Με αφορμή μία ταινία και παρεισφρέοντας σθεναρά σε όποιο κοινωνικό διαχωρισμό και συντηρητική αγκύλωση, η ζωή, η προεκλογική εκστρατεία και η δολοφονία του Χάρβεϊ Μίλκ, του πρώτου ανοιχτά γκέι δημοτικού συμβούλου της Αμερικής, έμελλε να γίνει το κινηματογραφικό ορόσημο που θα σημάδευε την απαρχή μιας εποχής-αποδοχής. Το συγκλονιστικό «The Times of Harvey Milk» του Ρόμπ Επσταϊν έγραψε ιστορία, γιατί αποτέλεσε την πρώτη ταινία γκέι θεματολογίας αμερικάνικης παραγωγής που χρυσώθηκε αναπάντεχα το 1985 με το Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ, πολύ πριν την οσκαρική αποδοχή τίτλων όπως το «Φιλαδέλφεια», το «Μυστικό του Brokeback Mountain», το «Moonlight» ή ακόμα και το «Milk» του Γκας Βαν Σαντ.
Δεκαετία του ‘80. Καταμεσής της νεοσυντηρητικής πολιτικής του Ρόναλντ Ρίγκαν, αλλά και της ομοϊιδεάτισσάς του Μάργκαρετ Θάτσερ στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, τα χρόνια που μία θανατηφόρα αρρώστια προκαλούσε πανικό και φόβο, η ιστορία ενός ανθρώπου που πορεύθηκε απρόσκοπτα σύμφωνα με τα ιδανικά του και πλήρωσε το τίμημα τραγικά, έδωσε το πιο απλό μάθημα αλληλοκατανόησης.
«Αν υπήρξε ένας λευκός γκέι Μάρτιν Λούθερ Κινγκ,αυτός πολύ πιθανόν να ήταν ο Χάρβεϊ Μιλκ», είχε δηλώσει ο Γκας Βαν Σαντ
Ο Χάρβεϊ Μιλκ, ακτιβιστής πολιτικός για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων, ακούραστος και ιδιόρρυθμος πολιτικός, ήταν ο πρώτος ανοιχτά ομοφυλόφιλος Αμερικανός που εκλέχθηκε δημοτικός σύμβουλος το 1977 στο Σαν Φρανσίσκο. Σε μία χώρα που προσπαθούσε να επουλώσει τις πληγές ενός πολέμου, ο σκοταδισμός της πουριτανικής κοινωνίας που θα κυριαρχούσε τα επόμενα χρόνια δέχθηκε σοβαρό πλήγμα από την εκλογή του. Έδρα του Μιλκ στο Σαν Φρανσίσκο ήταν η κοινότητα Κάστρο στο κέντρο της πόλης, μία περιοχή συνυφασμένη με την κοινωνική γκετοποίηση, μιας και αποτελούσε από το 1930 πρόσφορο χώρο υποδοχής μειονοτήτων όπως μετανάστες από την Ευρώπη και αργότερα ομοφυλοφίλων που είχαν διωχθεί λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού τους από τον στρατό.
Σε μία περιοχή όπου οι ομοφυλόφιλοι ζούσαν σχετικά ελεύθερα, παρά τις αντιδράσεις των κατοίκων, ο Μιλκ μαζί με τον εραστή του Σκοτ Σμιθ, αποτέλεσαν τις μεμονωμένες φωνές που σταδιακά μετατράπηκαν στην κραυγή μιας πλειοψηφίας που σιωπούσε γιατί δεν είχε εκφραστή. Αντιπροσωπεύοντας το σύνολο μιας ομάδας των οποίων τα δικαιώματα καταστρατηγούνταν ολιστικά, ο Μιλκ κατάφερε να εκλεγεί στο δημοτικό συμβούλιο το 1977, μετά από δυο αποτυχημένες απόπειρες. Ένα χρόνο μετά, ο δημοτικός σύμβουλος (και πρώην αστυνομικός) Νταν Γουάιτ θα δολοφονούσε εν ψυχρώ στο γραφείο τους τον Χάρβεϊ Μιλκ και τον δήμαρχο Τζορτζ Μοσκόουν.
Παράλληλα το 1977, ο Ρομπ Επσταϊν, ένα νεαρός από την Ανατολική ακτή, προσγειώθηκε στο Σαν Φρανσίσκο αναμένoντας μία γκέι Μέκκα στην ακμή της. Η θετική απάντησή του σε μία αγγελία που ζητούσε έναν «ομοφυλόφιλο άντρα, χωρίς να απαιτείται εμπειρία, αλλά τρελή αφοσίωση και πνεύμα συνεργασίας», αποτέλεσε την αφορμή για να γνωρίσει τον Πίτερ Αντέρ, γκέι ακτιβιστή και σκηνοθέτη. Ο Αντέρ σύστησε τον Επσταϊν στον κόσμο του κινηματογράφου και σε ηλικία μόλις δεκαεννέα ετών, ο Επσταϊν έγινε μέλος της Mariposa, κινηματογραφικής ομάδας του Αντερ, και συμμετείχε στο γύρισμα του «Word Is Out: Stories of Some of Our Lives» (1977), του πρώτου μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ για τη ζωή των ομοφυλόφιλων ανδρών και γυναικών στις ΗΠΑ.
