Λίγες ώρες πριν την προβολή της ταινίας της Ελισάβετ Χρονοπούλου «Μικρή Άρκτος» στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και μετά την προβολή της στις φετινές Νύχτες Πρεμιέρας, είχαμε την ευκαιρία να κάνουμε μαζί της μια σύντομη αλλά πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση γύρω από την τελευταία της δημιουργία.
Τέσσερα χρόνια μετά το «Αννίβας προ των Πυλών» η Ελισάβετ Χρονοπούλου επιστρέφει και αφηγείται την ερωτική ιστορία δύο νέων ανθρώπων στη σύγχρονη Αθήνα, στιγματισμένη από ένα τραγικό γεγονός.
Σε κεντρικό ξενοδοχείο ημιδιαμονής, ένας άντρας συλλαμβάνεται, ενώ το αναίσθητο σώμα μιας κοπέλας μεταφέρεται στο ασθενοφόρο. Μέσα στο περιπολικό που τον μεταφέρει στο αστυνομικό τμήμα, ο άντρας ανακαλεί το διάστημα των τελευταίων μηνών. Από την ανορθόδοξη γνωριμία του με το θύμα στο ίδιο ξενοδοχείο, λίγους μήνες πριν, ως τη δραματική κατάληξη της σχέσης τους το ίδιο πρωί.
Ο,τι μεσολαβεί συνιστά την επίπονη προσπάθεια δυο ανθρώπων ν' αγαπηθούν. Και ξετυλίγεται μέσα από μία σειρά εξαίσιων μονοπλάνων της δημιουργού, η οποία βάσισε την ταινία σε δικό της διήγημα με τίτλο «Φοράει Κοστούμι» (Εκδόσεις Πόλις 2013). Το ολιγομελές καστ της ταινίας αποτελούν οι Σοφία Γεωργοβασίλη, Γιάννης Κοκιασμένος και Διώνη Κουρτάκη, τη διεύθυνση φωτογραφίας ανέλαβε ο Χρήστος Αλεξανδρής, ενώ η παραγωγή συγχρηματοδοτήθηκε από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου.
Γιατί επέλεξες να αφηγηθείς την ιστορία από την οπτική γωνία ενός άνδρα; Για να παρατηρήσεις τη γυναίκα ή μήπως για να προσεγγίσεις την ψυχολογία του "απέναντι φύλου";
Δεν χρειάζεται να είσαι γυναίκα για να γνωρίζεις πόσο ταπεινωτικό είναι το συναίσθημα που προκαλεί η σωματική βία στο θύμα. Η αναγκαία υποχώρηση μπροστά στη φυσική υπεροχή του άλλου προσβάλλει την αξιοπρέπειά μας στο κέντρο της. Όταν αυτός ο άλλος τυχαίνει να είναι και αγαπημένος, το συναίσθημα είναι συντριπτικό. Το να συντρίβει την αξιοπρέπειά σου αυτός που όφειλε να την προστατεύει είναι ζήτημα υπαρξιακό. Ακυρώνει την αγάπη. Θέλησα να μπω στη θέση του θύτη προσπαθώντας να εξερευνήσω το δρόμο που οδηγεί στην οριακή αυτή στιγμή που ακυρώνει την αγάπη.
Πώς κατέληξες στην επιλογή του ασπρόμαυρου κάδρου;
Δεν ξέρω γιατί θεωρείται το έγχρωμο το "κανονικό" στο σινεμά. Ίσως επειδή βλέπουμε έγχρωμη γύρω μας την πραγματικότητα. Αλλά η τέχνη δεν έχει σκοπό να αποτυπώσει την πραγματικότητα, και ακόμα κι αν ήθελε δεν θα μπορούσε, αφού η πραγματικότητα, (στην πραγματικότητα), είναι εντελώς υποκειμενική. Οι ταινίες μυθοπλασίας αποτυπώνουν μια υποκειμενική εντύπωση της πραγματικότητας κι αν το τραβήξουμε παρά πέρα, μια ταινία δεν είναι παρά η συνάντηση μιας εντύπωσης του δημιουργού της με την απολύτως υποκειμενική εντύπωση που προκαλεί στον κάθε θεατή ξεχωριστά. Άρα κάθε ταινία γεννιέται ξανά και ξανά, διαφορετική, κάθε φορά που κάποιος τη βλέπει. Γι' αυτό και η αναζήτηση μαζικότητας στην τέχνη είναι μια ανοησία αλλά αυτό είναι μια άλλη μεγάλη συζήτηση.
Όταν λοιπόν με ρωτούν γιατί επέλεξα το ασπρόμαυρο δεν έχω άλλη απάντηση απ' το ότι, απλώς, δεν επέλεξα το έγχρωμο. Οι εικόνες γεννήθηκαν στο μυαλό μου ασπρόμαυρες, έτσι τις είδα κι έτσι τις αποτύπωσα.
Ο υποκειμενικός τρόπος προσέγγισης επικρατεί στην αφήγηση της «Μικρής Άρκτου». Θα μπορούσε όμως να υπάρξει αντικειμενικότητα στην εξιστόρηση μιας ερωτικής ιστορίας; Θέλω να πω, από τη φύση του ο έρωτας και οι σχέσεις ανήκουν στη σφαίρα του υποκειμενικού, όμως έχει ενδιαφέρον που συχνά ψάχνουμε σε αυτές τη μετριοπάθεια της αντικειμενικότητας.
