχι τόσο έπαθλα και επαίνους, όσο επειγόντως ξεκούραση!
Καθώς η καινούργια σας ταινία αποσπά μόνο ενθουσιώδη σχόλια, θυμάμαι ότι δεν έχετε υπάρξει πάντα δεκτικός στις αρνητικές κριτικές.
Επειδή ξέρω ότι είμαι λίγο μαλάκας, συνήθως θα διαβάσω τις όποιες αρνητικές κριτικές, θα πω «αυτός ο αχρείος μίσησε την ταινία μου» και μετά δεν θα θέλω να διαβάσω τίποτα περαιτέρω. Κάποια στιγμή, ωστόσο, κουράστηκα να βλέπω κριτικές ανθρώπων που πιστεύουν ότι είναι ένα είδος δασκάλων οι οποίοι διορθώνουν εργασίες των μαθητών τους, μου φαίνεται πολύ ενοχλητικό και εξευτελιστικό κάτι τέτοιο. Τώρα νιώθω πως υπάρχει πραγματικός ενθουσιασμός για το «Mommy», αν και αυτό στο οποίο ελπίζω, ούτως ή άλλως, όταν κάνω μια ταινία είναι να αγγίξει τους ανθρώπους, κάτι το οποίο ειλικρινά νιώθω θα ήταν κάπως αναπόφευκτο να μην συμβεί αυτήν τη φορά. Είδα κόσμο συγκινημένο στην πρεμιέρα της ταινίας κι αυτό για μένα στάθηκε μια καταπληκτική, εξωπραγματική στιγμή.
«Έχω ανάγκη να γυρίζω ταινίες, αλλιώς θα πεθάνω. Είναι μια υποχρέωση για μένα, με καίει, με κατατρώει και δε μπορώ να σταματήσω».
Υπάρχουν χαρακτηριστικά του νεαρού ήρωά σας στο φιλμ τα οποία πιθανόν αναγνωρίζετε και σε εσάς τον ίδιο;
Έχω πολύ θυμό και βία μέσα μου τα οποία καμιά φορά παραμένουν αδρανή ή δεν εκδηλώνονται και άλλες φορές ξεσπούν. Ίσως είμαι και λίγο υπερκινητικός. Πέραν αυτών, όμως, δεν είμαι το παιδί της ταινίας. Όπως και να το κάνουμε πρόκειται για ένα διαταραγμένο στη συμπεριφορά του παιδί. Δε μοιάζουμε, συνεπώς, αλλά μοιράζομαι πολλά κοινά χαρακτηριστικά μαζί του, όπως μοιράζομαι κοινά χαρακτηριστικά και με πολλούς άλλους ήρωες ταινιών μου. Υπάρχει πάντοτε ένα κομμάτι μου μέσα τους, αλλά φυσικά η δική τους ιστορία δεν είναι η ιστορία μου. Θέλω, πάντως, οι χαρακτήρες μου να είναι πάνω απ’ όλα «ζωντανοί».
Με υπερβολική ενέργεια και έντονο ταμπεραμέντο τις περισσότερες φορές…
Ναι, σίγουρα. Ξέρετε, η ζωή δεν είναι μόνο να αγαπάμε τους ανθρώπους επειδή είναι τέλειοι. Αγαπάς τους ανθρώπους για τα ελαττώματά τους, για τις αδυναμίες τους. Τους αγαπάς ακόμη κι όταν σφάλλουν, φωνάζουν, βρίζουν, καταριούνται. Για εμένα, εντούτοις, αυτοί είναι οι αυθεντικοί άνθρωποι. Όχι οι συμβατικοί, γκρι, γραβατωμένοι τύποι που συναντάμε γύρω μας.
Στην ταινία επιλέγετε να κινηματογραφήσετε τα πάντα μέσα από ένα εντελώς ανορθόδοξο και ασύνηθες για το σινεμά καδράρισμα. Είχατε αυτήν την ιδέα από την αρχή;
Ναι. Εξαρχής γνωρίζαμε ότι θα το γυρνάγαμε σε κάδρο με αναλογία 1:1. Για μένα ήταν ένας τρόπος να απομονώσω τους χαρακτήρες και να δημιουργήσω οικειότητα μαζί τους, γιατί με μια τέτοια κοντινή λήψη αυτό που μένει στο πλάνο είσαι εσύ, τα μάτια σου, τα μαλλιά σου, το πορτρέτο σου, ο ανθρώπινος παλμός σου.
