«Μπακουράου» ονομάζουν στη Βραζιλία ένα είδος νυκτόβιου πτηνού, το οποίο έχει την ικανότητα να καμουφλάρεται για να μη γίνεται εύκολα αντιληπτό. «Μπακουράου» είναι και το όνομα ενός απομακρυσμένου χωριάτικου οικισμού στα βόρεια της χώρας, ξεχασμένου από τον έξω κόσμο και τον πολιτισμό. Όπως γίνεται αντιληπτό από την αρχή, ένας αδιόρατος κίνδυνος καραδοκεί όχι πολύ μακριά από το φιλήσυχο χωριό: μια δυσδιάκριτη απειλή η οποία αρχίζει και παίρνει σαφέστερο σχήμα όταν η περιοχή σβήνεται μυστηριωδώς από τους ηλεκτρονικούς χάρτες, το σήμα χάνεται αιφνίδια από τα κινητά τηλέφωνα, παράξενοι επισκέπτες κάνουν την εμφάνισή τους και ένα μυστηριώδες drone περιπολεί τους ουρανούς.
Ανάμεσα στον Τζον Κάρπεντερ, τα γουέστερν αιματοκυλίσματα του Σαμ Πέκινπα και τους απεγνωσμένους ήρωες του cinema novo, το «Bacurau» είναι ένα θηριώδες παραμύθι που παίρνει την αντι-αποικιοκρατική του κριτική και την αέναη ιστορία των εξεγερθέντων αδύναμων της ανθρωπότητας και τις προσαρμόζει στις ριψοκίνδυνες ευαισθησίες των b movies.
Το να είναι κανείς καλλιτέχνης στη Βραζιλία αυτή τη στιγμή σημαίνει να αντιμετωπίζει απαξίωση περί τεχνών και πολιτισμού από την υπάρχουσα κυβέρνηση
Όμως ποιος ήταν ο πρωταρχικός σκοπός σας για το φιλμ;
Κλέμπερ: Θέλαμε να σκηνοθετήσουμε μια ταινία είδους, επηρεασμένη σε αρκετό βαθμό από το αμερικανικό σινεμά και από τις δουλειές διαφόρων σκηνοθετών τους οποίους θαυμάζουμε, τοποθετημένη όμως στην λιγότερο ελκυστική πραγματικότητα της σημερινής Βραζιλίας. Σε τοποθεσίες της χώρας που θερίζει η φτώχεια.
Ζουλιάνο: Μιλάμε όμως για μέρη στα οποία, παρά τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, οι άνθρωποι ζουν με μεγάλη αξιοπρέπεια και με τους δικούς τους ηθικούς κώδικες. Ίσως επειδή τίποτα δεν τους δόθηκε με ευκολία σε αυτή τη ζωή, γνωρίζουν πώς να εκτιμούν τα αληθινά σημαντικά πράγματα. Ευχή μας ήταν να εκπροσωπήσουμε τους ανθρώπους αυτούς με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Κλέμπερ: Όταν όμως επισκεφτήκαμε τις περιοχές, και ήρθαμε σε επαφή με τους ανθρώπους, η ταινία άρχισε κατά κάποιον τρόπο να γράφεται μόνη της. Στην πορεία η ιδέα εμπλουτίστηκε με άλλες σκέψεις, όπως το να τοποθετηθεί η δράση «λίγα χρόνια από τώρα…», να διηγείται μια φαινομενικά εξωφρενική ιστορία, η οποία όμως να μην είναι διόλου απίθανο να συμβεί, και να μην περιορίζεται στις συμβάσεις κάποιου συγκεκριμένου κινηματογραφικού είδους.
…παρ’ όλο που η ταινία είναι πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Συνυπάρχουν σε αυτήν η βίαιη περιπέτεια, ο τρόμος, το γουέστερν, το μακάβριο χιούμορ, η φαντασία, η κοινωνική κριτική και όμως κανένα από τα είδη αυτά δεν παίρνει προβάδισμα εις βάρος κάποιου άλλου.