Ψάχνουμε την αντικειμενικότητα όταν τα βρίσκουμε σκούρα γιατί είναι παρηγορητικό κι ανακουφιστικό να εντάξεις τη συμπεριφορά και τα συναισθήματά σου σε γενικούς κανόνες. Ειδικά όταν δεν τα καταλαβαίνεις ή ντρέπεσαι γι' αυτά. Λες :" έτσι κάνουν οι άνθρωποι" , "έτσι γίνεται" και ξεμπερδεύεις.
Στη ζωή αυτό είναι χρήσιμο. Αλλά η τέχνη κάνει άλλη δουλειά. Φωτίζει τα κρυμμένα, τα απόρρητα, τα διαφορετικά, τα ενοχλητικά της ανθρώπινης φύσης.
Σου λέει, ναι, έτσι κάνουν οι άνθρωποι αλλά ας ψάξουμε να βρούμε γιατί; Πώς; Αν συναντιόμαστε όλοι στο τέλος του δρόμου, έχουμε έρθει από άλλο δρόμο ο καθένας κι έχοντας διανύσει μια ξεχωριστή περιπέτεια.
Πώς προέκυψε η αναφορά στον αστερισμό της μικρής άρκτου;
Η μικρή Άρκτος είναι ο αστερισμός που μας δείχνει το δρόμο αν χαθούμε μέσα στη νύχτα. Είναι πάντα κάτω απ' το βορρά. Τον ήρωα, η ταινία τον βρίσκει σε μια στιγμή που έχει χάσει το δρόμο του, έχει αποπροσανατολιστεί. Γνωρίζει αυτό το κορίτσι και γαντζώνεται πάνω της προσπαθώντας να βρει το δρόμο του. Τον προσανατολισμό του. Η ηρωίδα απ' την άλλη μοιάζει πραγματικά με μια πολική αρκούδα που προσπαθεί να επιβιώσει ολομόναχη σ’ ένα παγωμένο αφιλόξενο περιβάλλον.
Η ταινία κάνει κύκλο ακολουθώντας τις πράξεις μιας σχέσης, μεταξύ δύο ανθρώπων που μοιάζουν την ίδια στιγμή συνηθισμένοι και αλλά και αλλόκοτοι, κάπως παράδοξοι. Πώς προέκυψε το χτίσιμο των χαρακτήρων και πόσο καταφύγατε στον αυτοσχεδιασμό, ειδικά στις πιο δύσκολες/σκληρές σκηνές;
Στη διαδικασία της δημιουργίας μιας ταινίας προσπαθώ να κρατώ μέσα μου, διαρκώς ενεργό, αυτό το χαρακτηριστικό που με συγκίνησε αρχικά στους ήρωες και μου προκάλεσε την ανάγκη ν' ασχοληθώ μαζί τους και να εξερευνήσω τον ψυχισμό τους. Εικονοποιείται στο μυαλό μου και κρατάω αυτή την εικόνα σα φίλτρο μπροστά απ' το φακό των ματιών μου στη διάρκεια της προεργασίας και των γυρισμάτων. Στις πρόβες είχα συνεχώς στο μυαλό μου την εικόνα ενός πεινασμένου, τραυματισμένου αγριμιού που καταδιώκεται από τον κυνηγό που κρατάει στα χέρια του την απαραίτητη τροφή για την επιβίωση. Το αγρίμι θέλει να πιαστεί για να φάει την τροφή και να επιβιώσει αλλά εξ ενστίκτου ξέρει ότι το να πιαστεί σημαίνει το θάνατό του. Κι ο κυνηγός ξέρει πως για να επιβιώσει πρέπει να σκοτώσει το θήραμα αλλά χωρίς το θήραμα ζωντανό δεν έχει σκοπό η ζωή του.
Έψαχνα στη Σοφία το βλέμμα του θηράματος που θέλει να πιαστεί και στο Γιάννη τον αποπροσανατολισμένο κυνηγό. Τον κυνηγό που λατρεύει το θήραμα του. Η Σοφία κι ο Γιάννης έχουν κι οι δυο ως ηθοποιοί το χάρισμα να βουτάνε απροστάτευτοι και γυμνοί στο σκοτεινό βυθό του ψυχισμού του χαρακτήρα. Είχα δυο γενναίους ηθοποιούς που έπλασαν αυτούς τους δυο συνηθισμένους κι αλλόκοτους ανθρώπους με τα εργαλεία της δουλειάς τους μεν, αλλά και με την αποφασιστικότητα, το βάθος και την καλλιέργεια του χαρακτήρα τους.
Μικρή Άρκτος / Ursa Minor
Σκηνοθεσία / Director Elissavet Chronopoulou Σενάριο / Screenwriter Elissavet Chronopoulou Φωτογραφία / DoP Christos Alexandris Μοντάζ / Editor Elissavet Chronopoulou Ηθοποιοί / Principal Cast Sofia Georgovassili, Yannis Kokiasmenos Dioni Kourtaki Παραγωγή/ Producer Elissavet Chronopoulou
