Το Φεστιβάλ Εθνογραφικού Κινηματογράφου της Αθήνας που ξεκίνησε το 2010 επιστρέφει κοινωνικά παρόν και κινηματογραφικά εύστοχο με ένα σύνολο εθνογραφικών ταινιών που έχει στόχο να ανοίξει για άλλη μία φορά διάλογο γύρω από την θέση και προοπτική του φιλμικού αυτού «είδους», αλλά και του κλάδου της Ανθρωπολογίας.
Με την αστείρευτη διάθεση για δημιουργία της εξαιρετικής ομάδας πίσω από την οργάνωση του Φεστιβάλ, που βρίσκει πάντα το κατάλληλο πεδίο για να ισορροπήσει την καλλιτεχνική πρόταση, την κινηματογραφική ψυχαγωγία και το επιστημονικό υπόβαθρο, το Φεστιβάλ Εθνογραφικού Κινηματογράφου της Αθήνας παρουσιάζει φέτος, την έβδομη και μεγαλύτερη έως τώρα εκδοσή του.
Περισσότερες από 50 ταινίες σε έξι τμήματα παρέχουν ένα θεματικό παράθυρο που ξεπερνά το κινηματογραφικό κάδρο και γίνεται σινεμά με θέα τον κόσμο. Από τις 23 έως και τις 27 Νοεμβρίου, ο κινηματογράφος Άστορ (Είσοδος από στοά Κοραή | ΜΕΤΡΟ Πανεπιστήμιο), θα προβάλει ένα συναρπαστικό πανόραμα ταινιών που έχει θέμα τον άνθρωπο και στόχο το κοινό.
Το cinemag.gr είχε την τύχη να συνομιλήσει με τον Κώστα Αϊβαλιώτη και τον Νίκο Σφακιανάκη, ιδρυτές του Φεστιβάλ, οι οποίοι μοιράστηκαν τον ενθουσιασμό για την 7η διοργάνωση του Φεστιβάλ, τις παράλληλες δράσεις και τους εκπαιδευτικούς στόχους του, εξήγησαν τις διαφορές του εθνογραφικού φιλμ και του ντοκιμαντέρ και πρότειναν τα «άχαστα» του φετινού προγράμματος.
Από σήμερα πάμε Ethnofest!
Επισκεφθείτε την εντυπωσιακή ιστοσελίδα του φεστιβάλ www.ethnofest.gr που φιλοδοξεί ν’ αποτελέσει σημείο αναφοράς και εργαλείο ανθρωπολογικής μελέτης. Εκεί θα βρείτε το σημαντικής έκτασης αρχείο ταινιών του φεστιβάλ, το οποίο μετράει ήδη αισίως περισσότερες από 200 ταινίες.
Ξεφυλλίστε το ωρολόγιο πρόγραμμα του φεστιβάλ και ενημερωθείτε αναλυτικά εδώ.
Τι ακριβώς είναι εθνογραφικό φιλμ και πως μπορεί κάποιος να μην το παρεξηγήσει ως γραφικό;
Κ.Α.: Η λέξη έχει συνδεθεί με τον κλάδο των κοινωνικών επιστημών που ονομάζουμε Κοινωνική Ανθρωπολογία και χρησιμοποιείται παραδοσιακά από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα, όταν οι ανθρωπολόγοι έφευγαν σε αποστολές για επιτόπιες έρευνες και μελέτες σε μακρινές εξωτικές κοινωνίες. Με αυτό τον τρόπο ταυτίστηκε ο όρος εθνογραφικό με ταινίες καταγραφής, όπου ο ερευνητής επισκεπτόταν πολιτισμούς που χάνονταν, εξαφανίζονταν και υπήρχε πια ένα εργαλείο για να μας βοηθήσει να τους κρατήσουμε ζωντανούς για το μέλλον. Αυτό το εργαλείο το πρόσφερε ο κινηματογράφος, και τα πρώτα εθνογραφικά φιλμ τέτοιου τύπου εμφανίζονται περίπου όταν και οι Λιμιέρ πρωτοπαρουσίασαν τις πρώτες τους μικρού μήκους.
Με τον καιρό όμως το εθνογραφικό φιλμ άλλαζε ταυτόχρονα με τον κόσμο. Από το τέλος της αποικιοκρατίας και τα νέα κοινωνικά κινήματα ή τη σύσταση καινούργιων επιστημονικών κλάδων, η ταυτότητα του εθνογραφικού φιλμ εξελίχθηκε, αλλά κράτησε παραδοσιακά τον τίτλο του. Το σίγουρο είναι πως τα εθνογραφικά φιλμ του τότε με το τώρα, δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους ως προς το περιεχόμενο και την προσέγγιση.