Κλέμπερ: Σκεφτήκαμε επίσης και πώς θα γινόταν, σε πείσμα της φιλοσοφίας που έχουν οι χολιγουντιανές παραγωγές σήμερα, να εμπλέξουμε αργά και μεθοδικά τον θεατή στην ιστορία μας, να συστήσουμε χωρίς βιασύνη χαρακτήρες και καταστάσεις και μετά να φέρουμε το κοινό αντιμέτωπο με τις πιο «εκρηκτικές» λεπτομέρειες της πλοκής. Γράψαμε, άλλωστε, το σενάριο με τέτοιο τρόπο ώστε να μην αποκαλύπτουμε πολλές πληροφορίες. Προτιμήσαμε να αφήνουμε υπόνοιες για το τι ακριβώς συμβαίνει.
Ζουλιάνο: Πάντως υπάρχει ένα ενδιαφέρον παράδειγμα στουντιακής ταινίας του παρελθόντος η οποία έκανε κάτι παρόμοιο. Θα έλεγα, μάλιστα, ότι μας ενέπνευσε, με τον ίδιο τρόπο που μας επηρέασαν οι ταινίες του Τζον Κάρπεντερ, ενός σκηνοθέτη τον οποίο και οι δυο μας εκτιμάμε πολύ. Αναφέρομαι στο «Aliens» του Τζέιμς Κάμερον, μια ταινία του 1986. Δεν ξέρω αν την θυμάστε καλά, αλλά χρειάζεται να περάσουν 40 λεπτά μέχρι να εμφανίσει ο σκηνοθέτης το πρώτο εξωγήινο πλάσμα και να ξεκινήσει πραγματικά η δράση. Προηγουμένως δούλευε με τους ήρωες και τις μεταξύ τους εντάσεις, τη σκιαγράφηση του πλανήτη όπου θα εκτυλιχθεί το όλο ξεκαθάρισμα και συνάμα έχτιζε, υπομονετικά και υπόγεια, το πέρασμα στον καταιγισμό της δράσης που ακολουθεί. Το ίδιο προσπαθήσαμε να κάνουμε κι εμείς. Χτίσαμε αργά-αργά την κλιμάκωση ώστε το τελευταίο μέρος του φιλμ να έχει πιο δυνατό, πιο έντονο αντίκτυπο.
Πώς αποφασίσατε να συνυπογράψετε σεναριακά και σκηνοθετικά την ταινία; Από την ανάγκη ίσως να μοιραστούν τα βάρη και το όραμα μιας τόσο απαιτητικής παραγωγής;
Κλέμπερ: Με τον Ζουλιάνο γνωριζόμαστε 16 χρόνια και η ιδέα για το «Bacurau» προέκυψε μια δεκαετία πριν, νωρίτερα από τις προηγούμενες ταινίες μου. Με τον καιρό όμως άρχισε να διαμορφώνεται και να επεκτείνεται.
Ζουλιάνο: Προτού αναλάβω τον σχεδιασμό παραγωγής στις ταινίες του, τον θαύμαζα ως κριτικό κινηματογράφου, καθώς είμαι νεώτερος από αυτόν και διάβαζα φανατικά τα κείμενά του, στην εφημερίδα για την οποία έγραφε τότε. Αργότερα γνωριστήκαμε και κάποια στιγμή συζητήσαμε το ενδεχόμενο να δουλεύαμε μαζί.
Η βία, οι κοινωνικές ανισότητες, η διαφθορά στην εξουσία, η χώρα που πωλείται στους ξένους, όλα αυτά δεν είναι κάτι καινούργιο για εμάς
Η ταινία μπορεί να περιγραφεί ως μελλοντολογική δυστοπία, κι όμως έχει τα πόδια της πολύ γερά πατημένα στην πραγματικότητα της σημερινής Βραζιλίας.
Ζουλιάνο: Ίσως επειδή την δυστοπία την ζούμε τώρα εκεί. Πολλοί ανιχνεύουν σαφείς παραλληλισμούς ανάμεσα στα όσα διηγούμαστε στο φιλμ και στα όσα συμβαίνουν τώρα σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο στη χώρα μας. Όμως θα πρέπει να αναφέρω ότι εμείς ολοκληρώσαμε γυρίσματα πριν ο Μπολσονάρου καταλήξει στην κυβέρνηση. Όταν ένα τέτοιο ενδεχόμενο έμοιαζε ακόμη σε πολλούς από εμάς με εφιαλτικό σενάριο φαντασίας. Όταν όμως εξελέγη, η φαντασία έγινε ξαφνικά πραγματικότητα και η Βραζιλία μετατράπηκε σε δυστοπία.