Δεδομένου της εργασιομανίας και της ταχύτητας με την οποία ετοιμάζετε τη μία ταινία μετά την άλλη μπορείτε να μου πείτε λίγα λόγια για τον τρόπο με τον οποίο δουλεύετε;
Ας ξεκινήσουμε από την αρχή. Γράφεις μια ταινία και μετά, για δύο χρόνια, παλεύεις για αυτήν: κανένας δεν θέλει να την κάνει, κανένας δεν θέλει να σου δώσει χρήματα. Την κάνεις εσύ ο ίδιος, ξοδεύεις όλα σου τα χρήματα, γίνεσαι φτωχός (πάντα είσαι), όμως ξαφνικά η ταινία επιλέγεται για το «Δεκαπενθήμερο Σκηνοθετών» στις Κάννες και η όλη εμπειρία σε κάνει να αισθάνεσαι λες και σε χτύπησε αστραπή. Αλλά το να κάνεις μια ταινία είναι επίσης πολλοί μήνες μεγάλης κούρασης και κούρασης και ξανά κούρασης και στο τέλος καταντάς αλλεργικός απέναντι στη δουλειά σου, δεν θέλεις να ξαναδείς ποτέ μπροστά σου το φιλμ που έκανες και για να μην σε πιάσει απογοήτευση αρχίζεις να αναπτύσσεις μια δίψα για νέα σχέδια και για καινούργιες ιδέες.
Στην περίπτωσή μου, τις περισσότερες φορές που βρίσκομαι μεταξύ ταινιών, ανάμεσα σε μία που μόλις έχει τελειώσει και σε μία που αγωνίζομαι να αρχίσει το συντομότερο, η βασική μου παρόρμηση είναι πάντα η ανάγκη μου να μην μένω στάσιμος. «Έχω ανάγκη να κάνω γύρισμα, αλλιώς θα πεθάνω», σκέφτομαι. Θέλω να πω, είναι μια υποχρέωση για μένα, με καίει, με κατατρώει. Δεν είναι μια δήλωση του στιλ «κοιτάξτε πόσο γρήγορα δουλεύω». Έχω ανάγκη να εκφράζομαι μέσα από αυτό το μέσο και δεν μπορώ να σταματήσω – τουλάχιστον όχι μέχρι πρότινος. Αλλά τώρα νιώθω πως πρέπει να σταματήσω για λίγο.
«Αγαπάς τους ανθρώπους για τα ελαττώματά τους, για τις αδυναμίες τους. Τους αγαπάς ακόμη κι όταν σφάλλουν, φωνάζουν, βρίζουν. Για εμένα αυτοί είναι οι αυθεντικοί άνθρωποι».
Προκειμένου να προστατέψετε τον εαυτό σας;
Όχι, για να μαζέψω ενέργεια. Δεν έχω καθόλου κουράγιο πλέον για να σκηνοθετήσω μια ταινία, είναι πολύ απαιτητικό πράγμα. Γίνεται ένα ατελείωτο τρενάκι από ταξίδια, συναντήσεις με ανθρώπους, προγράμματα, έλλειψη ύπνου, γυρίσματα, συνεχές άγχος, σκοτούρες και μετά μοντάζ, καινούργια πάλι ταξίδια και προώθηση μέσω συνεντεύξεων και πολλών εμφανίσεων. Και μέχρι να φτάσεις στο τέλος αυτού του κύκλου, ήδη ξεκινάς να σκέφτεσαι την επιστροφή σου στο πεδίο της μάχης και να δουλεύεις. Προσωπικά το σκέφτομαι αυτήν την στιγμή που μιλάμε και ευχαρίστως θα επέστρεφα αμέσως πίσω από την κάμερα. Ξέρω, όμως, ότι αυτή τη φορά πρέπει να κάνω μια στάση.
Τον καιρό που ο Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ δούλευε με τους πυρετώδεις ρυθμούς που είχε συνηθίσει και τον ρώτησαν κάποια στιγμή πώς κατορθώνει να εργάζεται κάτω από τέτοιες εξοντωτικές συνθήκες, εκείνος είχε πει: «Θα κοιμηθώ όταν πεθάνω». Εσείς τι λέτε;
Εγώ θα προτιμούσα να πω «αν δεν κοιμηθώ, θα πεθάνω». Ήρθε η ώρα για μένα να ξεκουραστώ.
Η ταινία «Mommy» κυκλοφορεί την Πέμπτη 29 Απριλίου στις αίθουσες από την Weird Wave.
