Mε τη δράση τοποθετημένη σε ένα σχολείο της Αττικής και φρέσκα πρόσωπα στο καστ, το «18» φιλοδοξεί να συνθέσει το πορτρέτο μιας νεολαίας που αναζητά τον δρόμο της και αναδεικνύει γνώριμες παθογένειες των σχολικών προαυλίων, αλλά και της ελληνικής κοινωνίας γενικότερα. Με αφορμή την έξοδο της ταινίας στις κινηματογραφικές αίθουσες συνομιλήσαμε με τον σκηνοθέτη της, τον Βασίλη Δούβλη.
Παρακολουθώντας την ταινία σας το πρώτο πράγμα που παρατήρησα είναι ότι οι γονικές φιγούρες είτε είναι απούσες, είτε παρούσες,αλλά με έναν τοξικό τρόπο.
Ισχύει αυτό. Οι χαρακτήρες στην πλειονότητά τους είναι παιδιά που κατά κάποιον τρόπο μεγαλώνουν μόνα τους, καθώς οι γονείς τους, παρά τις καλές τους προθέσεις, είναι χαμένοι στο κυνήγι της επιβίωσης και αδυνατούν να τα προσεγγίσουν ουσιαστικά. Το ίδιο συμβαίνει και με τους καθηγητές του σχολείου. Παρά τις καλές τους προθέσεις δεν βρίσκουν τον τρόπο να βοηθήσουν τα παιδιά. Κι από την άλλη πλευρά, υπάρχουν και άλλου τύπου οικογένειες, όπου οι γονείς είναι βίαιοι και έχουν μεγαλώσει τα παιδιά τους σε ένα τέτοιο περιβάλλον.
Κι αυτό επηρεάζει τη συμπεριφορά τους; Τα παιδιά λειτουργούν μιμητικά ή προσπαθούν να αντιδράσουν σε αυτό το βίαιο περιβάλλον;
Κοιτάξτε, οι ήρωες της ταινίας είναι τα παιδιά της διπλανής πόρτας, δεν είναι τέρατα. Είναι παιδιά που μεγαλώνουν μέσα σε έναν κόσμο τον οποίο αισθάνονται εχθρικό, χωρίς πραγματική ελπίδα για το μέλλον. Πολλοί από αυτούς βρίσκονται σε μια αναζήτηση ταυτότητας, ψάχνουν να βρουν έναν προσανατολισμό, μια κατεύθυνση στη ζωή τους. Μέσα σε αυτή τη διαδικασία, η απουσία των γονιών ή η επιρροή τους είναι καθοριστικές σε μεγάλο βαθμό.
Βλέπουμε και μια διαφοροποίηση ανάμεσα στους νεαρούς ήρωες. Πχ. ο ένας χρησιμοποιεί το κινητό του για να καταγράψει στιγμές της καθημερινότητας πιο θετικές, για να ανακαλύψει τον κόσμο, ενώ ο άλλος για να βιντεοσκοπήσει τις ρατσιστικές επιθέσεις του.
Στην ταινία μου προσπάθησα να ιχνηλατήσω τις διαδρομές τόσο των θυμάτων, όσο και των θυτών. Δεν με ενδιέφερε τόσο να κάνω μια ταινία από τη μεριά των θυμάτων, όσο από των θυτών. Ήθελα να κατανοήσω τα κίνητρά τους και να τα φέρω στην επιφάνεια. Επίσης τα social media παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στις ζωές των παιδιών. Ό,τι κάνουν τα παιδιά είναι συνδεδεμένο με τα social media και το κινητό τους. Τα πάντα βιώνονται και την ίδια στιγμή γίνονται θέαμα, είτε πρόκειται για μια ερωτική τους στιγμή, είτε για μια βίαιη επίθεση.
Δεν χρησιμοποιείτε καθόλου μουσική στην ταινία σας. Θέλατε με αυτό τον τρόπο να ενισχύσετε τον ρεαλισμό της;
Το «18» βασίζεται σε πραγματικά περιστατικά. Ήθελα σε ένα πρώτο επίπεδο να έχει την αλήθεια ενός ντοκιμαντέρ. Την αλήθεια των σωμάτων, των προσώπων, του χώρου κι αυτό επηρέασε όλη την αισθητική της ταινίας. Από το casting που συνδύασε επαγγελματίες με ερασιτέχνες ηθοποιούς μέχρι την χρήση της μουσικής. Η μόνη μουσική που ακούγεται στην ταινία είναι η μουσική που ακούν οι ήρωες. Ήθελα να αποφύγω μια κινηματογραφική μουσική που θα εκβίαζε τη συγκίνηση. Με ενδιέφερε η ευαισθητοποίηση των θεατών να προκύπτει μέσα από τη δράση, τις εικόνες και τους ήχους της ταινίας.
