Καθώς πέφτουν οι τίτλοι της αρχής του Γάτου, μια από τις ωραιότερες μελωδίες του γαλλικού σινεμά του ’70, από έναν ούτε 23χρονο Φιλίπ Σαρντ, προσκρούει στην κακόηχη συγχορδία εκσκαφέων που γκρεμίζουν το προπολεμικό Παρίσι, οδηγώντας το στην σύγχρονη εποχή.
Στην μέση των χαλασμάτων μιας ά-σχημης, ακόμα τουλάχιστον, ανοικοδόμησης, υπό την σκέπη ουρανοξυστών και ξερών, μεταλλικών αντηχήσεων, ένα μεσοπολεμικό κτίσμα μένει όρθιο ακόμα, στις τελευταίες μέρες του κι αυτό. Μέσα του, γηραιά ερείπια της εποχής τους, ο Ζαν Γκαμπέν και η Σιμόν Σινιορέ. Το ζευγάρι ενός συνταξιούχου τυπογράφου και μιας τσιρκολάνας, που κάποτε έπεσε, διέκοψε απότομα την καριέρα της και είναι πια κουτσή. Ένα ζευγάρι που οι μέρες του τελειώνουν, όπως οι μέρες του προπολεμικού σπιτιού του. Ένα ζευγάρι στεγνωμένο από την αλλοτινή μεγάλη αγάπη – την οποία άλλωστε η μελωδία του Σαρντ αντιπροσωπεύει. Το παρόν τους δεν είναι παρά ο βιομηχανικός θόρυβος που έρχεται να ενταφιάσει την κεκτημένη σιωπή του έρωτά τους.
Ζαν Γκαμπέν και Σιμόν Σινιορέ χαρίζουν αμύθητη συναισθηματική ισχύ στην ταινία
Βέβαια τα αινίγματα του Γάτου, είναι μόλις λιγότερα από τις ρωγμές που επιτρέπει η τέλεια στικτή αφήγηση στον σκληρό, πέτρινο ρυθμό του. Ποιος ο ρόλος του Γάτου, ποιος των μακρόθεν βλεμμάτων, των χωριστών, αλλά και σαν δεμένων με το νήμα της μοίρας, επισκέψεων στα καθημερινά ψώνια, στο απογευματινό τζάκι, στα –ξέχωρα- νυχτερινά κρεβάτια; Που πηγαίνει η αγάπη όταν πεθαίνει μέσα στα σώματα αυτών που η καρδιά τους χτυπά ακόμα; (Όχι τυχαία στην τελική σκηνή η νοσοκόμα θα ανακοινώσει κάτι για την καρδιά του ενός).
Από την αρχή, με ένα ντεκουπάζ που προδίδει απόλυτη σιγουριά στην απεικόνιση του αποξηραμένου σύμπαντος της διήγησης του Σιμενόν, είσαι σ’ έναν κόσμο που ο Γκρανιέ-Ντεφέρ φαίνεται ότι γνωρίζει στην εντέλεια. Έναν κόσμο που αμέσως συγκατοικείς με τους ήρωες, έναν κόσμο που τα σκασίματα μιας άνυδρης πραγματικότητας θέλουν να σε δοκιμάσουν, να αντιπαρατεθούν με κάθε ρομαντικό σου οστό, που εξακολουθεί να επιμένει ότι η αγάπη δεν (μπορεί να) πεθαίνει ποτέ.
Πεθαίνει όμως. Κι ας πνέει λίγο πριν το οριστικό φινάλε μια αύρα της, σαν ρόγχος επιθανάτιος. Πεθαίνει γιατί δεν κατάφερε να νικήσει τα γηρατειά, που άλλωστε είναι ο μεγαλύτερος εχθρός του συζύγου. Που βλέπει τη ζωή να προσπερνά, τίποτα δικό της να μην μένει να του χαρίσει ένα βλέμμα. Το επίκτητο μίσος στη γυναίκα του, δεν είναι παρά το ανίκητο, σφοδρό πια μίσος του στη ζωή που του ξεγλιστρά, στον χρόνο που του υφαρπάζει μέρα με τη μέρα όλα εκείνα που κάποτε έκαναν τον βίο φωτεινό. Το αίσιο, μοιάζει να λέει ο Σιμενόν, πηγάζει από την υποσχετική αίσθηση του μέλλοντος, από την δυνατότητα της αναβολής της ευτυχίας που (πάντα) περιμένουμε να ‘ρθεί. Όταν όμως το ρολόι ακατάπαυστα μετρήσει τόσους χτύπους ώστε το δέρμα να ζαρώσει, το βήμα να βαρύνει και το νεαρό ζευγάρι με την Honda να επιταχύνει με απάθεια εμπρός «στην Harley Davidson του 1934 που έπιανε τα 160», το απαίσιο καραδοκεί, αμετάκλητα.
Πρόκειται για αμύθητη συναισθηματική ισχύ χαρισμένη στο έργο, να έχεις τον Γκαμπέν, αυτό το σύμβολο της προπολεμικής ρώμης, στον κεντρικό ρόλο. Ανάλογη του να σου «λαχαίνει» μια ακόμα συνταρακτικότερη Σινιορέ, με βιωμένη άνεση που συγκλονίζει στα 50 της να υποδύεται τόσο πειστικά την σύζυγο ενός 70χρονου. Στα ρυτιδωμένα από θρύλο και χρόνο πρόσωπά τους ακουμπά με σιγουριά όλο το έργο – βραβεύτηκαν και οι δϋο στο τότε φεστιβάλ του Βερολίνου. Κι είναι μια δυσβάστακτη αλήθεια πως εξαιτίας τους δεν θα μπορούσε να αντηχήσει σπαρακτικότερα το τέλος εποχής που επωμίζεται αυτή εδώ η εντελώς απελπισμένη ιστορία.
Le Chat
Γαλλία, Ιταλία 1971
Σκηνοθεσία: Πιερ Γκρανιέ-Ντεφέρ Σενάριο: Πιερ Γκρανιέ-Ντεφέρ, Πασκάλ Ζαρντέν Φωτογραφία: Γουόλτερ Γουότιτζ Μουσική: Φιλίπ Σαρντ Πρωταγωνιστούν: Ζαν Γκαμπέν, Σιμόν Σινιορέ, Ζακ Ρισπάλ, Ανί Κορντί, Ιβ Μπαρσάκ Διάρκεια: 86’