Ο Χάρβεϊ Μιλκ με τον Νταν Γουάιτ
Στην πολιτικά και κοινωνικά ανήσυχη δεκαετία του ‘70, ο Αντέρ αντιλήφθηκε πως οι ταινίες τεκμηρίωσης θα μπορούσαν να είναι μέσο ευαισθητοποίησης και διαμόρφωσης της αντίληψης του κοινού σε θέματα που αφορούσαν την γκέι κοινότητα, οπότε άρχισε να συνεργάζεται με τον μέντορά του Αντέρ, με σκοπό να βρουν την επόμενη ιστορία. Η στόχευση ήταν εξαρχής αμιγώς πολιτική.
Η χρονική συγκυρία, με παντιέρα τον κοινωνικό αναβρασμό, τις ανοιχτές μάχες της δεξιάς με την αριστερά, τον απόηχο του Βιετνάμ και του σκανδάλου του Γουότεργκέιτ, ήταν ταιριαστή. Ο Επσταϊν και ο Αντέρ άρχισαν να εργάζονται για ένα ντοκιμαντέρ μικρού μήκους που αφορούσε αν Άρχισαν να εργάζονται σε ένα σύντομο ντοκιμαντέρ για τον αγώνα κατά της «Πρωτοβουλίας Μπριγκς», μιας απεχθούς εθνικής πρότασης για την απαγόρευση των γκέι και των λεσβιών από τα δημόσια σχολεία. Μία αντίστοιχη εκστρατεία με το όνομα «Σώστε τα Παιδιά μας» είχε οργανώσει στη Φλόριντα, η εστεμμένη καλιστείων και εκπρόσωπος της Επιτροπης Κίτρου (!) στη Φλόριντα Ανίτα Μπράιαντ.
Κατα τη διάρκεια των γυρισμάτων, ο Επσταϊν γνώρισε τον Χάρβεϊ Μιλκ, τον χαρισματικό πολιτικό με τον ατρόμητο, ειλικρινή λόγο ενάντια στην πρόταση του γερουσιαστή Τζον Μπριγκς. Με τις ευλογίες του Αντέρ, ο Επσταϊν μετατόπισε το θέμα του ντοκιμαντέρ στον Μιλκ και δανείστηκε κάμερες, εργαλεία, ένα κασετόφωνο και μία φωτογραφική μηχανή, επιδιώκοντας να γίνει ο παρατηρητής της περιοχής Κάστρο.
Όταν ο θεατής γίνεται συμμέτοχος, σημαίνει πως η ταινία που παρακολουθεί είναι σπουδαία
Η εκλογή του Μιλκ το 1977, ήταν μία ιστορική νίκη που σφραγίστηκε από τη συσπείρωση όχι μόνο της γκέι κοινότητας, αλλά και από την ενσωμάτωση για πρώτη φορά όλων των διαφορετικών εθνοτικών ομάδων στις οποίες τα συνδικάτα και τα εμπορικά συμφέροντα είχαν αρνηθεί την εκπροσώπηση. Ο θρίαμβός του προκάλεσε ντελίριο στην Κάστρο σηματοδοτώντας την διαφορά στην πολιτική ισορροπία της πόλης γενικότερα.
Το Νοέμβριο του 1978, ένα χρόνο μετά, ο Μιλκ είχε οδηγήσει νικηφόρα το κίνημα κατά της «Πρωτοβουλίας Μπριγκς» και το μέλλον του διαφαινόταν απεριόριστο και ακέραιο. Τρεις βδομάδες μετά, ήταν νεκρός.