Κλέμπερ: Πολλά από τα προβλήματα που θίγει η ταινία δεν είναι, πάντως, καινούργια. Είναι κληροδοτημένα από το παρελθόν και κάθε τόσο επανέρχονται γιατί ουδέποτε καταπολεμήθηκαν. Δηλαδή η βία, οι κοινωνικές ανισότητες, η διαφθορά στην εξουσία, η χώρα που πωλείται στους ξένους, όλα αυτά δεν είναι κάτι καινούργιο για εμάς. Η τωρινή κυβέρνηση δεν φαίνεται, ωστόσο, απλά προσκολλημένη σε ένα αναχρονιστικό παρελθόν. Φαίνεται να νοσταλγεί την εποχή που η χώρα βρισκόταν υπό δικτατορία.
Τι σημαίνει να είναι κανείς καλλιτέχνης στη Βραζιλία αυτή τη στιγμή;
Κλέμπερ: Σημαίνει να βρίσκεται αντίκρυ σε μια γενικότερη απαξίωση περί τεχνών και πολιτισμού από την υπάρχουσα κυβέρνηση. Βέβαια δεν θα έπρεπε να κάνει σε κανέναν εντύπωση αυτό από τη στιγμή που μια από τις υποσχέσεις της καμπάνιας Μπολσονάρου ήταν να γίνουν περικοπές στον πολιτισμό. Κάτι που έχει αρχίσει να συμβαίνει ήδη.
Πρόσφατα κληθήκατε να επιστρέψετε στην κυβέρνηση μισό εκατομμύριο δολάρια, όσα δηλαδή σας έδωσε για να χρηματοδοτήσει το ντεμπούτο σας, «Neighboring Sounds», μια ταινία την οποία γυρίσατε το 2012! Μιλάμε για κάτι εντελώς παράλογο.
Κλέμπερ: Πρόκειται για μια καθαρά εκδικητική κίνηση την οποία υποψιάζομαι ότι προκάλεσε η δημόσια πολιτική διαμαρτυρία που κάναμε στο κόκκινο χαλί του Φεστιβάλ Καννών πριν μερικά χρόνια, στην επίσημη πρεμιέρα του «Aquarius». Όπως σωστά είπατε, τα χρήματα που μου ζήτησαν να επιστρέψω ήταν η χρηματοδότηση που έλαβα για το «Neighboring Sounds», μια ταινία την οποία είχε στείλει στις ξενόγλωσσες συμμετοχές των Όσκαρ το ίδιο υπουργείο πολιτισμού που τώρα μου ζητά τα χρήματα. Και όχι μόνο μου ζητάει τα χρήματα, αλλά μου ζητάει να υπολογίσω το χρωστούμενο ποσό με δεδομένο τον πληθωρισμό. Για να μην αναφερθώ στο γεγονός ότι σπέρνουν ένα σωρό ανακρίβειες στον Τύπο προκειμένου να δημιουργήσουν τις λάθος εντυπώσεις για εμένα. Ξέρω πως είναι μια μέθοδος εκφοβισμού όλο αυτό. Και ξέρω ότι δεν είμαι ούτε ο πρώτος ούτε ο τελευταίος καλλιτέχνης στον οποίο θα ασκηθούν παρόμοιες κυβερνητικές επιθέσεις.
Κάτω από αυτές τις συνθήκες, σκεφτήκατε κάποια στιγμή να εγκαταλείψετε τη χώρα;
Κλέμπερ: Αγαπώ πολύ την πόλη μου και το σπίτι μου και θέλω να συνεχίσω να μένω και να δουλεύω στη χώρα μου, όσο κι αν οι εξελίξεις με κάνουν και ανησυχώ.
Ζουλιάνο: Εγώ επειδή φοβάμαι πλέον πάρα πολύ, άρχισα να σκέφτομαι σοβαρά την πιθανότητα να φύγω. Όμως δεν ξέρω τι θα μπορούσα να κάνω έξω από τη Βραζιλία προκειμένου να βιοποριστώ. Οπότε είμαι, προς το παρόν, αναγκασμένος να μείνω εκεί.
Κλέμπερ: Θέλω να ελπίζω ότι δεν θα είναι για πάντα τα πράγματα έτσι. Δεν γίνεται να είναι τα πράγματα έτσι!
INFO
Η ταινία «Bacurau» προβάλλεται στους κινηματογράφου από το Cinobo. Διαβάστε τη γνώμη μας για την ταινία και δείτε τις αίθουσες προβολής εδώ.
