Με μια πληθώρα δημιουργιών, που καλύπτουν μια ευρεία θεματική γκάμα, και μια σκηνοθετική καριέρα που μόλις συμπλήρωσε τρεις δεκαετίες, ο 62χρονος Ασαγιάς αποτελεί έναν από τους πιο ενδιαφέροντες και απρόβλεπτους δημιουργούς της μοντέρνας γαλλικής οθόνης. Τόσο απρόβλεπτος, ώστε το ολοκαίνουργιο φιλμ του με τίτλο «Personal Shopper» και πρωταγωνίστρια την Κρίστεν Στιούαρτ είναι μια ανορθόδοξη ιστορία φαντασμάτων, τοποθετημένη στο σημερινό Παρίσι.
Όχι ότι το «Personal Shopper» είναι μια τυπική ταινία τρόμου. Ξεκινά ως ένα αρκούντως σκοτεινό ψυχολογικό πορτραίτο, παντρεύεται σύντομα με στοιχεία του φανταστικού και αναπτύσσει στην πορεία ένα σχόλιο πάνω στη σύγκρουση του πνεύματος με την ύλη και του κόσμου που αντιλαμβανόμαστε δια γυμνού οφθαλμού με τις αχαρτογράφητες σε όλους μας περιοχές του μεγάλου Αγνώστου.
Πρωταγωνίστρια και πάλι, δυο χρόνια μετά την άκρως προσοδοφόρα συνεργασία της με τον Ασαγιάς στα «Σύννεφα του Σιλς Μαρία», η Κρίστεν Στιούαρτ αποδεικνύει ότι αποτελεί τελικά μια πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση ηθοποιού, κουβαλώντας ολομόναχη ουσιαστικά το «φορτίο» αυτής της από αρκετές απόψεις ξεχωριστής ταινίας. Τα υπόλοιπα αναλαμβάνει να μας τα διευκρινίσει παρακάτω ο ίδιος ο σκηνοθέτης.
Αυτή η ταινία πραγματοποιήθηκε κατά έναν περίεργο τρόπο. Ήμουν έτοιμος να ξεκινήσω τα γυρίσματα μιας μεγάλης και ακριβής παραγωγής στον Καναδά, όμως το σχέδιο κατέρρευσε μόλις 24 ώρες πριν ξεκινήσουμε, κάτι που δεν εύχεσαι να συμβεί ούτε στον χειρότερο εχθρό σου, πρόκειται για μια εμπειρία φρικτή. Οπότε, μια εβδομάδα μετά, βρισκόμουν στο Παρίσι, καθόμουν απογοητευμένος στο γραφείο μου και σκεφτόμουν ποια θα μπορούσε να είναι η επόμενη κίνησή μου, ελπίζοντας ότι με αυτό τον τρόπο θα μου δινόταν η ευκαιρία να επιστρέψω άμεσα σε κάτι το οποίο θα μπορούσε να μου δώσει κουράγιο και ενέργεια.
Σκέφτηκα αρχικά να επιχειρήσω κάτι που δεν είχα κάνει για καιρό, εννοώντας να γυρίσω μια μοντέρνα ιστορία, με μοντέρνο χαρακτήρα και φόντο το Παρίσι. Όλες οι προηγούμενες ταινίες μου διαδραματίζονται στη δεκαετία του ’70 ή σε έναν απόμακρο και κλειστό κόσμο, όπως στην περίπτωση του «Τα Σύννεφα του Σιλς Μαρία». Εδώ, ήθελα να αναπαραστήσω κάποιον στο δρόμο, στο μετρό, πάνω στο μηχανάκι του, σε μέρη υπαρκτά και οικεία.
«Δεν εμπιστεύομαι απλώς τους θεατές, τους σέβομαι και τους νιώθω»
Ήθελα μια ταινία με μοντέρνο χαρακτήρα και για εμένα αυτό που ορίζει ένα μοντέρνο χαρακτήρα είναι εκείνη η αυξανόμενη ένταση λόγω του υπερβολικά απαιτούμενου υλισμού των σύγχρονων κοινωνιών και του τρόπου με τον οποίο καταλήγουμε να βρισκόμαστε αποκομμένοι από κάθε είδους πνευματικότητα. Επομένως, ήθελα έναν χαρακτήρα που να εκπροσωπεί μέσα του αυτό το σκεπτικό και θεώρησα πως ο κατάλληλος τρόπος για να το καταφέρω ήταν να συνδέσω το φιλμ με τη βιομηχανία της μόδας η οποία αποτελεί την επιτομή του υλισμού, της υπερβολής του σύγχρονου κόσμου.
