Μια συνήθης τσίχλα που μασούν κυρίως οι επικριτές των Όσκαρ είναι ότι η οικονομική πορεία μιας ταινίας επηρεάζει την οσκαρική της επίδοση. Με άλλα λόγια το βραβεύουν επειδή αρέσει στον κόσμο. Ουδεμία βάση υπάρχει στον ισχυρισμό. Τα Όσκαρ αντιπροσωπεύουν, μέσω των πολυπληθών μελών τους και της διαχρονικής διαφορετικότητας που αντιπροσωπεύουν – προφανώς σήμερα έχει πάρει ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις η διαφορετικότητα αυτή – μια οικουμενική αντίληψη για τον κινηματογράφο. Όχι καλά και σώνει την αντίληψη των κριτικών, όχι των ενώσεων, αλλά την ακαδημαϊκή. Αυτή είναι η πρώτη και ουσιώδης διαφορά.
Η ακαδημαϊκή αντίληψη βέβαια, προφανώς, εμπεριέχει την λαϊκότητα της σχέσης με το Μέσο. Με αυτόν τον τρόπο, άλλωστε – και ευτυχώς – αποφεύγεται και ο κριτικός ελιτισμός και η σωματειακή εξειδίκευση, Που με την σειρά τους βέβαια επιτελούν τον δικό τους ρόλο. Η Ακαδημία, μια Ακαδημία, είναι εκεί για μπολιάζει και να ανασυνθέτει ένα πλήθος παραγόντων στις τελικές της επιλογές. Και καθώς η συλλογικότητά της είναι μαζικότερη, αναπόφευκτα προσμετρά και την εμπορική επίδοση, περισσότερο υπό την έννοια της φιλολαϊκότητας μιας ταινίας, πόσο άρεσε στον πολύ κόσμο δηλαδή. Τίποτε μεμπτό σε αυτό, όχι απαραίτητα τουλάχιστον, γιατί είναι κι ένα μεγάλο κεφάλαιο από μόνη της η σχέση τέχνης-κοινού.
…είναι μάλλον βέβαιο ότι τα Όσκαρ βρίσκονται στους πρόποδες ενός εκρηγνυόμενου ηφαιστείου
Ένας όμως «αειθαλής» παράγοντας, (νομίζαμε πως) ήταν η θεατρική διανομή μιας ταινίας που έχει πιθανότητες στα Όσκαρ και, ακόμα περισσότερο, βραβεύεται ως Καλύτερη Ταινία. Το «CODA» φέτος άλλαξε, όχι για πάντα φυσικά, το παιχνίδι αυτό. Και τούτο διότι είναι μια ταινία που αγοράστηκε για προβολή σε πλατφόρμα, έστω κι αν δόθηκε ποσό ρεκόρ για την αγορά του από την Apple, και δεν υπήρχε ποτέ μείζων σχεδιαστικά προγραμματισμός του σε κινηματογραφική αίθουσα. Ακόμα δε και όταν αυτό συνέβη, τον περασμένο Αύγουστο, εντελώς περιθωριακά, και κάπως αδιάφορα ως προς τιο οσκαρικό buzz (ουδείς πίστευε ότι είχε πιθανότητες), η ταινία πέρασε στα απολύτως ψιλά. Με 1.2 εκατομμύρια εισπράξεων είναι μακράν του «Hurt Locker» της Κάθριν Μπίγκελοου (14.7 εκατομμύρια) η ταινία με το χαμηλότερο εμπορικό, αιθουσιακά, προφίλ όλων των εποχών.
Τι αλλάζει λοιπόν; Τίποτα αλλά και κάτι ταυτόχρονα.
Τίποτα γιατί από το 1930 υπάρχουν ταινίες που κέρδισαν Καλύτερη Ταινία και δεν έκαναν σοβαρά εισιτήρια, δεν «αγαπήθηκαν» από το μεγάλο κοινό. Βέβαια είναι αλήθεια ότι από την δεκαετία του '60, και περισσότερο στις δεκαετίες του '80 και του '90 (στις οποίες εμπορική αποτυχία δεν συγκαταλέχθηκε στους Νικητές) θα δικαιολογούνταν κάποιος να μιλήσει για την ύπαρξη και εμπορικού κριτηρίου. Πρόσφατα όμως υπάρχουν κάμποσες επιλογές που φαίνεται να αδιαφορούν για τη γνώμη του μεγάλου κοινού («Μορφή του Νερού», «Spotilight», «Moonlight»).