"Κάτω από την Παλίρροια" της Κατερίνας Ζούλα
Και ποια είναι η διαφορά του εθνογραφικού φιλμ με αυτό που οι περισσότεροι εκλαμβάνουν ως ντοκιμαντέρ;
Σίγουρα το εθνογραφικό φιλμ δεν είναι ξεχωριστό είδος όσον αφορά την κινηματογραφική φόρμα, αλλά είναι μία προσέγγιση στην οικογένεια του ντοκιμαντέρ. Αυτό που το διαφοροποιεί είναι συνήθως η θεματική, η οποία γεωγραφικά είναι πάντα περιορισμένη. Για παράδειγμα το εθνογραφικό φιλμ δεν αναπτύσσεται σε ευρύ γεωγραφικό πεδίο, δεν θα δούμε μια ταινία για την κρίση στην Ελλάδα ή το προσφυγικό πρόβλημα στην Ευρώπη. Αυτά είναι άλλου είδους macro-scale ντοκιμαντέρ, μιας μακροσκοπικής παρατήρησης και κλίμακας. Ένας ανθρωπολόγος επισκέπτεται έναν τόπο, μία κοινότητα ή έναν θεσμό και τον παρατηρεί σε περιορισμένο εύρος έτσι ώστε να μιλήσει γι’ αυτόν σε βάθος, να μεγαλώσει τα συμπεράσματα και να τα γενικοποιήσει σε δεύτερο επίπεδο.
Άλλες διαφορές σχετίζονται με το χρόνο παραγωγής που είναι πολύ μεγαλύτερος μιας και ο ερευνητής βρίσκεται για αρκετό καιρό στο πεδίο παρατήρησης και επίσης την παραγωγή αναλαμβάνουν συνήθως πανεπιστήμια, ινστιτούτα και άλλοι φορείς, ακόμα και φεστιβάλ όπως το δικό μας. Ασφαλώς και υπάρχουν φορές που το εθνογραφικό φιλμ και το ντοκιμαντέρ μπορούν να ταυτιστούν.
Στη Χώρα των Udehe του Ivan Golovnev
Ποια είναι κατά τη γνώμη σου η σημαντικότερη εθνογραφική παρακαταθήκη στον κινηματογράφο;
Έχω δυο παραδείγματα. Το πρώτο, αν και δεν έρχεται ακριβώς από την πλευρά της ανθρωπολογίας, είναι η ταινία «Ο Νανούκ τον Βορρά» του 1922 σε σκηνοθεσία Ρόμπερτ Φλάερτι. Ο Φλάερτι χρησιμοποίησε εν αγνοία του τα εργαλεία της ανθρωπολογίας, δηλαδή βάθος χρόνου στο πεδίο παρατήρησης, έγινε φίλος και μίλησε τη γλώσσα των ανθρώπων που κινηματογράφησε, και παρέδωσε μία ταινία που έδειξε για πρώτη φορά στην ιστορία την οπτική των ιθαγενών, το Native's Point of View, όπως λέμε, που αποτελεί σημαντικό εργαλείο της ανθρωπολογικής μελέτης και έφερε μία ουμανιστική προσέγγιση στο ντοκιμαντέρ. Η ταινία επηρέασε όλο το φάσμα του κινηματογράφου, του ντοκιμαντέρ και γι’ αυτό ο Φλάερτι θεωρείται πατέρας του εθνογραφικού κινηματογράφου.
Το δεύτερο παράδειγμα που μπορούμε να προσθέσουμε είναι ο σκηνοθέτης Ζαν Ρους, ο οποίος στη δεκαετία του ‘50 έκανε μερικά μικρά αριστουργήματα, με αποκορύφωμα «Το Χρονικό ενός Καλοκαιριού» το 1961. Ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ, ο Φρανσουά Τριφό, οι πρωτεργάτες της νουβέλ βαγκ τον μνημονεύουν ως τη μεγαλύτερη επιρροή τους.