Ταυτόχρονα να φέρω αυτό τον κόσμο σε αντιδιαστολή με την πιθανότητα ενός πνευματικού, αόρατου κόσμου, όπως αυτός αποκαλύπτεται στην ηρωίδα μου μέσα από τη διαδικασία της απώλειας, της διαχείρισης του πένθους, του θανάτου.
Για την πρωταγωνίστριά του, Κρίστεν Στιούαρτ
Νομίζω πως δεν θα είχα γράψει την ταινία αυτή εάν δεν γνώριζα την Κρίστεν. Στάθηκε η βασική έμπνευσή μου και πιθανολογώ ότι είναι η μόνη ηθοποιός που θα μπορούσε τελικά να ερμηνεύσει τη συγκεκριμένη ηρωίδα. Όσο έγραφα το σενάριο, στο πίσω μέρος του μυαλού μου ήμουν σίγουρος ότι το έγραφα για την Κρίστεν. Την ίδια στιγμή, όμως, προστάτευα κάπως τον εαυτό μου από το ενδεχόμενο να μην της αρέσει η ιστορία που σκαρφιζόμουν, να τη θεωρήσει υπερβολικά βίαιη, παράξενη, σκοτεινή, οτιδήποτε. Οπότε έγραφα στα Γαλλικά, ώστε να διατηρώ ανοιχτή την πιθανότητα ότι η ταινία θα κατέληγε να γυριστεί στη γλώσσα αυτή.
Η αλήθεια είναι, ωστόσο, ότι δεν μπορώ να φανταστώ καμία Γαλλίδα ηθοποιό που θα μπορούσε να προσφέρει σε αυτήν την ταινία όσα χαρίζει η Κρίστεν με την παρουσία της. Είναι, έπειτα, ιδιαίτερα χρήσιμο να ετοιμάζεις μια ταινία γνωρίζοντας ότι το πρόσωπο που σκέφτεσαι και φαντάζεσαι, είτε είναι άντρας είτε γυναίκα, υπάρχει κάπου γύρω σου. Είναι υπαρκτό και πρόθυμο.
Όσον αφορά την Κρίστεν, πιστεύω πως πρόκειται για ένα ιδιαιτέρως γενναίο άτομο. Με καταπλήσσει γιατί έχει ένα μοναδικό τρόπο να προστατεύει την ελευθερία της να μην υποκύπτει στους κανόνες του Χόλιγουντ, να μην σκέφτεται τις επιλογές της με βάση την καριέρα. Κάνει αυτό που της αρέσει, αυτό που την διεγείρει, αυτό που της προκαλεί ενθουσιασμό. Είναι ένα ελεύθερο πνεύμα και, πιστέψτε με, υπάρχουν πολύ λίγα ελεύθερα πνεύματα στην αμερικανική κινηματογραφική βιομηχανία σήμερα.
Για τον τρόπο που δουλεύει με τους ηθοποιούς
Τείνω να μη συζητώ τις ταινίες με τους ηθοποιούς μου γιατί πάντα φοβάμαι ότι, επειδή πρόκειται για τη μεταχείριση πολύ λεπτών και εύθραυστων συναισθημάτων, αν επιχειρήσω να συνοψίσω αυτά τα συναισθήματα με λέξεις, θα τα μειώσω. Εν ολίγοις θέλω να πω ότι ενώ στη ζωή μου μιλάω πολύ-όπως κρίνετε μάλλον κι εσείς από την παρούσα συνέντευξη-όταν σκηνοθετώ χρησιμοποιώ πολύ λίγες λέξεις. Είμαι καχύποπτος με τις λέξεις.
Αυτό που μου αρέσει, άλλωστε, στην σκηνοθεσία είναι ότι συνδέεται σωματικά με το κοινό, ότι δημιουργεί συγκινήσεις. Και νομίζω πως ο τρόπος με τον οποίο το σώμα σου αντιδρά στις εικόνες είναι το ομορφότερο πράγμα στο σινεμά. Εκεί οι πολλές λέξεις περιττεύουν.