Θέλετε να κάνετε μια ταινία ρεαλισμού μεν, αλλά ταυτόχρονα τα πρόσωπα των πρωταγωνιστών είναι διαλεγμένα ένα προς ένα και όλα τους μαγνητικά. Αναγνωρίζετε έτσι ότι το σινεμά είναι και μια τέχνη προσώπων;
Ασφαλώς και είναι τέτοια. Τα πρόσωπα για μένα είχαν πάρα πολύ μεγάλη σημασία, όπως και ο τρόπος που θα έπαιζαν στην ταινία. Τόσο τα παιδιά, όσο και οι μεγάλοι ηθοποιοί που μου έκαναν την τιμή να εμφανιστούν στην ταινία μου, δεν ήθελα να παίζουν, ήθελα να είναι. Να υπάρχουν στον χώρο και να αντιδρούν φυσικά. Οπότε τα πρόσωπα ήταν πολύ σημαντικά για μένα και τα επέλεξα προσπαθώντας να αποφύγω πρόσωπα καρικατούρες. Είναι παιδιά της διπλανής πόρτας. Είναι η περίφημη κοινοτοπία του κακού που διαπερνά όλη την ταινία. Είναι σοκαριστικό το πώς ένα παιδί σήμερα μπορεί να οδηγηθεί στη βία και στο ρατσισμό.
Στην ταινία σας υπάρχει κι ένας ενήλικας προερχόμενος εμφανώς από συγκεκριμένο ιδεολογικό χώρο, ο οποίος δεν κατονομάζεται ποτέ. Και για μένα είναι ένα θετικό της στοιχείο , καθώς υπάρχει μια γενικότερη αίσθηση ότι μετά την καταδίκη των μελών της Χρυσής Αυγής ξεμπερδέψαμε με τον ακροδεξιό χώρο, κάτι που δεν ισχύει.
Δεν υπάρχει καμία αναφορά στην Χρυσή Αυγή στην ταινία. Είναι μεν εμπνευσμένη από περιστατικά που σχετίζονται με αυτή, αλλά ήθελα να αφορά κάτι ευρύτερο από αυτό, όχι κάτι σχετιζόμενο με την επικαιρότητα της στιγμής. Ξέρετε, όλα αυτά τα χρόνια που έγραφα το σενάριο, τύχαινε πολύ συχνά περιστατικά που είχα σκεφτεί και είχα βάλει στο σενάριο να συμβαίνουν στην πραγματικότητα με πιο βίαιο τρόπο. Η πραγματικότητα ξεπερνούσε τη φαντασία κι αυτό επαναλαμβανόταν διαρκώς μέχρι το τέλος των γυρισμάτων. Πιστεύω ότι όλα αυτά τα συμβάντα χαρακτηρίζουν την ελληνική κοινωνία με έναν ευρύτερο τρόπο. Δεν αφορούν μόνο την κρίση και την πανδημία, για παράδειγμα.
Πιστεύετε όμως ότι η πανδημία, με όσα τη συνοδεύουν, προκάλεσε μια έξαρση ανάλογων φαινομένων;
Ναι, πιστεύω ότι η κρίση και η πανδημία υπήρξαν καταλύτες, έφεραν στην επιφάνεια σκοτεινά ρεύματα που μέχρι τότε υπέβοσκαν στην ελληνική κοινωνία. Ξέρετε, όταν ξέσπασε η πανδημία ήμασταν έτοιμοι να ξεκινήσουμε γυρίσματα. Και σκεφτόμασταν αν έπρεπε να την αναβάλλουμε για ακόμα μια φορά ή να πάρουμε το ρίσκο. Το συζήτησα με τους παραγωγούς και τους συνεργάτες μου και αποφασίσαμε να εντάξουμε την πανδημία μέσα στο σενάριο με έναν τρόπο ντοκιμαντερίστικο. Οπότε προσαρμόστηκαν οι σκηνές που είχα γράψει στις συνθήκες που επικρατούσαν τότε. Βεβαίως, ήθελα η πανδημία να βρίσκεται στο background οξύνοντας τα πράγματα μεν, αλλά δεν ήθελα ποτέ να είναι σε πρώτο επίπεδο. Και προσπάθησα να αξιοποιήσω δημιουργικά στοιχεία της πανδημίας.
Τα παιδιά φορούν μάσκες αντί για κουκούλες στις επιθέσεις τους.
Ναι, οι ιατρικές μάσκες γίνονται κουκούλες και οι ίδιοι ως φορείς της καθαρότητας, θέλουν να «καθαρίσουν» την πόλη τους.
Με δεδομένο ότι κάνατε γυρίσματα στην πανδημία, όπως αναφέρατε, είναι κι αυτός ένας λόγος που είναι τόσο ήσυχο και άδειο το σχολικό προαύλιο;
Ναι, βεβαίως. Κι επίσης, όπως σας είπα, το προαύλιο είναι έτσι επειδή αυτό συνέβαινε τότε και στα σχολεία της εποχής. Τα παιδιά έβγαιναν λίγα λίγα στο προαύλιο, ήταν λιγότερα στις τάξεις, υπήρχε μια γενική απαγόρευση των ομαδικών παιχνιδιών. Όλα αυτά αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα της εποχής, εντάσσονται στην ντοκιμαντερίστικη προσέγγιση την οποία ανέφερα.
Μήπως ταυτόχρονα το άδειο προαύλιο εντείνει και την αίσθηση εγκατάλειψης και απομόνωσης που νιώθουν αυτά τα παιδιά;
Ακριβώς όπως το λέτε. Είναι ένα σχολείο-φάντασμα και αποπνέει αυτή την αίσθηση.
Σας ευχαριστώ για τη συνέντευξη και σας εύχομαι καλή επιτυχία στις αίθουσες.
Σας ευχαριστώ πολύ κι εγώ, να ’στε καλά.
Η ταινία «18» ξεκινά να προβάλλεται στις αίθουσες την Πέμπτη 2 Ιουνίου από τη Feelgood Entertainment.