"Χωρίς Σύνορα" του Ahmad Albakri
Το Φεστιβάλ Εθνογραφικού Κινηματογράφου της Αθήνας παρουσιάζει φέτος τη μεγαλύτερη ως τώρα έκδοσή του. Μιλήστε μας λίγο για την ανάπτυξη του προγράμματος, τις συνεργασίες του Φεστιβάλ και τις παράλληλες εκδηλώσεις του.
Ν.Σ.: Το Φεστιβάλ αναπτυσσόταν κάθε χρόνο με αργά βήματα και φέτος γίνεται μεγαλύτερο με πιο εμφανείς τρόπους και για δυο λόγους. Ο ένας είναι οι φορείς που μας υποστηρίζουν, το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος για παράδειγμα που μας στηρίζει για πρώτη φορά και μας επέτρεψε να αναπτυχθούμε σε πολύ σημαντικούς τομείς της διοργάνωσης όπως η αλλαγή χώρου και ο υποτιτλισμός ώστε να έχουν πρόσβαση ακόμα μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού, το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μεταρρύθμιση Δημοσίου Τομέα» του χρηματοδοτεί το αφιέρωμα που εντάξαμε για τη θέση της γυναίκας και οι φυσικά όλοι οι ινστιτούτα που μας στηρίζουν τα τελευταία χρόνια.
Κ.Α.: Μια νέα πολύ σημαντική δράση ως προς το στόχο της, αφορά τα σχολεία. Παιδιά δημοτικού και γυμνασίου από τρία σχολεία θα επισκεφθούν το Φεστιβάλ το πρωί για να παρακολουθήσουν τρία ντοκιμαντέρ που αφορούν στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά. Έτσι θα έρθουν σε επαφή με την έννοια του εθνογραφικού ντοκιμαντέρ και συγχρόνως με τον άγνωστο όρο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Αυτή είναι μια πιλοτική δράση σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού
Ν.Σ.: Οφείλω να αναφέρω τις δυο πολύ σημαντικές καλεσμένες μας, την Ανα Γκρίμσοου και την Αλεξάντρα Τίλμαν. Η πρώτη είναι μεγάλη, φημισμένη ανθρωπολόγος που παρακολουθεί το κίνημα του κινηματογράφου της παρατήρησης, συγγραφέας εξαιρετικών βιβλίων όπως το «The Ethnographer's Eye». Θα προβάλουμε την τελευταία της ταινία «Στην Άμπωτη» και θα παραδώσει επίσης ένα πολύ ενδιαφέρον masterclass. Το ίδιο και η νεαρή δημιουργός Aλεξάντρα Τίλμαν. Το Φεστιβάλ θα φιλοξενήσει την ταινία της «Ρυθμοί», που αποτελεί παράδειγμα του ανερχόμενου στη Γαλλία είδους “filmic sociology” και στο masterclass κάθε δημιουργός ή φοιτητής μπορεί να μάθει περισσότερα για τρόπο με τον οποίο δουλεύει.
“Forest of Bliss” του Robert Gardner
Πως συναντά το κοινό το εθνογραφικό φιλμ;
Κ.Α.: Ο πρώτος στόχος που είχαμε πάντα, όταν ξεκινήσαμε το 2008 και παραμένει σαφής, είναι η διαχείριση ενός κινηματογραφικού υλικού που παράγεται κάθε χρόνο σε πανεπιστήμια και το οποίο παρέμενε άγνωστο γενικά και ειδικά στην Ελλάδα που οι όροι της οπτικής ανθρωπολογίας και του εθνογραφικού κινηματογράφου δεν είναι τόσο διαδεδομένοι. Γι’ αυτό και το αγαπημένο μας τμήμα είναι εκείνο των φοιτητικών ταινιών, γιατί όλοι όσοι ξεκινήσαμε αυτή την προσπάθεια έχουμε κοινές σπουδές και έχουμε επιχειρήσει αυτή τη δύσκολη προσπάθεια να κάνουμε δηλαδή ταινία σε λίγους μήνες. Νιώθουμε λοιπόν πολύ οικεία με αυτές τις ταινίες και γι’ αυτό ο στόχος παραμένει σταθερός: να δούμε πως σε βάθος χρόνου επηρεάζεται το εκπαιδευτικό, ακαδημαϊκό, κινηματογραφικό πλαίσιο και να παρακολουθούμε τις αλλαγές του χώρου.