Για το πώς λειτουργεί πλέον ο ίδιος ως θεατής
Υπήρξα για μεγάλο διάστημα κριτικός κινηματογράφου, είχα την υποχρέωση να βλέπω και να αναλύω ταινίες, να τις χωρίζω στις λεπτομέρειες και στις λεπτές αποχρώσεις τους. Πλέον, και χαίρομαι ιδιαιτέρως γι' αυτό, παραμένω ένας απλός θεατής. Παρακολουθώ πολλές ταινίες, όσες περισσότερες μπορώ, με ενδιαφέρει η δουλειά των τωρινών σκηνοθετών. Δεν βλέπω, ωστόσο, ταινίες με βάση την τεχνική μου κατάρτιση. Δεν πιστεύω πως διαθέτω τεχνική ματιά.
«Ο τρόπος με τον οποίο το σώμα σου αντιδρά στις εικόνες είναι το ομορφότερο πράγμα στο σινεμά»
Καμιά φορά, όταν βλέπω βωβές ταινίες – είμαι κάπως εθισμένος σε αυτές, με ενθουσιάζει το μυστήριό τους – μόνο τότε θα αναρωτηθώ πώς οι τότε σκηνοθέτες κατάφεραν και γύρισαν κάποια πλάνα χωρίς να μπορούν να επέμβουν με το παραμικρό εφέ επάνω σε αυτά. Είναι αδιανόητη η σκέψη πως μόνο με μια κάμερα, κινηματογραφώντας με μια απλή κάμερα, κατόρθωσαν να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση που επιθυμούσαν.
Εκεί είναι που εντυπωσιάζομαι τρομερά. Ειδάλλως, όταν κάθε τόσο τυχαίνει να παρακολουθήσω μια ταινία και έχω εισχωρήσει βαθιά μέσα στην ιστορία και τους χαρακτήρες της, αν τύχει μετά να μιλήσω με κάποιο φίλο γι' αυτήν και μου αναφέρει ότι του άρεσε, για παράδειγμα, πολύ ένα καταπληκτικό τράβελινγκ, εγώ θα του απαντήσω πως δεν το πρόσεξα. Γιατί ήμουν συνεπαρμένος από την ιστορία. Η ιστορία έχει σημασία, όχι το τράβελινγκ.
Υπάρχουν δύο τρόποι να αντιμετωπίσεις το κοινό: Να θεωρήσεις τους θεατές ανόητους που απλώς αντιδρούν σε πολύ βασικά ερεθίσματα, κι αν δεν λάβουν το ερέθισμα θα θυμώσουν και δεν θα δουν την ταινία και δεν θα υπάρξει sequel και τα στούντιο θα χάσουν πολλά χρήματα, ή μπορείς να θεωρήσεις ότι το κοινό είναι πιο έξυπνο από εσένα. Κάτι που δεν είναι τρόπος του λέγειν αλλά, κατά τη γνώμη μου, μια πολύ βαθιά πραγματικότητα.
Πιστεύω πως ο θεατής, οποιοσδήποτε θεατής, ζει στον πραγματικό κόσμο. Έρχεται αντιμέτωπος κάθε μέρα με δουλειές, χρήματα, οικογένεια, παιδιά, τους πόνους τους, τις ασθένειές τους. Όταν είσαι καλλιτέχνης, όταν είσαι σκηνοθέτης, νιώθεις προνομιούχος, αισθάνεσαι προστατευμένος. Έχεις ασφαλώς προβλήματα, όπως οποιοσδήποτε άλλος άνθρωπος, όμως τελικά δεν έχεις την ίδια σύνδεση με την πραγματικότητα του γύρω κόσμου. Οπότε, προσωπικά, κάθε φορά που γράφω μια ιστορία, απλώς εύχομαι κι ελπίζω ότι εκείνοι που έχουν μια πολύ βαθύτερη κατανόηση των σύγχρονων κοινωνιών από τη δική μου θα μπορέσουν να σχετιστούν με την ιστορία και δεν θα φανώ παντελώς ανόητος γράφοντας την. Συνεπώς ναι, δεν εμπιστεύομαι απλώς τους θεατές, τους σέβομαι και τους νιώθω.
Η ταινία «Personal Shopper- Η Βοηθός» προβάλλεται από την Πέμπτη 11 Μαΐου στις αίθουσες σε διανομή Strada Films.