Κάτι γιατί αντιπροσωπεύεται πλέον η πλατφόρμα στην οσκαρική πραγματικότητα. Και πλατφόρμα σημαίνει αίθουσα σε δεύτερο ρόλο. Άρα ριζική τροποποίηση της διιανομής, μη μετρήσιμες με παραδοσιακούς τρόπους καταχωρήσεις του γούστου του μεγάλου κοινού, αλλαγή τελικά του ορισμού του κοινού αυτού. Διότι είναι αλλιώτικη η πληρωμή ενός εισιτηρίου για μια ταινία, που προσωποποιεί την σχέση του θεατή με το έργο που επιλέγει συνειδητά, και άλλη βέβαια η ενδεχόμενα και συγκυριακή επιλογή μιας ταινίας απ' το «τελάρο περιεχομένων» της πλατφόρμας.
… η περίοδος COVID αφήνει στίγμα στα πεπραγμένα, όπως και στην φαινομενική κυριαρχία του streaming
Από εδώ προκύπτει το μεγάλωμα της απόστασης ανάμεσα στα μέλη της Ακαδημίας και τον μέσο θεατή. Ο τελευταίος δεν μπορεί να ληφθεί, ακόμα τουλάχιστον (κι εφ' όσον οι ώρες παρακολούθησης είναι ο τρόπος μέτρησης μιας εμπορικότητας) ως ένα μέτρο σχέσης με την ταινία. Καραδοκεί έτσι και η αποκοπή του ακαδημαϊκού μέλους που παίζει πιο ελεύθερα πια με την προσωπικη του γνώμη και, το σημαντικότερο ίσως, απομακρύνει την Ακαδημία σε ένα «λεσχοειδές» (sic) περιβάλλον εντός της φούσκας του οποίου αποφασίζεται η τύχη του μεγάλου Όσκαρ. Αν σε αυτή τη φούσκα επικρατεί η κριτική αχλύ, θα κερδίσει το «Moonlight». Αν ο «λαϊκισμός» του τρόμου της θεαματικότητας, το «Πράσινο Βιβλίο». Αν η μιντιακή ρέουσα έγνοια της συμπερίληψης, το «CODA».
Όλα αυτά δεν είναι παπικά θέσφατα, ούτε αποφεύγουν τον σκόπελο μιας απλούστευσης. Αποσκοπούν απλώς σε μια πρώτη φωτογράφηση της νέας πραγματικότητας που θεσπίζει η φετινή βράβευση. Είναι πιθανό το φαινόμενο να είναι παροδικό – είναι βέβαιο ότι η εποχή-COVID αφήνει στίγμα στα πεπραγμένα, όπως και στην φαινομενική κυριαρχία του streaming. Είναι ακόμα πιθανότερο να είναι η αρχή μιας νέας φυσιολογικοποίησης της υπακοής των καλλιτεχνικών κριτηρίων σε κοινωνικές, μιντιακές επιταγές που ποτέ δεν φαίνονταν όσο ισχυρές δείχνουν σήμερα. Και είναι μάλλον βέβαιο ότι τα Όσκαρ βρίσκονται στους πρόποδες ενός εκρηγνυόμενου ηφαιστείου. «Σύντομα», μέσα στα αμέσως επόμενα χρόνια, θα κληθούν να αποφασίσουν εάν το μοντέλο τους θα εξακολουθήσει μέχρι να αυτοκαταργηθεί ή θα ανανεωθεί (άραγε προς ποια κατεύθυνση;) για να επιβιώσει.
Διαβάστε επίσης:
– Όλα όσα έγιναν στην 9η Τελετή Απονομής των βραβείων Όσκαρ
– Το Hollywood Reporter αποκαλύπτει το παρασκήνιο των Όσκαρ την ώρα που ο Γουίλ Σμιθ χτυπούσε τον Κρις Ροκ
– «Η Καρπαζιά» Μέρα 2η: Η Ακαδημία το σκέφτεται, ο Γουίλ Σμιθ απολογείται, ο Κρις Ροκ σιωπά
– Ο Θεός συγχωρεί, ο Τζιμ Κάρεϊ ποτέ: «Θα έκανα αγωγή 200 εκατομμυρίων στον Γουίλ Σμιθ»
– Σοκ στα Όσκαρ! Ο Γουίλ Σμιθ έδωσε σφαλιάρα στον Κρις Ροκ επειδή αστειεύτηκε για την Τζέιντα Πίνκετ Σμιθ
– Διανομή, πλατφόρμες, box office και Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας: Τι αλλάζει η επιλογή του «CODA»;
– Μια σφαλιάρα, κάτι σαν αφιέρωμα στον 007 και οι λοιπές (μικρο)εκπλήξεις των φετινών Όσκαρ