Ν.Σ.: Επειδή αυτή η προσέγγιση για τη δημιουργία ντοκιμαντέρ είναι πολύ ενδιαφέρουσα και αξίζει της προσοχής του κοινού, και λαμβάνοντας υπόψη το κενό στην Ελλάδα, το Φεστιβάλ συναντά το κοινό που ενδιαφέρεται και οργανώνει ένα Φεστιβάλ που έχει ψυχαγωγικό χαρακτήρα και παράλληλα εκπαιδευτικό μέσα από τις παράλληλες δράσεις και εκδηλώσεις του.
Δεν Φεύγω από το Eldon της Jessica Bollag
Τι θα μας προτείνετε λοιπόν από το φετινό πρόγραμμα;
Κ.Α.: Ποιο σημαντική προβολή κατά τη γνώμη μου είναι το αριστούργημα «Forest of Bliss» του Ρόμπερτ Γκάρντνερ , ενός μεγάλου ανθρωπολόγου που έφυγε από τη ζωή πριν δυο χρόνια. Πρόκειται για μια ταινία που δίχασε την ακαδημαϊκή κοινότητα όταν κυκλοφόρησε και μετά το κοινό που την παρακολούθησε. Κάποιοι τη λάτρεψαν, άλλοι τη μίσησαν. Είναι μία ταινία 90 λεπτών για την ιερή πόλη του Βαρανάσι στην Ινδία, που δεν χρησιμοποιεί κανένα συμβατικό αφηγηματικό εργαλείο. Ούτε διαλόγους, ούτε συνεντεύξεις, ούτε αφήγηση. Αφήνει μόνο την παρατήρηση και τον τρόπο που κινείται η κάμερα και το μοντάζ για να δώσει στον θεατή αυτό που είχε στο μυαλό του ο σκηνοθέτης. Η ταινία θα προβληθεί σε επετειακή προβολή στο Φεστιβάλ, γιατί φέτος κλείνει 30 χρόνια από την πρεμιέρα της.
Όπως είπαμε και πριν τα φοιτητικά φιλμ έχουν ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα, και φέτος φιλοξενούμε εννιά ταινίες με αποκορύφωμα την ταινία έναρξης του Φεστιβάλ «Δεν Φεύγω από το Eldon» της Τζέσικα Μπόλαγκ, ένα επίκαιρο φιλμ που παρατηρεί την άγρια πλευρά της Αμερικής και τους κατοίκους μιας πόλης που ενώ μαστίζεται από την ανεργία, δεν την εγκαταλείπουν.
Ν.Σ.: Πολύ σημαντικό είναι το αφιέρωμα «Εθνογραφικές προσεγγίσεις των κοινωνικών ρόλων του φύλου», με εφτά πολύ διαφορετικές ταινίες με επίκεντρο τη γυναίκα με ξεχωριστή οπτική, όπως επίσης και το αφιέρωμα «Στην Κύπρο με την κινηματογραφική κάμερα». Στο Φεστιβάλ έχουμε πάντα μία ειδική θεματική ενότητα που επιμελείται ένας εξωτερικός επιστημονικός συνεργάτης. Φέτος η πρόταση που μας φάνηκε πιο ενδιαφέρουσα αφορούσε την Κύπρο και ο ανθρωπολόγος Παυσανίας Καραθανάσης και η μουσειολόγος – παιδαγωγός Δέσπω Πασιά επιμελούνται το πρόγραμμα φανερώνοντας μία διαφορετική, σχετικά άγνωστη πλευρά της Κύπρου ανατρέποντας τις γνωστές εικόνες που έχουμε γι’ αυτήν.
7o Φεστιβάλ Εθνογραφικού Κινηματογράφου της Αθήνας | 23 έως 27 Νοεμβρίου
Κινηματογράφος Άστορ, Σταδίου 28 (είσοδος εντός στοάς Κοραή) (ΜΕΤΡΟ Πανεπιστήμιο)
Τιμές εισιτηρίων
2 ευρώ ανά προβολή | 5 ευρώ ημερήσιο εισιτήριο | 10 ευρώ περιορισμένος αριθμός καρτών διαρκείας για όλες τις ημέρες του φεστιβάλ
Η είσοδος στις προβολές του αφιερώματος «Εθνογραφικές προσεγγίσεις των κοινωνικών ρόλων του φύλου» είναι δωρεάν. Είσοδος ελεύθερη για ανέργους και φοιτητές.
Οι ταινίες προβάλλονται με ελληνικούς υπότιτλους
Για περισσότερες πληροφορίες και το αναλυτικό πρόγραμμα: www.ethnofest.gr