Ο θάνατος του Χάρβεϊ Μιλκ αποτελεί την εισαγωγή της ταινίας του Επσταϊν. Στον πρόλογο ο θεατής παίρνει τις απαραίτητες πληροφορίες προκαταβολικά ώστε να επικεντρωθεί στη συνέχεια σε αυτό που ήταν πραγματικά σημαντικό. Η αποκάλυψη δεν ήταν ο θάνατος του Μιλκ, αλλά το έργο και η προσωπικότητά του. Για τον Επσταϊν και το συνεργείο του, η δημιουργία της ταινίας ήταν μια σειρά αποκαλύψεων, αποφάσεων και στρατηγικών αναθεωρήσεων. Το τραγικό φινάλε, μετάλλαξε άρδην μια ταινία άμεσης παρατήρησης σε ένα αυθεντικό, ιστορικό ντοκουμέντο. Η απόφαση του δημοτικού συμβούλου Νταν Γουάιτ να μπει στο γραφείο του Μιλκ με ένα όπλο, δημιούργησε μία άλλη ταινία. Από χρονικό, έγινε κάτι σπουδαιότερο. Μία ελεγειακή ανάλυση, ένα εγκώμιο, μία πολιτική ανακεφαλαίωση ταραγμένων χρόνων που εξανέμιζαν ελπίδες και επιβεβαίωναν σκληρές αλήθειες. Όπως άλλωστε είναι φανερό και από τον τίτλο του, το «The Times of Harvey Milk» δεν περιλαμβάνει μία εσωστρεφή, μονομερή ματιά, σε έναν άνθρωπο και σε έναν τόπο, αλλά μία ευρύτερη, οξυδερκή παρατήρηση.
Στην τελετή των βραβείων της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου το 1985, ο Ρομπ Επσταϊν σε ηλικία 29 ετών κέρδισε το πρώτο όσκαρ για ένα ανοιχτά γκέι φιλμ, ευχαριστώντας τον σύντροφό του στην ομιλία του και επισημαίνοντας σε ένα κοινό δισεκατομμυρίων τη σημασία της αποδοχής. Η ταινία του έγινε πολιτιστική και πολιτική αναφορά για την κοινότητα των ομοφυλοφίλων της δεκαετίας του ‘80, τότε που αρκετά πράγματα δεν ήταν αυτονόητα. «Αχ, εσείς οι φίλοι των γκέι και των κομμουνιστών», είπε χαριτολογώντας ο Σον Πεν, αναφερόμενος στα μέλη της Ακαδημίας, όταν κέρδισε το όσκαρ Α’ αντρικού ρόλου για την ερμηνεία του ως Χάρβεϊ Μιλκ στο «Milk» του Γκας Βαν Σαντ το 2009. Τριάντα χρόνια πριν, η κοινωνική ανοχή ήταν σχεδόν μηδενική και το χιούμορ του Πεν δεν θα έβρισκε ανταπόκριση, αλλά κλειστά αυτιά.
«Αν υπήρξε ένας λευκός γκέι Μάρτιν Λούθερ Κινγκ,αυτός πολύ πιθανόν να ήταν ο Χάρβεϊ Μιλκ», είχε δηλώσει ο Γκας Βαν Σαντ. Το «The Times of Harvey Milk» έδωσε τη δυνατότητα σε ένα παγκόσμιο κοινό να στοχαστεί μία εποχή που θα ενσωματώνει τα λάθη και θα εφευρίσκει τρόπους για να τα λύσει. Πέρα από ένα δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ, η ταινία του Επσταϊν δεν ιχνηλατεί ένα συμβατικό βιογραφικό έργο, αλλά πρωτοστάτησε στον αγώνα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σηκώνοντας ένα λάβαρο ελπίδας. Η συναισθηματική ένταση του μοντάζ, η καθοδηγητική μουσική του Μαρκ Ισαμ, η φωνητική ενσυναίσθηση του αφηγητή Χάρβεϊ Φιρστάιν και το συγκρατημένο σενάριο των Τζούντιθ Κόμπερν και Κάρτερ Γουίλσον συνδράμουν τα μέγιστα στη ροή της ταινίας και δημιουργούν ένα αγωνιώδες πολιτικό θρίλερ γεμάτο ανατροπές. Υπερβαίνοντας τα κινηματογραφικά στεγανά, ο Επσταϊν έπαιξε με τους κανόνες του μελοδράματος και ενορχήστρωσε λαμπρά τις μαζικές σκηνές δρόμου με σκοπό να παρασύρει συναισθηματικά τον θεατή, την ώρα που κάθεται αναπαυτικά σε μία σκοτεινή αίθουσα. Και όταν ο θεατής γίνεται συμμέτοχος, σημαίνει πως η ταινία που παρακολουθεί είναι σπουδαία.
THE TIMES OF HARVEY MILK
ΗΝΩΜΕΝΕΣ ΠΟΛΙΤΕΙΕΣ, 1984
Σκηνοθεσία: Ρομπ Επσταϊν Σενάριο: Ρομπ Επσταϊν, Κάρτερ Γουίλσον, Τζούντιθ Κόμπερν Φωτογραφία: Φράνσις Ράιντ Μουσική: Μαρκ Ισαμ Εμφανίζονται: Χάρβεϊ Μιλκ, Νταν Γουάιτ, Μπιλ Κράους, Τζίμι Κάρτερ, Τζορτζ Μοσκόουν, Χάρβεϊ Φιρστάιν (αφηγητής) Διάρκεια: 90’
